हस्तक्षेप कस्तो हुँदो रहेछ !

बुधबार, ०६ पुष २०७३, ०९ : ०१ एरियल डर्फम्यान

अमेरिकाको राष्ट्रपति निर्वाचनमा डोनाल्ड जे. ट्रम्पलाई सघाउन रुसले सघाउ पु¥याएको समाचारले धेरै अमेरिकीहरूलाई दुःखी र सशंकित तुल्याएको छ । र, यो स्वाभाविक पनि हो।

यस्तै भावनामा यसअघि पनि म परेको छु र सशंकित भइसकेको छु । मुद्दामै छिरौँ न, सन् १९७० को अक्टोबर २२ को बिहानी, मेरो जन्मभूमि चिलीको सान्टियागोमा मेरी पत्नी एन्जेलिका र मैले रेडियोमा एउटा खबर सुन्यौँ । खबरमा चिलीका सशस्त्र प्रमुख जेनरल रेने स्नाइडरलाई राजधानीको एउटा गल्लीमा एउटा कमान्डोले गोली हानी हत्या गरेका थिए । उनी बाँच्लान् भन्ने रेडियोको खबरमा कुनै अपेक्षा गरिएको थिएन ।

एन्जेलिका र म यो काम अमेरिकी जासुसी संस्था सिआइएको काम हो भन्ने निष्कर्षमा तुरुन्तै पुग्यौँ । त्यो बेला हामीसँग कुनै प्रमाण थिएन र क्रमशः पछि त्यो कुरा खुल्यो नै र सतहमा आयो । तर त्यो बेला एउटा चिलीको नागरिकका हैसियतले अमेरिकी हस्तक्षेपमा रत्तिभर शंका गरेनौँ ।

र्काकाे देशमा गरिने हस्तक्षेपकाे पीडा कस्ताे हुँदाेरहेछ यतिबेला अमेरिकाले बल्ल चाल पाउँदैछ !

यसको ठीक छ साताअघि डेमोक्र्याटिक सोसलिस्ट पार्टीका तर्फबाट उठेका सल्भाडोर अलान्देले राष्ट्रपति उम्मेद्वारका रुपमा चुनाव जितेका थिए । उनको जित रोक्नका लागि अमेरिकाले लाखौँ डलर खर्च गरेको थियो । त्यो खर्च जित रोक्नका लागि मनोवैज्ञानिक युद्ध र ‘मिस इन्फरमेसन’ (गलत सूचना) फैलाउनका लागि गरिएको थियो । (हिजोआज यस किसिमका समाचारलाई ‘फेक न्युज’ अर्थात् झूटा समाचार भन्न थालिएको छ । अलान्देको अभियान सामाजिक र आर्थिक न्यायका लागि थियो । हामीलाई थाहा थियो, अमेरिकी राष्ट्रपति रिचर्ड एम. निक्सनको सरकार र उसका चिली कूलीन वर्गका सहयोगीले अलान्देद्वारा चालिएका अहिंसात्मक क्रान्ति रोक्न सक्दो र हरेक सम्भावित कदम चाल्ने छन् ।

यस्तो अवस्थामा देशैभरि सम्भावित ‘कू’को ठूलो हल्ला चलेको थियो । यस्तै क्रियाकलाप ग्वाटेमालामा भएको थियो, इरानमा भएको थियो । इन्डोनेसिया र ब्राजिलमा भएको थियो । जहाँजहाँका सरकारले अमेरिकी रुचिअनुसार काम गरेका थिएनन्, ती फ्याँकिएका थिए । र, यस पटक चिलीको पालो आएको थियो । यसको मूल्य जेनरल स्नाइडरले चुकाए किनभने उनले संविधानलाई मान्छु र संविधानअनुसार चल्छु भनेर सपथ खाएका थिए । अरुले अस्थिर बनाउने हरेक योजनाविरुद्ध उनी डटेर उभिएका थिए ।

जेनरल स्नेइडरको मृत्युले अलान्देको शपथ ग्रहण कार्यक्रम मात्र रोकेन अमेरिकी जासुसी संस्थाले तात्कालीन विदेश मन्त्री हेनरी ए. किसिङ्गरको प्रत्यक्ष सहयोगमा आउँदा तीन वर्षसम्म देशको उन्नति र प्रगति मात्र होइन सम्प्रभुतामा पनि बाधा पु¥याइरह्यो । (अमेरिकी राष्ट्रपति निक्सनले त ‘चिली अर्थतन्त्रको घाँटी थिचेर चिच्याउनेसम्मको अवस्था ल्याउने आदेश दिएका थिए) । अन्ततः १९७३ को सेप्टेम्बर ११ मा अलान्देको सरकारलाई विस्थापित गर्दै तानाशाह लादियो जुन १७ वर्षसम्म जारी रह्यो । जसका कारण कैयौँलाई यातना दिइयो, फाँसीमा झुण्ड्याइयो र कैयौँको लास गायब पारियो ।

