साहित्य

तीखो हरक समयको

बिहिबार, २१ कार्तिक २०७६, १३ : ३४ कुमारी लामा

आँखालाई अलिकति शितल दिने छन् केही रुखहरु अघिल्तिर । मस्तिष्कीय खुराक छन् केही पुस्तकहरु टेबलमा । छ केही सम्झना पनि यहीँ कतै । र, यतिखेर सम्झना केलाउनुको आनन्द छ । टुप्लुक्क झुल्किदिन्छ सम्झनासँगै पीडा जस्तो केही । सायद तीखो हरक समयको ।

साउती मारी अघि बढेको छ एक निरश समय । भदौरे झरीको उल्झन छन् असरल्ल बाटाभरि । उही अन्योल बिस्कुन पन्छाउँदै अघि बढ्छन् एक एक जोर खुट्टाहरु सहरबाट आ–आफ्नो गन्तव्यसम्म । टक्टकाउँछन् धुलो र कोलाहल अनि पस्छन् सुटुक्क कोठाहरुमा ।

म भने पल्टाउँदै छु, ‘अदालतको बयान’ । बिपी कोइरालाको अदालती बयान । नमीठो षड्यन्त्रको गन्ध नाकमा ठोक्किन आइपुग्छ । त्यो समय जब स्वतन्त्रताहरु कैद थिए निरंकुश शासकहरुको सोकेशमा । हो त्यही समय बन्दी थिए सुन्दरीजल बन्दीगृहका अँध्यारा कोठामा परिवर्तनका स्वरहरु । त्यसै हुलमा थिए उनी जो अदालतमा बयान दिन व्यस्त थिए तिनताका । उनैको बयान सुन्न म व्यस्त छु यतिखेर । सम्झना आँखा अघिल्तिरका हरिया पातहरु नभई सर्वाङ्गै सुकेका रुख भएका छन् । किनकि समय त्यसबखत हरियो थिएन । थियो केवल सुख्खा, भयपूर्ण र त्रासद समय । बिपी कोइराला, गणेशमान सिंहहरुको भोगाइ जस्तै पीडादायी ।

उनीहरु राज्य विप्लवको मुद्दामा मुछिएका थिए । बिक्रमाब्ध २०३३ पौष १६ मा पटनाबाट नेपाल आएको विमानबाट ओर्लनेबित्तिकै विमानस्थलबाटै पक्राउ परेका थिए उनीहरु । अनि सुरु भएको थियो फेरि आठ वर्षे सुन्दरीजल बन्दी शिविर यात्रा बिपीको । त्यसै समयको अदालती बयानमा उनले साहसका साथ बोेलेका रहेछन्, ‘मैले क्रान्तिको आह्वान गरेको हुँ ।’ त्यो विद्रोही बोली काफी भयो उनको फेरि सुन्दरीजल बसाइका लागि । साथमा उही स्वीकारोक्तिले ल्याएथ्यो होला गतिलो पराकम्पन तानाशाही शासकहरुको मनमा । मनको पैरोलाई थाम्न उनीहरुले भरमार कोसिस गरे र गरे वाचाल समयलाई कैदझैँ । पर्खाई । बस् पर्खाई अब थियो निर्बन्ध समयको ।  

केटाकेटीहरुको चिर्बिरले झस्काइदिन्छ । खाजा खाने घण्टी बजेसँगै उनीहरु बास्केटबल कोर्टभरि छरिएका छन् । सिमेन्टेड भुइँमा पनि बढ्दो छ उनीहरुको दौडाई । सानो हरियो रङको बल खुट्टा खुट्टामा ठोक्किदै छन् । बल सकिनसकी आफ्नैतिर पार्ने ध्याउन्न छ मस्तैको । बलको छुवाईसँगै बढ्ने ती खुटहरुको गति र केटाहरुको उर्लदो खुसी । ठूलो कुरो नै के हुनु पर्दो रछ त जीवनमा ।. साना कुरामा केटाकेटी खुसी । तर ठूलो भनिने मान्छेहरुको पनि त उस्तै छ हालत । सानो, एकदमै सानो चीजले पनि दिने गर्छ ठूलो खुसी । क्या बात् ।

जस्तो कि जाबो थिसिक्क सम्झनासम्मले पनि उखर्माउलो गरी मन हलुका पारिदिनु रे ! अनि मनमनै गुन्नु पनि भ्याइजाने, ‘मीठा समय थिए ती समय जब हामी साथ थियौँ । स्पर्श गरेका थियौँ, एक अर्को मनको भित्री तह । हामीलाई भेउ थियो एकअर्काको सामीप्यीय सुवासको’ तर आज उही समय, उही सुवास थन्किएको छ कतै सम्झनाका गोरेटाहरुमा । र जब ऊ विपनामा झस्किन्छ तब एकछिन अघिको सम्झनाको झल्र्यमझुर्लुममा बेस्सरी दुःखी हुन्छ । एउटा जीवनले यसै गरी जीवनकै सत्यको पर्दाफास गर्छ । एक बिडम्बना नि ! जीवन भत्काइ र मन दुखाइ बनिदिन्छ । अझ अड्बाङ्गे र भद्रगोल भइदिन्छ जीवन सेलेगलले भन्ने गरेको ‘केओस’जस्तै । जीवन भद्रगोल नै हो त ? प्रश्नसँगै एकछिन अडिएको छु ।

