श्रीमद्भगवद् ‘गीता पढौँ, पढाऔँ र जीवनमा लगाऔँ’ भन्ने नाराका साथ आज (आइतबार) ‘गीतामैत्री मिलन’ कार्यक्रमको आयोजना हुँदैछ। नेपालको सांस्कृतिक इतिहासको संरक्षण गर्दै सुसंस्कृत र समुन्नत राष्ट्र निर्माण गर्ने उद्देश्यका साथ आयोजना हुने उक्त कार्यक्रममा गीता परिवारका संस्थापक स्वामी गोविन्ददेव गिरीबाट श्रीमद्‍भागवत गीता अध्ययनको महत्त्वबारे विशेष प्रवचन हुनेछ।

त्यसअघि कमलादी गणेशस्थानबाट शोभायात्रा निस्कने र प्रज्ञा प्रतिष्ठानमा आयोजना हुने कार्यक्रममा भगवद्‍गीता अध्ययन र साधनाका विषयमा प्रवचन हुने संस्था सचिव रामप्रसाद अधिकारीले जानकारी दिए। विंस २०७७ मङ्सिरमा स्थापित गीता परिवार नेपालले कोरोना सङ्क्रमणको समयमा स्वयं सेवाका माध्यमबाट प्रभावित व्यक्तिलाई उत्प्रेरणासहित भोजनका लागि आर्थिक सहयोग प्रदान गरेको थियो।

संस्थाले बालबालिकामा नैतिक मूल्यको बिजारोपण गर्न ‘बाल संस्कार वर्ग’मार्फत उनीहरूको शरीर, मन र बुद्धिको विकास गर्ने, अनलाइनमार्फत निःशुल्क गीताका श्लोक सिकाउने, व्याकरणसहित शुद्ध उच्चारणको अभ्यास गर्ने/गराउने कार्य गर्दै आएको छ। उक्त संस्थाले ‘घरघरमा गीता हाम्रो अभियानः गीता पढौँ, पढाऔँ जीवनमा लगाऔँ’ भन्ने कार्यक्रम अभियानकै रूपमा सञ्चालन गरिरहेको छ।

गीता परिवारले भगवद्‍भक्ति, श्रीमद्‍भागवद्‍गीता, मातृभूमि, विज्ञाननिष्ठा र स्वामीविवेकानन्दको आदर्शलाई आत्मसात गर्दै विभिन्न कार्यक्रम गर्दै आएको छ। हाल उक्त संस्थाका ५०० स्वयंसेवी र १५ हजार सदस्य रहेको अध्यक्ष सारिका अग्रवालले जानकारी दिए।

विश्वभर करिब १४ लाखभन्दा बढी साधक तथा सेवाग्राहीलाई १४ भाषामार्फत श्रीमद्‍भागवद्‍ गीताको अध्ययन, साधना र अभ्यास गराउँदै आएको गीता परिवारले नेपालमा आध्यात्मिक जागरण अभियानलाई अघि बढाइरहेको छ।

भारतबाट प्रत्येक रात हात्तीको बथान आएर पाकेको बाली खान थालेपछि मेचीनगरको बाहुनडाँगी लगायत सीमा क्षेत्रका बासिन्दामा त्रास फैलिएको छ।

मेचीनगर नगरपालिकाको वडा नं १, ४ र ५ स्थित बाहुनडाँगी क्षेत्रमा एक सातायता दिनहुँ भारतीय जङ्गलबाट प्रवेश गर्ने ३० देखि ४० को सङ्ख्याका हात्तीको बथानले किसानको मकै, सुपारी लगायत बालीमा क्षति पुर्‍याउने गरेका छन्।

प्रवेश नाकामा हात्ती रोक्न, स्थानीयलाई सुरक्षा प्रदान गर्न र खेतीबालीमा क्षति हुन नदिन सर्वपक्षीय बैठकबाट निर्णय गरेर सुरक्षाकर्मी, वन रक्षक, रेपिड रेस्पोन्स टिम लगायतको संयुक्त टोली परिचालन गरिएको मेचीनगर वडा नंं ४ का वडाध्यक्ष अर्जुन कार्कीले बताए।