ती सबै पीडा दिइएपछि जनताले चाहेको भन्दा अमेरिकाले चाहेको प्रजातन्त्र त्यहाँ मञ्चित भयो । यही कुरा यतिबेला अमेरिकामा मञ्चित भइरहेको छ । अहिले अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिद्वन्द्वि शक्तिराष्ट्रले अमेरिकाको प्रजातन्त्र उसको चाहनाअनुसारको बनाइदिएको छ । यसको रोइलो केही अमेरिकीहरूले विभिन्न मिडियामार्फत् मच्चाइरहेका छन् । जुन काम सिआइएले अन्य निमुखा राष्ट्रहरूमा गथ्र्यो र आफ्ना कुरा मान्न बाध्य पाथ्र्यो, अहिले त्यस्तै कामको सिको गरेकामा उनीहरू चिच्याइरहेका छन् ।

यतिबेला म यस विडम्बनाको स्वाद लिन सक्छु तर मैले यसको कुनै आनन्द लिन सकेको छैन । म पुनः यस किसिमको खराब नियतबाट पीडित बन्न पुगेको छु । अमेरिकी नागरिक भएकाले मात्र मलाई यस्तो महसुस भएको होइन, बरु दुःख त अझ गहिरो भएको छ किनभने त्यही अपहरित प्रजातन्त्रको अर्को उदाहरण हेर्न म बाध्य भएको छु । मैले चिलीमा हुँदा जसलाई आफ्नो मत दिएर जिताएको थिएँ, ऊ बाहिरी दखलका कारण पराजित भएको थियो । यतिबेला अमेरिकामा मैले जसलाई मैले मत दिएको थिएँ, उनी अरुकै दखलका कारण निर्वाचित हुने अवसरबाट वञ्चित भएकी छन् । आम जनताको भाग्यलाई बाहिरी शक्तिले यसरी तोडमरोड गर्नु कति न्यायोचित होला !

जनताको इच्छाविरुद्धको यो अतिक्रमणको गम्भीरता ढिठपूर्वक अवमूल्यन र अपमानित कुनै हिसाबले पनि गरिनु हुँदैन ।

जसै ट्रम्पले चुनाव जित्नुमा विदेशी जासुसी संयन्त्रको सहयोग छ भन्ने कुरा आउन थाल्यो, ट्रम्प र उनका सहयोगीहरूले यस दाबीलाई अस्वीकार मात्र गरेनन्, उनले यसलाई ‘हास्यास्पद’ आरोप र ‘षडयन्त्रको सिद्धान्त’ भनी उडाए र भने ‘यो कसले गरेको हो भन्ने कुरा थाहा पाउन असम्भव छ र आरोप लगाउन मिल्दैन ।’ ठीक यसैगरी सन् ७० को दशकमा पनि हामीले सिआइएले गैरकानुनी रुपमा हाम्रो आन्तरिक मामिलामा दखल दिएको आरोप लगाउँदा उत्तरमा यस्तै भनिएको थियो ।

चिलीमा पछि अलान्देको पतनमा कसको हात छ भन्ने कुरा पत्ता लगाइछाड्यौँ । यसका लागि चर्च कमिटी र यसका बहादुर दुई दलीय १९७६ को अध्ययन प्रतिवेदनलाई धन्यवाद दिनै पर्छ । यही कमिटीले सिआइएले गरेका कैयौँ अपराधलाई विश्वसामु छर्लङ्ग पारिदिएको थियो । यही सिआइए हो, जसले संसारभरका प्रजातन्त्रलाई धरापमा पारिदिएको थियो र साम्यवादबाट जोगाउने नाममा गरेको अपराधहरूको फेहरिस्तमध्ये एक थियो ।

यो मुलुक र संसारका सबै मुलुकलाई र रुसलाई समेत आफ्ना नेता छान्ने अधिकार छ र टाढाको रिमोट कन्ट्रोल चलाउने अँधेरा कोठाबाट निर्वाचनबाट कसलाई छान्ने भन्ने क्रम रोकिनु पर्छ । यो नै शान्तिपूर्ण सहअस्तित्वको सिद्धान्तको मार्ग हो र यसलाई सबैले सम्मान गर्नुपर्छ । तर यो कुरामा सम्झौता भएको छ र यसको सिकार स्वयं संयुक्त राज्य अमेरिका बन्न पुगेको छ ।

उसो भए प्रजातान्त्रिक पद्धतिलाई पुनस्र्थापित गर्न के गर्ने त ?