पल्टाउछु जेम्स एफ. फिसरको ‘लिभिङ् मास्टर्स’ । झन् बढी तीखो हरक स्वाट्टै पस्छ नाकमा । फरक समय तर षड्यन्त्रको गन्ध उही । फिसरको आँखा तेजिलो रैछ । छामेका रैछन् त्यस बखतको नेपाली समय नाडी । बिक्रमाब्ध १९९० तिरको राणाकालीन रापिलो समय । मुखमा कानुन बोकेकाहरुको जगजगी । मुखैमा झुण्डिएको हुन्थ्यो कसैको जीवन र मृत्युको फैसला पनि । त्यस्तै एक हुकुम तामेलीमा पक्राउ परेथे टंकप्रसाद आचार्य जयनगर सिमानामा र ल्याइएथे सिंहदरबार कैदखाना । जनरल शंकर शम्शेरको केरकार फगत समय बर्बादी भइरहेथ्यो । किनकि मिस्टर आचार्यले सारा दोष आफैँले सकारिदिएका थिए । हुन त प्रजा परिषद्का पच्चिस जना सदस्यहरु पनि समातिइसकेका थिए । एक विद्रोही जत्था अब समयको चोटिलो प्रहारले घायल घायल हुँदैथिए ।

धर्मभक्त माथेमा झुण्ड्याइएका थिए सिफलमा । पढियो उनले त अन्तिम प्रतिरोधस्वरुप लात नै हानेका थिए रे, नरशम्शेरलाई । दशरथ चन्द र गंगालाल शोभा भगवतीमा यातनापूर्ण अन्तिम सास फेरिरहँदा सायद समय पनि केही क्षण ढगमगाएथ्यो होला ।

दुईजना पोढेहरुलाई टन्न रक्सी खुवाएर गोली ठोक्न लगाएका थिए । क्रूर तर लाछी शासकले पछाडिबाट नै हो छुरी धस्ने । अगाडि पर्न त साहस चाहियो ! अनि कहाँबाट बटुल्नु र ? समयको एक टुक्रा शोभा भगवतीमा चुँडिन्छ त्यस बखत । तर एक फरक ऊर्जा परिवर्तन चाहनेलाई छाडी जान्छ त्यो पल जब अन्तिम इच्छा ‘राणा शासनको अन्त्य’ भन्दै शहिद भइदिन्छन् उनीहरु । हो, समयले एक पटक खिसी गरिदिन्छ शासकहरुलाई । त्रास भरिदिन्छ फेरि उनीहरुको मुटुमा ।

हतियारधारी शासकहरु सधैँ थर्कमान् हुन्छन् खाली हातका जनतासँग । खाली हातसँग डराउछ सत्ता । किनकि खाली हात हुनु भनेको खाली दिमाग हुनु होइन । उसले बुझेको छ । विचार बोकेका मान्छेहरुसँग झन् बढी तर्सिन्छ ऊ । तब न कोचिदिन्छन् उनीहरुलाई कालकोठरीमा । जसरी कैदमा राखिएथे टंक प्रसाद आचार्य । उनी दस वर्ष थुनिए । उनको फुक्का समय घातक हुन सक्थ्यो शासकहरुका लागि । किनकि उनीसँग विचार थियो । उनीसँग विद्रोही चेतना थियो । र थियो प्रतिरोधको ज्वाला उनीभित्र । उनलाई गाल्न यातनाका अनेक तरिकाहरु खोजी गथ्र्यो सत्ता ।

एउटा तरिका थियो परिवारसँग भेट गर्न नदिनु । श्रीमती र छोरीहरुको एक झलक देख्न नपाई उनले बिताउनु पर्‍यो पूरा दश वर्ष । सा... त्यो मान्छेको जुनी हो त !
मान्छे नै नमानिएका मान्छे भए उनी । सबैबाट टाढा पारिएका उनी विचारसँग भने बेस्कन नजिक भए । उनले विद्रोही चेतना अझ बढी तिखार्न पाए एकान्तमा । लेखिरहे चिठ्ठी परिवर्तनमा साथ दिन सक्ने नेहरुदेखि जयप्रकाश जस्ता भारतीय नेताहरुलाई । उनको विचारले निरन्तर नाघिरह्यो कैदखानाको पर्खाल । तर शक्तिले पलापिएकाहरुले पत्तै पाएनन् विचारको यात्रा ? आदेशहरुले कैद गर्न सक्छ र विचार ? थुन्न सके त तानाशाह फासिस्टहरुले एन्टोनियो ग्राम्सकीको विचार ?

