मौसममा सुधार आएपछि धवलागिरि हिमालको चालु शरदयामको आरोहण पुनः सुरु भएको छ।

प्रतिकुल मौसमका कारण असोजको पहिलो साता आधार शिविरबाट फर्किएको आरोहण टोली मौसममा सुधार आएसँगै पुनः आधार शिविर पुगेका हुन्।

विश्वको सातौँ (८,१६७ मिटर) अग्लो धौलागिरि हिमाल म्याग्दीको धवलागिरि गाउँपालिका–४ मुदीको भूगोलमा पर्छ।

डोरी टाँग्ने (रोप फिक्सिङ) टोली क्याम्प दुईभन्दा करिब ४०० मिटरमाथि पुगेको सेभेन समिट टे«कका प्रबन्ध निर्देशक थानेश्वर गुरागाईंले बताए।

‘हाम्रो कम्पनीका नेपाली र विदेशी १४ जनालाई प्रतिकूल मौसमका कारण हेलिकप्टरबाट उद्धार गरेर असोज ८ गते पोखरा ल्याएका थियौँ’, उनले भने, ‘मौसम सुधार भएपछि अक्टोबर १ मा पोखराबाट हिँडेको टोली आधार शिविरबाट चुचुरोतर्फ अघि बढेको छ।’

असोज ८ देखि ११ गतेसम्म अविरल वर्षासँगै भारी हिमपात हुँदा आधार शिविर हिउँले पुरिएपछि पर्वतारोहीको टोली आरोहण स्थगित गरी फर्किएको थियो।

मौसममा सुधार आएसँगै आधार शिविरमा खटिएको टोलीले हिउँ हटाउने, शिविर व्यवस्थित गर्ने र आरोहणका लागि आवश्यक तयारी पूरा गरेपछि पुनःआरोहण सुरु गरेको टोली प्रमुख लाक्पा शेर्पाले सामाजिक सञ्जालमार्फत जानकारी दिए।

‘हाल हिउँ जमेर कडा र स्थिर अवस्थामा रहेकाले हिँडडुल गर्न अनुकूल छ’, उनले भने, ‘भारी हिमपातपछि अस्थिर हिउँको ठूलो हिस्सा हटेकाले हिमपहिरोको जोखिम पनि अहिले तुलनात्मक रूपमा कम छ।’

शरदयाममा धवलागिरि हिमाल आरोहणका लागि चार समूहका २६ पुरुष र १० महिला गरी ३६ जनाले अनुमति लिएका पर्यटन विभागका शाखा अधिकृत सुधार रेग्मीले शुक्रबार जारी गरेका विज्ञप्तिमा उल्लेख छ।

धौलागिरि आरोहण अनुमतिवापत रु ८२ लाख ४२ हजार ५० दस्तुर सङ्कलन भएको पर्यटन विभागले जनाएको छ।

पर्वतारोहीहरूको समन्वय गर्दै आएका म्याग्दीको दानाका ब्यवसायी इन्द्रसिंह शेरचनले अन्य कम्पनीका पर्वतारोहीको टोली पनि धौलागिरिको आधार शिविर पुगिसकेको बताए।

गत वसन्तयाममा धौलागिरि आरोहणका लागि दुई समूहका आठ महिलासहित १७ जनाले अनुमति लिएका थिए भने।

छिनछिनमै परिवर्तन भइरहने मौसम धवलागिरि आरोहणको प्रमुख चुनौती हो। अन्य हिमालको तुलनामा धवलागिरि आरोहण बढी जोखिमपूर्ण, कठिन र साहसिक मानिन्छ।

सन् १९६० मे १३ मा म्याक्स आइसेलिनको नेतृत्वमा रहेको स्वीस(अस्ट्रियाली संयुक्त आरोहण दलले धौलागिरि हिमालको शिखरमा पहिलोपटक पाइला राखेपछि यहाँ आरोहण सुरु भएको थियो।

आरोहण सुरु भएको ६६ वर्षको अवधिमा ७३३ जना पर्वतारोही धौलागिरि शिखरमा पुगिसकेको विवरण छ।

धवलागिरिमा हिमाल आरोहणका साथै पर्यटकहरू ‘राउन्ड धवलागिरि’ पदयात्राका लागि पनि जाने गर्छन्।

बगर, सल्लाघारी, इटाली आधार शिविर, जापानी आधार शिविर, धवलागिरि आधार शिविर, हिटिनी भ्याली आधार शिविर र याकखर्क हुँदै मुस्ताङको मार्फामा पुगेर नौ दिनमा टुङ्गिन्छ।

भोजपुरको पौवादुङमा गाउँपालिकाको केन्द्र च्याङ्ग्रे तीव्र भौतिक तथा पर्यटकीय पूर्वाधार विकाससँगै आकर्षक पर्यटकीय र व्यापारिक केन्द्रका रूपमा रूपान्तरण हुन थालेको छ।

तीनै तहका सरकार र सरोकारवाला निकायको सक्रियतामा विकास निर्माणका कामहरू सम्पन्न हुन थालेसँगै यस क्षेत्रको स्वरूप फेरिएको हो।

बजारको मुख्य आकर्षण बनेको ऐतिहासिक ‘च्याङ्ग्रे पोखरी’ को व्यवस्थित पुनर्निर्माण र सौन्दर्यीकरण गरिएको छ।

पोखरी वरिपरि पक्की पर्खाल, सुरक्षा घेरा र पैदलमार्ग (वाकिङ ट्रयाक) निर्माण गरिएको छ भने जलविहारका लागि पानी बोटसमेत सञ्चालनमा ल्याइएको छ।

पोखरीसँगै पर्यटकलाई लक्षित गरी नजिकै झोलुङ्गे पुल निर्माण गरिएको छ। जहाँ पुगेर पर्यटक तथा स्थानीयवासीले मनोरम दृश्य अवलोकन गर्दै तस्बिर र भिडियो खिच्ने गरेका छन्। यस्तै, पौराणिक तथा सांस्कृतिक महत्त्वलाई दृष्टिगत गर्दै पोखरी किनारमा ‘पञ्चकन्या मन्दिर’ निर्माण भइरहेको छ।