पहिलो त, हामी स्वतन्त्र हुनु प¥यो, पारदर्शी र भएगरिएका कुराको जनताको तहबाट अनुसन्धान हुन सके अमेरिकी जनताले विदेशी झुकावमा रहेका बेइमानहरू नाङ्ग्याउन र तिनलाई उचित दण्ड दिन सक्ने थिए। चाहे ती जतिसुकै शक्तिशाली किन नहोऊन् । नवनिर्वाचित राष्ट्रपति ट्रम्पले यसका लागि अनुसन्धान ढोका खुला गर्नुपर्छ । यसको आधारभूत कुरालाई नै ठट्टाको विषय बनाउनु हुँदैन । यस नगरे पहिल्यै लोकप्रिय मत गुमाइसकेका राष्ट्रपतिले अझै आफूलाई क्षति पु¥याउने छन् र लोकप्रियता गुमाउने छन् ।

दोस्रो, एउटा अभियानका रुपमा काम सुरु गर्नुपर्ने हुन्छ । त्यो अभियान जनताको तहबाट हुने अभियान हो, कुनै राजनीतिज्ञ या जासुसी संस्थाबाट होइन । आफूअनुकूल सरकार नबनेका मुलुकप्रति कुदृष्टि राख्ने काम बन्द गरौँ । अन्य देशका जनताको मतलाई सम्मान नगरुञ्जेल अमेरिकाले आफ्ना देशका जनताको मतको सम्मान गरेको मान्न सकिँदैन । यस्तो अवस्थामा अरुले आफ्नो मत अपहरण गरेको भनेर चिच्याउनुको कुनै तुक हुँदैन ।

अमेरिकाले आफ्नो अनुहार ऐनामा हेर्ने कुनै अवसर आएछ भने आफ्नो जिम्मेवारी लिने कुनै समय यतिबेला नै हो ।

चिलीका पूर्व नागरिक । ड्युक विश्वविद्यालयका साहित्यका प्राध्यापक । ‘डेथ एन्ड द मेडेन’ तथा संस्मरण ‘फिडिङ अन ड्रिम्स’का लेखक।





यसमा तपाईको मत

तपाईंको रुचि अनुसारको समाचारको लागि खाता खोल्नुहोस् ।

अन्य समाचार

सूर्या लाइफको ब्रान्डदूतमा जोशी

सूर्या लाइफको ब्रान्डदूतमा जोशी

गायिका इन्दिरा जोशी ब्रान्ड एम्बेसडरको रुपमा सूर्या लाइफ इन्स्योरेन्समा आबद्ध भएकी छिन् । ...

मेगाले दोहा बैंकबाट सवा दुई अर्ब ल्याउने

मेगाले दोहा बैंकबाट सवा दुई अर्ब ल्याउने

उसले कतारको दोहा बैंकबाट दुई अर्ब २५ करोड रुपैयाँ भित्र्याउन लागेको विज्ञप्तिमार्फत जानकारी गराएको छ । ...

सुबिसुको नयाँ प्याकेज

सुबिसुको नयाँ प्याकेज

केबल टेलिभिजन, इन्टरनेट र नेटवर्क सेवा प्रदायक कम्पनी सुबिसु केबलनेटले क्यान इन्फोटेक २०७६ को अवसरमा ‘सुबिसु क्यान इन्फोटेक अफर’ ल्याएको...

अफर स्टलमा अवलोकनकर्ताको भीड

अफर स्टलमा अवलोकनकर्ताको भीड

क्यान इन्फोटेकको तेस्रो दिन आइतबार अवलोकनकर्ताको मुख्य आकर्षणमा अफर सहितका स्टल परेका छन् । ...

सिभिल बैंकको नयाँ शाखा सुनवलमा

सिभिल बैंकको नयाँ शाखा सुनवलमा

समृद्धिका लागि सिभिल बैंक भन्ने नाराका साथ अगाडी बढिरहेको सिभिल बैंकले आफ्नो शाखा संजालमा विस्तार गर्ने क्रममा आज नवलपरासी जिल्लाको...

कोका–कोला मोःमोः उत्सवका लागि नयाँ टिभीसी सार्वजनिक

कोका–कोला मोःमोः उत्सवका लागि नयाँ टिभीसी सार्वजनिक

कोका–कोलाले ५औं कोका–कोला मोःमोःउत्सव क्याम्पेनका लागि नयाँ टिभी कमर्सीयल सार्वजनिक गरेको छ । ...

होटल मोक्सी आउँदै

होटल मोक्सी आउँदै

नेपालमा विदेशी चेन होटल ‘मोक्सी’ सञ्चालनमा आउने भएको छ । नेपालमा चेन होटल मेरियटको पाँचतारे मेरियट र तीनतारे फेयरफिल्ड सञ्चालन...

चेक रिपब्लिकको एम्बुलेन्स र मेडिकल उपकरण सहयोग

चेक रिपब्लिकको एम्बुलेन्स र मेडिकल उपकरण सहयोग

चेक रिपब्लिक डेभलपमेन्ट कोअपरेसनले नालास्थित धाग्पो शिडरब लिङ फाउन्डेसनलाई एउटा एम्बुलेन्स, विभिन्न मेडिकल उपकरणहरु र एउटा मालबाहक गाडी सहयोग गरेको...

Ncell Footer Ad