पढ्दै गर्दा फिसरियन दृष्टि, अँध्यारो समयको तीखो हरक फेरि पनि नाकमा बज्रिएको छ । यो नमीठो गन्ध सायद शासकहरुकै दम्भी डकारको होला ।

मनलाई बिथोल्ने केही कुराहरु छन् । इतिहासको पाना पल्टाउदा उसै उसै अत्यासिन्छ मन । बिपी, गणेशमान र आचार्यहरुले गरेको संघर्ष र उनीहरुको भोगाई पढ्दा ज्यानमा काँडा उम्रिन्छ । तर परिवर्तन पछिको समाज पनि त उत्तिकै विसंगत छ । आजको भोगाई त झन् कति हो कति सकसिलो ! त्यसमा अझ एउटी महिला भएर सोच्दा, देख्दा र भोग्दा लाग्छ, साँच्चै गाह्रो छ समय ।

शितल दिने हरियो अनि केटाकेटी अब ओझेलिसके । उनीहरु बिस्तारै बढ्नेछन् तर बढ्नु समस्या निम्तिनु पनि त हो ! हिजो भदैनीले भन्दै थिई, ‘गाडीमा एउटा बूढो मान्छे मसँग बेस्सरी टाँस्सिएर बस्यो । म अलिक सर्छु ऊ पनि सर्छ र टाँसिन्छ फेरि ।’

क्या विसंगति ! दिमागमा रोग भरी हिँडेका छन् मान्छे आजकल । दिमागमा बिचार भरेथे हामी जस्तै मान्छेले र आएथ्यो देशमा ठूलो परिवर्तन त्यसबेला । तर आजकल विचार बोक्ने दिमागमा विकारको राज छ ।
म चुक्चुकाउँछु भदैनीको पीडामा । म बान्ता गर्छु त्यस व्यक्तिको लबस्तरोपनामा । त्यसपछि चुपचाप खोल्छु कम्प्युटर र लेख्छु केही हरफ पीडा । चुपचाप बस्नु खासमा डरलाग्दो कुरा हो । गत वर्ष सेलिब्रेटी सेफ पद्मा लक्ष्मीले न्युयोर्क टाइम्समा लेखिन्, ‘आई वाज रेप्ड एट सिक्सटिन एन्ड आइ केप्ट साइलेन्ट !’

निकै तरङ्ग ल्यायो उनको लेखले । मिटु आन्दोलनको उभारसँगै उनको लेखले खैलाबैला मच्चायो । उनले चुप बस्दा पाएको मानसिक पीडाको बयान गरिन् । उनी जतिको महिलालाई पनि लाग्ने रैछ बत्तिस वर्ष साँचो कुरा खोल्न । आफूमाथि भएको अन्यायको खुलासा गर्न । लाग्छ पश्चिमा समयले जेटको गति चोरेको छ । तर महिलाको हकमा भने एउटा निश्चित गति मात्र हुने रहेछ समयको । उस्तै नै रैछ समय, हाम्रा र उनीहरुका समय । महिलाले मुख खोल्नु भन्दा चुप बस्नु बेस मानिन्छ यता पनि उता पनि ।

पद्मालक्ष्मीले चुप बस्न बेस ठानिन् त्यस बखत । मुख खोल्दा धेरै कुरा बिग्रने डर जो थियो । भय भरिदिएको छ समाजले महिलामा, त्यसैले उनीहरु चुप बस्छन् चाँदनीजस्तै । अर्को पुस्तकको प्रसंग...उषा शेरचनको ‘आँधि ।’ ‘आधि’की पात्र चाँदनी । हिंसा पीडित तर चुपचाप बस्न विवश । समयमा बोल्न सकिनन्, उनले र आफन्तकै यौन शोषणको शिकार भैरहिन् । चुप बसिन् त्यसैले लोग्नेको यातनाको पनि भोक्ता भइन् । तर जब उनले मुख खोलिन्, बद्लियो समय । बद्लियो उनको जीवन । चाँदनी आज उज्यालो यात्रामा छिन् । भदैनीको कुराले गह्रौँ पारेको मेरो मन अहिले भने अलिक हलुका भएको छ ।