गाउँपालिकाका अध्यक्ष किरण राईले च्याङ्ग्रेको योजनाबद्ध विकास र आन्तरिक पर्यटन प्रवर्द्धनलाई प्राथमिकतामा राखिएको बताए।

‘धार्मिक तथा पर्यटकीय स्थलको प्रवर्द्धनसँगै यस क्षेत्रमा सकारात्मक परिवर्तन आएको छ,’ अध्यक्ष राईले भन्नुभयो, “आगामी दिनमा पनि योजनाबद्ध विकासलाई निरन्तरता दिनेछौँ।”

यस्तै, बजार प्रवेशको विन्दु तिवारीभञ्ज्याङबाट च्याङ्ग्रे बजारसम्मको सडक कालोपत्रे हुनुका साथै ढल तथा नाली व्यवस्थापन गरिएपछि बजार व्यवस्थित बनेको छ। स्थानीय सरकार बनेपछि विकासले गति लिएको स्थानीय बालिका खत्रीले बताउनुभयो।

परम्परागत ग्रामीण बजारबाट आधुनिक सहरतर्फ उन्मुख च्याङ्ग्रेमा गाउँपालिकाको प्रशासनिक भवन, विद्यालय क्षेत्रको विकास तथा खेलकुदका लागि 'पौवादुङमा रङ्गशाला' निर्माण भइरहेको छ।

पूर्वाधार विस्तारसँगै यहाँ आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटकको आवागमन उल्लेख्य बढेको छ। पर्यटकीय चहलपहल बढेपछि स्थानीय व्यापार, होटल व्यवसाय तथा कृषि उपजको बजारीकरणमा ठूलो टेवा पुगेको स्थानीयवासीको भनाइ छ।

उज्यालो नेपाल पार्टीका अध्यक्ष कुलमान घिसिङले काठमाडौंलाई सुन्दर र समृद्ध बनाउन नदी नालामा गएर नुहाउन सक्नेगरी सफा राख्नुपर्नेमा जोड दिएका छन्।

आउँदो विजयादशमी, दीपावली, छठ, नेपाल संवत्लगायत चाडबाडका अवसरमा काठमाडौं महानगरपालिका–१७, खुसिबुस्थित बाल उद्यान सामुदायिक सेवा समितिले आज आयोजना गरेको शुभकामना आदानप्रदान कार्यक्रममा पूर्वमन्त्री घिसिङले नदी सफा नभएसम्म सहर सफा नहुने बताएका हुन्।

‘जबसम्म बागमती, वष्णुमती र धोवीखोलालाई आनन्दले नुहाउन सक्ने बनाइँदैन, तबसम्म काठमाडौं सुन्दर हुँदैन। त्यो काम अगाडि बढाउनुपर्छ। सरकारले यसलाई अगाडि बढाओस्’, अध्यक्ष घिसिङले भने, ‘काठमाडौं मात्र होइन मुलुकलाई नै समृद्ध र हरियाली बनाउनुपर्छ। हामी पनि यसमा लागेका छौँ। अहिलेको सरकारले नसके अबको निर्वाचनमा जनताले हामीलाई रोज्नेछन्।’

विगतमा नेपाल विद्युत् प्राधिकरणमा कार्यकारी निर्देशक रहँदा ‘लोडसेडिङ’ अन्त्य गराएर उज्यालो नेपाल बनाएको बताउँदै उनले अब मुलुकको सबै क्षेत्रलाई उज्यालो बनाउनुपर्नेमा जोड दिए।

उनले विगतमा महानगरको प्रमुख हुँदा थालेका नदी सफाइका कामलाई मुलुककै कार्यकारी प्रमुख हुँदा प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाहले अझ राम्रो काम गर्न सक्नुपर्नेमा जोड दिए।

कार्यक्रममा सीमाविद् बुद्धिनारायण श्रेष्ठले मुलुकको राष्ट्रिय स्वाधीनता र अखण्डताको रक्षा गर्दै समृद्धिका लागि सबै लाग्नुपर्नेमा जोड दिए।

सेवा समितिक अध्यक्ष रामकुमार श्रेष्ठले स्थानीय विकास र सामाजिक कार्यमा हातोमालो गरेर अघि बढ्न आह्वान गरे।

राष्ट्रिय मानव अधिकार आयोगले संविधान तथा कानुनले प्रत्यभूत गरेको स्वास्थ्यको अधिकार सुनिश्चत गरी मानसिक स्वास्थ्यमा सबैको सहज पहुँच सुनिश्चित गर्न सरोकारवालासँग आग्रह गरेको छ।

विश्व मानसिक स्वास्थ्य दिवसका सन्दर्भमा आज प्रेस विज्ञप्ति जारी गर्दै आयोगले मानसिक स्वास्थ्य सेवालाई सर्वसुलभ, गुणस्तरीय तथा विभेदरहित बनाउन आग्रह गरेको हो।

आयोगले सबै स्थानीय तहमा स्थानीय मनोसामाजिक परामर्श एवम् विमर्श प्रदानगर्ने जनशक्ति व्यवस्था गर्न र प्रभावितको गोपनीयता, आत्मसम्मान र अर्थपूर्ण सहभागिता सुनिश्चित गर्न तीनै तहका सरकार र सबै पक्षसँग अनुरोध गरेको छ।

अक्टोबर १० तारिखका दिन आज विश्वभर ‘भोगाइलाई सुनौँ, आवाजलाई सम्मान गरौँ, परिवर्तनको सुरुवात गरौँ’ भन्ने नाराका साथ मानसिक स्वास्य दिवस मनाइँदै छ।

नेपालमा मानसिक रूपमा अस्वस्थ हुन पुगेका नागरिकको जीवन, स्वतन्त्रता, समानता र मर्यादाको अधिकार सम्मानित र सुरक्षित हुन नसकेकामा आयोगले चिन्ता व्यक्त गरेको छ।

मानसिक समस्याबाट पीडित व्यक्तिको आवाज एवम् भोगाईप्रतिको वेवास्ता र त्यसबाट उत्पन्न दुव्र्यवहार र विभेदका कारण उनीहरूको अधिकार सम्मानित र संरक्षित हुन नसकेको अनुगमनबाट देखिएको आयोगका सहायक प्रवक्ता श्यामबाबु काफ्लेले जारी गरेका विज्ञप्तिमा उल्लेख छ।

मानसिक स्वास्थ्य सेवामा सीमित पहुँच, सामाजिक लाञ्छना, विभेद, आर्थिक कठिनाइ तथा मनोसामाजिक सहयोगको अभावले प्रभावित व्यक्तिको सम्मानपूर्वक बाँच्न पाउने अधिकार प्रभावित भइरहेको आयोगको ठहर छ।

बाढीपहिरोले क्षति पुर्‍याएको बेँसीसहर–चामे खण्डका संरचना, पक्की सडक तथा पुल निर्माणका लागि रु एक अर्ब आवश्यक पर्ने भएको छ।

बेँसीसहरबाट चामेसम्मको सडकको समग्र स्तरोन्नतिका लागि भने रु तीन अर्ब लागत अनुमान गरिएको छ।

डुम्रे–बेँसीसहर–चामे सडक आयोजनाले दुवै कामका लागि छुट्टाछुट्टै प्रस्ताव सम्बन्धित मन्त्रालयमा पठाएको आयोजना प्रमुख सतीश सुवेदीले बताए।

उनका अनुसार असोज ८ देखि ११ गतेसम्म परेको अविरल वर्षासँगै आएको बाढीपहिरोले ६५ किलोमिटर लामो बेँसीसहर–चामे सडकका ३५ भन्दा बढी स्थानमा क्षति पुर्‍याएको थियो। तीमध्ये छ स्थानमा सडकको ट्र्याक क्षतिग्रस्त भएको थियो।

रामबजार, नासोँ गाउँपालिका–३ को खोत्रो तथा मनाङको कोतोलगायत स्थानमा बढी क्षति पुगेको आयोजना प्रमुख सुवेदीले बताए।

विभिन्न स्थानका काठे पुलसमेत बगाएको थियो। बाढीपहिरोका कारण छ दिनसम्म सडक अवरुद्ध भएको थियो। सडक खुलाउन विभिन्न स्थानमा नयाँ ट्र्याक खोल्नुपरेको थियो।

‘नासोँ गाउँपालिका-३ स्थित खोत्रोमा माथिबाट खसेका ठूला ढुङ्गा बम ब्लास्टिङ गरी हटाएपछि सडक सञ्चालनमा ल्याइएको थियो। हाल सडक सञ्चालनमा रहे पनि विभिन्न स्थानमा मर्मत तथा स्तरोन्नति गर्नुपर्ने छ’, आयोजना प्रमुख सुवेदीले भने।

बाढीपहिरोबाट क्षतिग्रस्त स्थानमा सडक सुधार गरी पक्की सडक निर्माण तथा बगाएका काठे पुलको स्थानमा पक्की पुल बनाउन रु एक अर्ब आवश्यक पर्ने अनुमान गरिएको उनले जानकारी दिए।

सोहीअनुसार बजेट माग गर्दै केही दिनअघि सम्बन्धित मन्त्रालयमा प्रस्ताव पठाइएको सुवेदीले उल्लेख गरे। हाल उपलब्ध स्रोतसाधनबाट सडकका विभिन्न स्थानमा सामान्य मर्मत तथा स्तरोन्नति भइरहेको उनले बताए।

बाढीपहिरोपछि सडक खुलाउन आयोजना, स्थानीय तह तथा जलविद्युत् आयोजनाका डोजरलगायत उपकरण परिचालन गरिएको थियो।

यसैगरी, तीन वर्षअघि तयार गरिएको विस्तृत परियोजना प्रतिवेदन (डिपीआर) अनुसार बेँसीसहरबाट चामेसम्मको सडकको समग्र स्तरोन्नतिका लागि रु तीन अर्ब लागत अनुमान गरिएको आयोजना प्रमुख सुवेदीले जानकारी दिए।

सडक कालोपत्र, आवश्यक स्थानमा ढलान तथा पक्की पुल निर्माणसहित स्तरोन्नति गर्ने लक्ष्य राखिएकाले डिपीआरअनुसार बजेट माग गर्दै मन्त्रालयमा प्रस्ताव पठाइएको आयोजना उनले बताए।

प्रमुख सुवेदीका अनुसार रु तीन अर्ब उपलब्ध भए सडकको समग्र स्तरोन्नतिसँगै बाढीपहिरोबाट क्षति पुगेका स्थानको सुधार तथा पुनर्निर्माणसमेत गर्न सकिनेछ।

रु एक अर्ब उपलब्ध भए तत्काल क्षति पुगेका स्थानमा पक्की सडक तथा पुल निर्माण अघि बढाउन सकिने उनले बताए।

बेँसीसहर–चामे सडक लमजुङ र मनाङलाई जोड्ने प्रमुख मार्ग हो। सडकको स्तरोन्नति तथा क्षतिग्रस्त संरचनाको पुनर्निर्माणले यातायात आवागमन सहज बनाउनुका साथै स्थानीय बासिन्दा, पर्यटक र दैनिक उपभोग्य सामग्रीको ढुवानीमा समेत सहजता ल्याउने अपेक्षा गरिएको छ।

गएरातिदेखि परेको वर्षाका कारण अवरुद्ध बनेको बिपी राजमार्गको लेदो र गेग्रान पन्छाएपछि पुनः सञ्चालनमा आएको छ।

काभ्रेपलाञ्चोकको रोशी गाउँपालिका ९ पिन्थलीबेँसी नजिकै आज लेदो माटो र गेग्रान खस्दा राजमार्ग अवरुद्ध भएको जिल्ला प्रहरी कार्यालयकाका सूचना अधिकारी रविन विष्टले जानकारी दिए।

उनका अनुसार मङ्गलटारबाट करिब तीन किलोमिटर भकुन्डेतर्फ नार्के र पिन्थलीबेँसीबीचको निर्माणाधीन सडकखण्डमा लेदो खसेको थियो। डोजरको सहायताले सडकमा थुप्रिएको लेदो र गेग्रान हटाएपछि यातायात सञ्चालनमा आएको विष्टले बताए।

वर्षा जारी रहेमा सडकका अन्य स्थान पनि अवरोध हुनसक्ने भएकाले सावधानीपूर्वक यात्रा गर्न सवारी चालक तथा यात्रुलाई प्रहरीले आग्रह गरेको छ।