उज्यालो समयका लागि बोल्नु आवश्यक रैछ । उहिले बोलेका थिए बिपीले विद्रोही बोली । आचार्यले मुख फोरेका थिए देश र निमुखा जनताका खातिर । हामीले पाएको आजको खुकुलो समय उनै बेलाको बोलीहरुको उपज हो । आज महिलाहरु बोल्न थालेका छन् र नै उनीहरुको आवाजप्रति चनाखो हुँदै छ समाज, सत्ता र शक्तिकेन्द्र । जसरी कोही हुनु र नहुनुले फरक पार्छ जीवनमा, त्यस्तै फरक पार्ने रैछ बोल्नु र नबोल्नुले । मेरी भदैनीले भनिछ, ‘ए बाजे, तपाईं अलि उता सर्नु त । किन मसँग टाँसिएको ?’ तब एकैछिनअघि ऊतिर ढेसिएको शरीर र अनुहारको प्रतिक्रिया हेर्न लायक थियो रे ! बोल्नुको तागत यही रहेछ । नानीहरु आजकल सजग भएका छन् । भदैनीको बोली प्रतिकार हो । बोल्नले नमीठो समयबाट उनलाई छुटकारा भयो ।

टेबलमा चाङ लागेका किताबहरु अलि छाँटिएका छन् । भदौरे झरीको एकनासे लय मधुरिएको छ । केटाकेटीहरुको खेल्ने समय सक्किइसकेको छ । घण्टीको टिरिङरिङको तिखो आवाजसँगै बास्केटबल कोर्ट सिनित्तै बढारिएको छ । म विद्यालयको चौथो तल्लाबाट एक नजर हुत्याइरहेछु पर अग्लिको हरियो फुलचोकितिर । लाग्छ, यी डाँडाहरुमा आज पनि प्रतिध्वनि भइरहेछन् सुदूर इतिहासका पदचापहरु । त्यो समय जसको तीखो हरक अझै बेलाबखत ठोक्किन आइपुग्छ वर्तमानको अग्लो नाकमा र त्यसैबखत एक प्रश्न ठडिन्छ । भेउ पाउँदो हो, अग्लिएका नाकहरुले तीखो हरक समयको ?

 







यसमा तपाईको मत

अन्य समाचार

एनसेलद्वारा पहिलो १४ सुपर सेलरलाई पुरस्कार वितरण

एनसेलद्वारा पहिलो १४ सुपर सेलरलाई पुरस्कार वितरण

एनसेल प्राईभेट लिमिटेडले हाल संचालनमा रहेको आफ्नो ‘एनसेल सुपर सेलर’ योजना अन्तर्गत काठमाडौं र ललितपुर जिल्लाका पहिलो १४ पोइन्ट अफ...

१९७४ एडीको "निरन्तरता" (भिडियो)

१९७४ एडीको "निरन्तरता" (भिडियो)

सांगीतिक रक ब्याण्ड १९७४ एडीका पुराना सदस्यहरु रियुनाइटेड भए लगतै सांगीतिक कार्यक्रममा जुटिरहेको छ। ...

यस्तो छ दराज ११.११ सेलको फाइदा

यस्तो छ दराज ११.११ सेलको फाइदा

नेपालको अनलाइन शपिङ साइट दराजले संसारकै सबै भन्दा ठुलो सेल डे ११.११ सेल (एकदिनकोसेल) यहि कार्तिक २५ गते, नोभेम्बर ११...

साओमीको सर्भिस सेन्टर थपिए

साओमीको सर्भिस सेन्टर थपिए

साओमीले नेपालका लागि थप आधिकारिक सर्भिस सेन्टर घोषणा गरेको छ । ...

सामाजिक सुरक्षा कोषसम्बन्धी अभिमुखीकरण

सामाजिक सुरक्षा कोषसम्बन्धी अभिमुखीकरण

नेपाल विज्ञापन संघ (आन) को आयोजना र सामाजिक सुरक्षा कोषको प्राविधिक सहयोगमा ‘सामाजिक सुरक्षा कोषसम्बन्धी अभिमुखीकरण कार्यक्रम’ सम्पन्न भएको छ...

जनता बैंकको सहयोग

जनता बैंकको सहयोग

जनता बैंक नेपालले क्याम्पसलाई सहयोग गरेको छ । ...

एआई अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलन सम्पन्न

एआई अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलन सम्पन्न

ब्रिटिस कलेजले इन्स्टिच्युट अफ इन्जिनियरिङ (आइओई), पुल्चोक क्याम्पस र इन्स्टिच्युट अफ इलेक्ट्रिकल एन्ड इलेक्ट्रोनिक्स इन्जिनियर्सकोे साझेदारीमा आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (एआई) अन्तर्राष्ट्रिय...

एएमडीले ल्यायो सबैभन्दा शक्तिशाली डेस्कटप प्रोसेसर

एएमडीले ल्यायो सबैभन्दा शक्तिशाली डेस्कटप प्रोसेसर

प्रोसेसरको दौडमा इन्टेल पछि पर्दै ! ...

Ncell Footer Ad