पोखरा अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल तथा पोखरा विमानस्थल (पुरानो विमानस्थल)को हवाई आवागमन हुने तथा आसपासको क्षेत्रमा चंगा, ड्रोन, बेलुन उडाउन तथा लेजर लाइट प्रयोग गर्न निषेध गरिएको छ।

विमानको उडान सुरक्षामा गम्भीर असर पर्ने भएकाले उल्लेखित गतिविधि नगर्न सार्वजनिक रूपमा सबैमा सूचित गरिएको पोखरा अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलका प्रमुख जगन्नाथ निरौलाले जानकारी दिए।

विमानस्थल आसपासका क्षेत्रमा जथाभावी फोहोरमैला फाल्ने तथा नहरमा मृत पशुपन्छी बगाउनेजस्ता गतिविधिले चराचुरुङ्गी र वन्यजन्तुको गतिविधि बढाई विमानको उडान तथा अवतरणमा असर पार्न सक्ने हुँदा फोहरमैला तथा मृत पशुपन्छीको उचित व्यवस्थापन गर्न आग्रह गरिएको छ।

सूचनाको अवज्ञा गरी यस्ता गतिविधि गरेको पाइएमा प्रचलित कानुनबमोजिम कडा कारबाही हुने पोखरा अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल नागरिक उड्डयन कार्यालयले जनाएको छ।

पहिरोका कारण गुल्मीको कालीगण्डकी करिडोर सडकखण्ड अवरुद्ध भएको छ।

कालीगण्डकी करिडोरअन्तर्गत कालीगण्डकी गाउँपालिका–२ स्थित राक्सेमा गएरति खसेको पहिरोका कारण उक्त सडक पूर्ण रूपमा अवरुद्ध बनेको जिल्ला प्रहरी कार्यालयले जनाएको छ।

सडकमाथिबाट चट्टानसहितको पहिरो खसेपछि सडक अवरुद्ध भएको हो। सडक अवरुद्ध बनेपछि अहिले प्रहरी चौकी पूर्तिघाटबाट प्रहरी सहायक निरीक्षक बाबुराम श्रेष्ठको नेतृत्वमा प्रहरी टोली पहिरो गएको स्थानमा खटिसकेको जिल्ला प्रहरी कार्यालयका सूचना अधिकारी एवं प्रहरी नायब उपरीक्षक वीरेन्द्रवीर विश्वकर्माले जानकारी दिए।

उनका अनुसार सडक अवरुद्ध बनेपछि चाडवाडको समयमा उक्त क्षेत्रबाट बागलुङ, पोखरा, पाल्पा तथा बुटवल जाने यात्रु र सवारीसाधन बीचबाटोमा रोकिएका छन्।

पहिरो पन्छाएर अवरुद्ध सडक सञ्चालनमा ल्याउनका लागि सडक निर्माण कम्पनी र स्थानीय गाउँपालिकासँग समन्यव भइरहेको जिल्ला प्रहरी कार्यालयले जनाएको छ।

यही असोज ११ गते नारायणी नदीमा आएको बाढीले भरतपुर महानगरपालिका–१ नारायणगढस्थित नारायणी किनारको चौर बगरमा परिणत हुँदा यहाँ समुद्री किनारको स्वरूपमा निर्माण गरिएको ‘सी बीच’ ढाँचाको तटबन्ध भने सुरक्षित रहेको छ।

नदीको बाढी किनार हुँदै सडकसम्म आइपुग्दा पनि तटबन्धमा ठूलो क्षति पुगेको छैन।

सिँचाइ तथा जलस्रोत आयोजना भरतपुरका सूचना अधिकारी इन्जिनियर सागर पौडेलका अनुसार नारायणी पुलको उत्तरतर्फ ६४० मिटर लामो उक्त तटबन्ध विसं २०७९ पुस ५ गते निर्माण सुरु गरी विसं २०८० जेठ १९ गते सम्पन्न गरिएको थियो।

उनका अनुसार नारायणी नदी किनारको चौरलाई कायम राख्दै नदी कटान रोक्ने र किनारलाई आकर्षक बनाउने उद्देश्यले तटबन्ध निर्माण गरिएको थियो।

तटबन्ध निर्माण गरिएको क्षेत्र सुरक्षित रहे पनि माथिल्लो चौरमा बाढीले बालुवा र ढुङ्गा थुपारेर बगरमा परिणत गरेको इन्जिनियर पौडेलले बताए।

‘बगर बनेपछि उक्त क्षेत्रमा जानसमेत कठिन भएको छ। यद्यपि तटबन्धको माथिल्लो भागमा रहेको करिडोरमा अहिले पनि मानिसहरू टहलिने र ठेलामा व्यापार गर्नेहरूको चहलपहल देखिन्छ’, उनले भने।

सूचना अधिकारी पौडेलले नारायणी नदीको धारलाई हाल कायम रहेको दिशामा नियन्त्रण तथा स्थिर राख्न तटबन्धले महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरेको बताए।

उनका अनुसार तटबन्धका कारण नदीको बहाव परिवर्तन भई नारायणगढ बजारतर्फ केन्द्रित हुनबाट रोकिएको छ।

यसले नारायणगढ बजार तथा आसपासका बस्ती, भौतिक संरचना र जग्गालाई नदी कटान तथा बाढीजन्य जोखिमबाट संरक्षण गर्न योगदान पुर्‍याएको छ।

इन्जिनियर पौडेलले भने, ‘सी बिच ढाँचाको तटबन्ध नभएको भए यो क्षेत्र पूरै बगरमा परिणत हुन सक्थ्यो। तटबन्धका कारण किनारको चौरमा माटो भर्न र सम्याउन पनि सहज हुने भएको छ।’

उनका अनुसार उक्त तटबन्ध निर्माण नभएको भए नारायणी नदीले आफ्नो धार परिवर्तन गरी चितवनतर्फ, विशेषगरी नारायणगढ बजार आसपासको क्षेत्रमा कटान तथा बाढीको जोखिम सिर्जना गर्न सक्ने सम्भावना थियो।

तटबन्धले नदीको धार नियन्त्रण गर्नुका साथै मानव बस्ती, बजार क्षेत्र, सडक, पूर्वाधार र अन्य सम्पत्तिलाई नदीजन्य कटानबाट जोगाउन महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको उनले भने।

नारायणी नदी किनारमा निर्माण गरिएको ‘सी बिच’ क्षेत्रमा विभिन्न महोत्सव तथा सांस्कृतिक कार्यक्रम आयोजना हुने गरेका छन्।

बिहान र साँझ नदी किनारमा घुम्न तथा टहलिन जाने सर्वसाधारणको चहलपहल हुने गर्दछ। साना ठेला तथा व्यापार व्यवसाय सञ्चालन गर्नेहरूका लागि पनि यो क्षेत्र आकर्षणको केन्द्र बनेको छ।

कार्यालयका अनुसार ‘नारायणी रिभर बिच प्रोटेक्सन वक्र्स’ आयोजनाअन्तर्गत रु १७ करोड ५९ लाख खर्चमा संरचना निर्माण गरिएको हो।

आयोजनाअन्तर्गत आरसीसीका सिँढी निर्माण गर्नुका साथै अगाडिको भागमा ठूला ढुङ्गा प्रयोग गरी किनार संरक्षणको काम गरिएको सूचना अधिकारी पौडेलले बताए।

उनका अनुसार नारायणी पुलदेखि पश्चिमतर्फ चितवन क्षेत्रमा अधिकांश स्थानमा तटबन्ध निर्माण गरिएकाले यस वर्षको बाढीबाट ठूलो क्षति हुन पाएन।

काठमाडौंको गोङ्गबुस्थित नयाँ बसपार्कमा चाडपर्वमा घर जाने यात्रुलाई लक्षित गरी निःशुल्क स्वास्थ्य परीक्षण गरिएको छ।

काठमाडौं महानगरपालिकाको महानगर प्रहरी बलले घर जाने यात्रुलाई लक्षित गरी निःशुल्क स्वास्थ्य परीक्षण सुरु गरेको हो।

महानगर प्रहरी बल नयाँ बसपार्कका प्रमुख महानगर प्रहरी नायब उपरीक्षक प्रकाश पण्डितले काठमाडौं महानगरपालिका स्वास्थ्य सेवा विभागमार्फत चाडपर्वमा घर जाने यात्रुलक्षित गरी निःशुल्क स्वास्थ्य जाँच सुरु गरिएको जानकारी दिए।

महानगरले उक्त कक्षबाट रक्तचाप र मधुमेह परीक्षण, झाडापखालाको औषधि वितरण गरिरहेको उनको भनाइ छ।

उक्त सेवा दसैँभरि सञ्चालन हुने महानगर कार्यालयले जनाएको छ। नयाँ बसपार्कमा हुने भीडभाड नियन्त्रणका लागि महानगर प्रहरीसमेत परिचालन गरिएको छ।

प्रहरीले भीडभाड नियन्त्रणका साथै यात्रुलाई सहजै रूपमा गन्तव्यस्थलसम्म पुग्नका लागि सहजीकरण गर्नेछ।

नयाँ बसपार्क सञ्चालन गरेको ल्होत्से बहुउद्देश्यीय प्रालिका मानव संशाधन प्रमुख पङ्कज मल्लले नयाँ बसपार्कमा केही दिनदेखि चाडपर्वका निम्ति घर जाने यात्रु बढेको बताए।

उनले अरू समयमा प्रत्येक दिन पाँचदेखि छ हजार यात्रु काठमाडौंबाट बाहिर जाने गरेकामा हाल उक्त सङ्ख्या तेब्बरसम्म पुगेको बताए।

जङ्गली च्याउ खाँदा तीन वर्षीया बालिकाको मृत्यु भएको छ। गढवा गाउँपालिका-१ वनघुस्री निवासी तीन वर्षीया लक्ष्मी माझीको मृत्यु भएको जिल्ला प्रहरी कार्यालय दाङका प्रहरी नायब उपरीक्षक हेमबहादुर केसीले जानकारी दिए।

उनका अनुसार गढवा वनघुस्री निवासी ऋषि माझीकी श्रीमती २६ वर्षीया सुमित्रा माझी र उनकी तीन वर्षीया छोरी लक्ष्मी जङ्गली च्याउ खाएपछि बिरामी परेका थिए। तीनै जनालाई उपचारका लागि भालुवाङ अस्पताल लगिएको थियो। सामान्य उपचारपछि थप उपचारका लागि लक्ष्मीलाई लमही अस्पताल ल्याइएकामा गएराति चिकित्सकले मृत घोषणा गरेका प्रहरी नायब उपरीक्षक केसीले जानकारी दिए। आमा सुमित्रा भने उपचारपछि डिस्चार्ज भएको प्रहरीले जनाएको छ।

मुग्लिङ–काठमाडौं सडकखण्ड अवरुद्ध भएपछि हेटौँडा हुँदै काठमाडौं आवतजावत गर्ने सवारीसाधनको चाप बढेसँगै बडादसैँका यात्रुवाहक सवारीसाधनलाई प्राथमिकता दिएर आवागमनको व्यवस्थापन गरिएको छ।

जिल्ला ट्राफिक प्रहरी कार्यालय मकवानपुरका प्रमुख रमेश विष्टले यात्रुवाहक सवारीसाधनलाई पहिलो प्राथमिकतामा राखेर त्रिभुवन राजपथलगायत वैकल्पिक सडकमार्गमा सवारी व्यवस्थापन गरिएको जानकारी दिए।

उनका अनुसार यात्रुवाहक सवारीसाधनपछि इन्धन तथा खाना पकाउने ग्यास बोकेका सवारीसाधनलाई प्राथमिकता दिइएको छ।

धादिङको गल्छी क्षेत्रमा सडक अवरुद्ध भएपछि हेटौँडा हुँदै काठमाडौं आवतजावत गर्ने सवारीसाधनको चाप बढेको उनले बताए।

त्रिभुवन राजपथ साँघुरो हुनुका साथै घुम्तीहरूमा ठूला सवारीसाधनलाई आवतजावत गर्न कठिनाइ हुने भएकाले आलोपालो प्रणालीमार्फत सवारी सञ्चालन गरिएको छ।

‘यात्रुवाहक सवारीसाधनलाई प्राथमिकता दिएका छौँ। सडक साँघुरो र घुम्तीहरू अप्ठ्यारा भएकाले समय मिलाएर सवारी सञ्चालन गर्नुपरेको छ’, प्रमुख विष्टले भने।

उनका अनुसार सवारी व्यवस्थापनका क्रममा कतिपय सवारीसाधनलाई एकदेखि दुई घण्टासम्म रोक्नुपर्ने अवस्था छ।

जिल्ला प्रशासन कार्यालय मकवानपुरले निर्धारण गरेको व्यवस्थाअनुसार त्रिभुवन राजपथमा ११ मिटरसम्म लम्बाइ भएका यात्रुवाहक सवारीसाधन सञ्चालन गर्न दिइएको छ।

त्यस्तै, १० चक्काभन्दा बढी भएका तथा १५ टनभन्दा बढी भार बोकेका मालवाहक सवारीसाधनलाई उक्त सडकखण्ड प्रयोग गर्न रोक लगाइएको छ।

साना यात्रुवाहक सवारीसाधनका लागि भीमफेदी सडकखण्डबाट आवागमनको व्यवस्था मिलाइएको प्रमुख विष्टले जानकारी दिए।

हेटौँडाको चौकीटोलमा टाटा सुमो तथा विद्युतीय सवारीसाधनको पार्किङ र यात्रु चढाउने व्यवस्था गरिएको छ।

भीमफेदी सडकखण्डमा साना सवारीसाधनको दोहोरो आवागमन भइरहेको, देउराली तथा जुरिखेतलगायत स्थानमा ट्राफिक प्रहरी परिचालन गरिएको उनले बताए।

यसैबीच, आइतबारदेखि सुरु हुने बडादसैँलाई लक्षित गरी हेटौँडा बसपार्क र चौकीटोलमा यात्रु सहायता कक्ष सञ्चालन गरिएको छ।

यात्रुबाट बढी भाडा असुल्ने, सवारीसाधन चढ्न समस्या हुने तथा सडकको अवस्थाबारे जानकारी लिनुपर्ने अवस्थालाई ध्यानमा राखेर सहायता कक्ष स्थापना गरिएको प्रमुख विष्टले जानकारी दिए।

उनका अनुसार सवारी दुर्घटना न्यूनीकरणका लागि साँघुरा सडक, अप्ठ्यारा घुम्ती तथा जोखिमयुक्त स्थानमा ट्राफिक प्रहरी परिचालन गरिएको छ।

चालकलाई तीव्र गतिमा सवारी नचलाउन, जथाभावी ओभरटेक नगर्न तथा सडकको अवस्थाअनुसार सावधानी अपनाउन सचेत गराइएको छ।

कार्यालयमा उपलब्ध ट्राफिक जनशक्तिलाई सवारी व्यवस्थापनमा परिचालन गरिएको जनाउँदै प्रमुख विष्टले सडकको अवस्था र सवारी चापलाई ध्यानमा राखेर थप व्यवस्थापन गरिने बताए।

कालिकोटको रास्कोट नगरपालिकाकी किशोरी पूजा बमका बाजे (हजुरबुवा) धामी हुन्। घरमा महिनावारी हुँदा उनी दुध दही खान पाउँदिननँ। उनको घरमै ‘देउता’ भएकाले महिनावारी हुँदा अनेक विभेद व्यहोर्नुपर्छ।

पछिल्लो समय उनी महिनावारीका बेला आफ्नो घरमा हुँदिनन्। ‘मेरो घरमा बाजे पुजारी हुनुहुन्छ, देउताको थान (मन्दिर) पनि घरमै छ,’ उनले भनिन्, ‘छाउ बार्नका लागि महिनावारी हुँदा मामा घरमा जाने गरेकी छु।’ अघिल्लो वर्ष उनको छिमेककी दिदी महिनावारी हुँदा गोठमा सुतेकी थिइन्। ‘सर्प आएर दिदीको खुट्टामा बेरियो,’ उनले भनिन्, ‘यस्ता घटनाहरू गाउँतिर भइरहेका हुन्छन्।’

पछिल्लो समय भने यस्ता विभेदहरू कम हुँदै गएको उनको अनुभव छ। ‘धामी, पुजारी, देउता भएका घरहरूमा विभेद कायमै रहे पनि अरु ठाउँमा महिनावारी विभेद घट्दै गएको छ,’ उनले भनिन्, ‘यस्ताखाले विभेद न्यूनीकरणका लागि स्थानीय सरकार र विद्यालयको भूमिका महत्वपूर्ण हुन्छ।’

मानव अधिकार तथा वातावरण विकास केन्द्र (हुरेन्डेक) ले शुक्रबार वीरेन्द्रनगरमा आयोजना गरेको ‘महिनावारी स्वास्थ्य तथा स्वच्छता सम्मेलन’मा आफ्नो अनुभव सुनाउँदै बमले पछिल्लो समय घरमा भन्दा महिनावारी हुँदा विद्यालयमा सुविधाहरू धेरै पाइने बताइन्। ‘विद्यालयमा हट ब्यागदेखि सेनेटरी प्याड पाइन्छ, आराम कक्ष बनेका छन्,’ उनले भनिन्, ‘घरमा यि सुविधाहरू पाइँदैनन्।’

सामाजिक विकास मन्त्रालयका निमित्त सचिव वृर्षबहादुर शाहीले मर्यादित महिनावारीका लागि महिनावारी स्वास्थ्य तथा न्याय मार्गदर्शन जारी गरिएको बताए। उनले यो मार्गनिर्देशनमार्फत चालू आर्थिक वर्षदेखि ‘विद्यालय स्वास्थ्य कार्यक्रम’ सञ्चालन गरिएको बताए। ‘विद्यालय नजिकका स्वास्थ्य संस्थाबाट स्वास्थ्यकर्मीहरूलाई विद्यालयमा पठाएर महिनावारी स्वास्थ्य र न्यायका विषयमा जानकारी गराउने, महिनावारी हुँदा हुने विभेदका बारेमा सचेतना जगाउने र अभिभावक शिक्षा कक्षा सञ्चालन गर्दैछौं,’ उनले भने, ‘यो कार्यक्रमले महिनावारी हुँदा भोग्नुपर्ने विभेदको अन्त्य हुने अपेक्षा हामीले गरेका छौं।’

रास्कोट नगरपालिकाका मेयर धर्मराज शाहीले महिनावारी विभेद गाउँघरमा कम हुँदै गएको बताए। ‘पहिलोपटक महिनावारी हुँदा महिनादिनसम्म ओडारमा बस्नुपर्दथ्यो, पुरुषको अनुहार हेर्नुहुन्न भन्ने प्रचलन थियो,’ मेयर शाहीले भने, ‘त्यो बेलाको प्रचलन अहिले छैन, अहिले आमूल परिवर्तन भएको मान्नुपर्छ।’

उनले आफ्नो नगरपालिकामा छाउगोठहरू निर्मूल नभए पनि न्यूनीकरण भएको बताए। ‘पहिले–पहिले महिनावारी हुँदा घरदेखि टाढा बनाइएको छाउगोठमा बस्नुपर्ने अवस्था थियो,’ उनले भने, ‘आजभोलि घरभित्रै छुट्टै कोठाहरू बनाएर बस्ने वातावरण भनेको छ।’

उनले महिनावारी विभेद अन्त्यका लागि विद्यालयस्तरबाट अभियान सञ्चालन गरिरहेको बताए। ‘दिमागबाटै छाउपडी कुरीति र कुसंस्कार हो भन्ने हटाउन विभिन्न कार्यक्रमहरू सञ्चालन गरिरहेका छौं,’ उनले भने, ‘मेलापर्व, महोत्सव हुँदा विभेदविरुद्ध कार्यक्रम गरिरहेका छौं, विद्यालयस्तरबाट पनि अभियान सञ्चालन गरिरहेका छौं।’

सामाजिक विकास मन्त्रालयका कानुन अधिकृत सर्मिला विश्वकर्माले महिनावारी विभेद अन्त्यका लागि कानुन प्रयाप्त भएपनि कार्यान्वयन फितलो रहेको बताइन्। ‘सर्वोच्च अदालतले छाउपडीलाई कुरीतिका रुपमा व्याख्या गरिसकेको छ, सो अनुसार तीन तहका सरकारले नीति, कार्यक्रम र निर्देशिकाहरू पनि बनाएका छन्,’ उनले भनिन्, ‘तर कार्यान्वयन प्रभावकारी नहुँदा महिनावारी विभेद पूर्ण रूपमा अन्त्य हुन सकेको छैन।’ उनले अझै पनि महिनावारी हुँदा ९२ प्रतिशत महिलाहरू कुनै न कुनै कारणले विभेदमा पर्ने गरेको तथ्याङ्क रहेको बताउँदै कानुन कार्यान्वयनतर्फ सबै लाग्नुपर्ने बताए।

प्लान इन्टरनेशनलका निमित्त क्षेत्रीय प्रवन्धक विनय ज्ञवालीले महिनावारी हुँदा हुने विभेद अन्त्यको लागि सबै पक्षको सामूहिक प्रयास आवश्यक रहेको बताए। उनले आफूहरूले किशोरी केन्द्रीत कामहरू गरिरहेको बताए। ‘महिनावारी स्वच्छताका लागि विद्यालयमा छुट्टै कक्ष बनाउने, सचेतनाका कार्यक्रमहरू सञ्चालन गरिरहेका छौं,’ उनले भने।

जिल्ला निर्वाचन कार्यालयले मतदाता नामावली अद्यावधिक गरेको छ। यस क्रममा दुई हजार ६०२ मतदाताको नाम हटाइएको छ।

उक्त कार्यालयका अनुसार दोहोरो दर्ता भएका एक हजार १९८, मृत्यु भएका एक हजार ४०२ र नागरिकता परित्यागका दुई जनाको नाम हटाइएको हो।

निर्वाचन आयोगले २०८४ वैशाखभित्र स्थानीय तहको निर्वाचन गर्ने तयारी गरेको छ।

काभ्रेपलाञ्चोकमा गत प्रतिनिधिसभा निर्वाचनमा तीन लाख २६ हजार ६११ मतदाता थिए। नाम हटेका सबैभन्दा धेरै भुम्लु गाउँपालिकाका हुन्। उक्त पालिकाबाट ४४७ जनाको नाम कट्टा गरिएको छ।

पनौती नगरपालिकाबाट ४३८ जनाको नाम हटाइएको छ भने नमोबुद्ध नगरको ३९० जनाको नाम कट्टा भएको छ।

यसैगरी, बनेपा नगरका ३२०, धुलिखेलका १७७, मण्डनदेउपुरका १०२ पाँचखालका १३८, महाभारतको चौँरीदेउरालीका ११८, रोशीका ९९, बेथानचोकका ८८, तेमालका ८२ र खानीखोलाका ६८ जनाको नाम हटाइएको छ।

अविरल वर्षाले देशका विभिन्न स्थानका सडक अवरुद्ध भएका छन्।

प्रहरी प्रधान कार्यालयका अनुसार धादिङको गजुरी गाउँपालिका–५ गलौदीस्थित पृथ्वी राजमार्गमा त्रिशूलीले सडक कटान गर्दा सो खण्डमा यातायात अवरुद्ध भएको छ।

यसैगरी, गुल्मीको कालीगण्डकी गाउँपालिका–२ राक्सेस्थित कालीगण्डकी करिडोरमा पहिरो खसेपछि यातायात पूर्ण रूपमा अवरुद्ध भएको छ।

ललितपुरको बागमती गाउँपालिका–३ टाकुर्चेस्थित कान्तिलोकपथ पनि पहिरोका कारण अवरुद्ध भएको छ।

सुर्खेत प्रहरीले जंगलमा लुकाएर राखेकाे अवस्थामा १८ नाल भरूवा बन्दुक फेला पारेकाे छ।

पश्चिम सुर्खेतकाे चाैकुने गाउँपालिका-७ काे सान्नेघारीबाट पाँच थान, चाैकुने-१ स्थित धामीसेनबाट १२ थान र बराहताल गाउँपालिका-१ ज्यामिरेबाट एक थान गरेर १८ नाल बन्दुक बरामद गरिएकाे प्रहरीले जनाएकाे छ।

त्रिशूली नदीको कटानका कारण धादिङको गलौदीमा पृथ्वी राजमार्गको सडक भासिएपछि यातायात अवरुद्ध भएको छ। गजुरी नजिक काठमाडौं जानेतर्फको सडक भासिएको सडक विभागले जनाएको छ।

विभागका अनुसार गलौदीमा त्रिशूली नदीले सडकतर्फ कटान गर्दा सडक भासिएको हो। सडकको भित्रीपट्टि स्थानीय सडक रहेकाले त्यसलाई काटेर सडक फराकिलो बनाउने (ब्याक कटिङ) काम सुरु गर्न समस्या भएको थियो।

स्थानीय निकायसँग छलफलपछि अहिले ब्याक कटिङको काम सुरु गरिएको विभागले जनाएको छ।

सबै अवस्था सामान्य रहेमा सडक खोल्न करिब ८ घण्टा लाग्ने अनुमान गरिएको छ। सडक खुलाउन काम सुरु भए पनि यातायात सञ्चालनमा आउन अझै ७ देखि ८ घण्टा लाग्न सक्ने जनाइएको छ।

भोटेकोशी बाढीमा एक हजार ४५७ जनाले ज्यान गुमाएका छन्। प्रहरी प्रधान कार्यालयका अनुसार यो आज बिहान ६ः०० बजेसम्मको विवरण हो।

बाढीमा गम्भीर घाइते भएका दुई जनाको काठमाडौंमा उपचारका क्रममा मृत्यु भएको जनाउँदै उक्त कार्यालयले रसुवामा २३६, नुवाकोटमा २०५, धादिङमा ७३, चितवनमा ३६९, गोरखामा ८०, तनहुँमा ३८, नवलपरासी पूर्वमा २३२ र नवलपरासी पश्चिममा २२२ जनाको मृत्यु भएको बताएको हो।

सङ्कलन भएका शवको पहिचानका लागि डिएनए नमुना सङ्कलनलगायत प्रक्रिया पूरा गरी हालसम्म एक हजार ३३५ शव व्यवस्थापन गरिएको छ। एक हजार ४३८ शवको पहिचान हुन सकेका छैन। बाढीपछि चार हजार ७२० जना बेपत्ता छन्।

यसैगरी, बाढीबाट विस्थापित एक हजार २३१ जना विभिन्न जिल्लास्थित होल्डिङ सेन्टरमा व्यवस्थापन गरिएको छ।

रोशी गाउँपालिका-९ पिन्थलीबेँसीमा लेदोसहितको पहिरो खसेपछि बिपी राजमार्ग पूर्ण रूपमा अवरुद्ध भएको छ।

जिल्ला प्रहरी कार्यालयका सूचना अधिकारी रविन विष्टका अनुसार पहिरो हटाएर राजमार्ग सञ्चालन गर्ने प्रयास जारी छ।

निरन्तर वर्षा भइरहेकाले पहिरो पन्छाउन असहज भएको छ। राजमार्गका अन्य स्थानमा पनि अवरोध हुनसक्ने भएकाले सडकको अवस्था बुझेर मात्र यात्रा गर्न र वैकल्पिक मार्ग प्रयोग गर्न उनले अनुरोध गरेका छन्।

मुग्लिङ–काठमाडौं सडकखण्ड पहिरोका कारण पूर्ण रूपमा अवरुद्ध भएपछि जिल्ला प्रशासन कार्यालय मकवानपुरले त्रिभुवन राजपथमा सवारी आवागमन व्यवस्थित गर्न नयाँ समयतालिका निर्धारण गरेको छ।

प्रशासकीय अधिकृत सन्तोष सुवेदीले मुग्लिङ–काठमाडौं सडक अवरुद्ध भएपछि वैकल्पिक मार्गमा बढ्न सक्ने सवारी चापलाई ध्यानमा राख्दै त्रिभुवन राजपथमा आलोपालो प्रणाली लागू गरिएको जानकारी दिए।

उनका अनुसार हेटौँडाबाट काठमाडौंतर्फ जाने सवारीसाधनलाई यही असोज २४ गते बिहान २ देखि ५ बजेसम्म र दिउँसो ३ देखि साँझ ६ बजेसम्म सञ्चालन गर्न दिइनेछ। असोज २५ गते बिहान ४ देखि १० बजेसम्म सवारी सञ्चालन गर्न पाइनेछ।

त्यस्तै, काठमाडौंबाट हेटौँडातर्फ आउने सवारीसाधनलाई शुक्रबार साँझ ६ः३० देखि राति ११ बजेसम्म सञ्चालन गर्न दिइनेछ। असोज २४ गते बिहान ९ देखि दिउँसो १२ बजेसम्म र राति १० देखि असोज २५ गते बिहान १ बजेसम्म सवारी सञ्चालनको समय निर्धारण गरिएको छ।

असोज २५ गते दिउँसो २ देखि साँझ ७ बजेसम्म पनि काठमाडौंबाट हेटौँडातर्फ सवारीसाधन सञ्चालन गर्न पाइने प्रशासकीय अधिकृत सुवेदीले जानकारी दिए। उहाँका अनुसार त्रिभुवन राजपथमा ११ मिटर लम्बाइसम्मका यात्रुवाहक सवारीसाधनलाई मात्र सञ्चालन अनुमति दिइएको छ। त्यस्तै, १० चक्काभन्दा बढी भएका तथा १५ टनभन्दा बढी भार बोकेका मालवाहक सवारीसाधनलाई उक्त सडकखण्ड प्रयोग गर्न पूर्ण रोक लगाइएको छ।

मकवानपुरका प्रमुख जिल्ला अधिकारी बसन्त अधिकारीले मुग्लिङ–काठमाडौं सडक अवरुद्ध भएपछि वैकल्पिक मार्गमा सवारी चाप बढ्ने भएकाले आवागमन व्यवस्थापनका लागि तत्काल निर्णय गरिएको बताए। उनका अनुसार कान्ति लोकपथमा दिउँसो दोहोरो सवारी सञ्चालन भइरहेको छ भने सिस्नेरी हुँदै काठमाडौं जाने मार्गमा साना सवारीसाधनका लागि आलोपालो समयतालिका लागू गरिएको छैन।

जिल्ला प्रशासन कार्यालयले यात्रु तथा सवारी चालकलाई निर्धारित समयतालिका पालना गरी यात्रा गर्न आग्रह गरेको छ।