उनले एक सातायता भारतको आसामबाट आएका लगभग १०० को सङ्ख्यामा रहेका हात्तीको बथान दिनभर सीमापारिको जङ्गलमा बस्ने गरेको र रात परेपछि बथानबाट अलग्गिएर ३० देखि ४० को सङ्ख्यामा नेपाल प्रवेश गरेर किसानको बालीमा क्षति पुर्‍याइरहेको बताए।

हात्तीको बथान नेपाल प्रवेश गर्न नदिने उपाय खोज्न हालै सर्वपक्षीय बैठक आयोजना गरिएको थियो। सर्वपक्षीय बैठकले भारतीय वन अधिकारी र सरकारी निकायसँग हात्ती रोक्न छलफल गर्ने, साँझ ६ः०० बजेपछि हात्ती हेर्ने निहुँमा प्रवेश नाकाहरूमा सर्वसाधारणलाई जान रोक लगाउने, प्रभावित क्षेत्रका आधारमा बस्ती वरिपरि मौसमी तारबार लगाउने, हात्ती खेदाउन र नाका प्रवेश रोक्न ट्रयाक्टर परिचालन गर्ने, ट्रयाक्टरका लागि नगरपालिकाबाट इन्धन उपलब्ध गराउने, रातको समयमा हिँडडुल नगर्न सर्वसाधारणलाई माइकिङ गर्नेलगायत निर्णय गरेको वडाध्यक्ष कार्कीले बताए।

मानव हात्ती द्वन्द्व व्यवस्थापन तथा वातावरण संरक्षण मञ्चका अध्यक्ष हरिप्रसाद उप्रेतीले हात्ती प्रवेश रोक्न बाहुनडाँगीको सीमावर्ती तीन वडामा लगाइएको १८ किलोमिटर लामो सौर्य तारबारको आवश्यक मर्मतसम्भारका लागि प्रक्रिया अघि बढिरहेको बताए।

एकदशकअघि जडान गरिएको उक्त विद्युतीय तारबारमा प्रयोग भएका अधिकांश ब्याट्री फेर्नुपर्ने अवस्था रहेको हुँदा राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण कोष, डिभिजन वन कार्यालय र मेचीनगर नगरपालिकाको ३० लाख रुपैयाँ बजेटमा सीमाको सौर्य तारबार मर्मत गरिने उनले बताए।

मानव हात्ती द्वन्द्व व्यवस्थापन तथा वातावरण संरक्षण मञ्चका पूर्वअध्यक्ष निरज घिमिरे नेपालमा बाली पाक्ने बेलामा भारतबाट सयौँको हुलमा भित्रिने हात्तीका कारण बर्सेनि जनधनको क्षति दोहोरिने गरेको बताउँछन्। उनले भारत सरकारको सम्बद्ध निकायसँग उच्चस्तरीय वार्ता गरेर हात्तीको बथान रोकिनुपर्ने माग गरेका छन्।

यसपालि आएका हात्तीले पाक्न लागेको मकैबाली खाएर सखाप गरेको र सुपारीको बोट भाँचेर सोत्तर पारेको छ। केही महिनाभित्रै हात्तीले बाहुनडाँगीमा तीन जनालाई आक्रमण गरेर घाइते बनाएको र १५ घरमा क्षति पुर्‍याएको स्थानीय गोपी रिजालले बताए। उनले सीमा क्षेत्रमा जडान गरिएको सौर्य तारबारको ब्याट्री चोरी भएकाले नयाँ ब्याट्री फेर्नुपर्ने माग गरे।

सत्तारूढ राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) का सांसदहरूका लागि दुईदिने ‘संसदीय अभ्यास तथा नेतृत्व विकास’ प्रशिक्षण कार्यक्रम शनिबारदेखि काठमाडौंमा सुरु भएको छ।

‘सक्षम सांसद सशक्त संसद्’ भन्ने नाराका साथ पार्टीको प्रशिक्षण विभागले ललितपुरको जावलाखेलस्थित स्टाफ कलेजमा सो कार्यक्रम आयोजना गरेको हो।

शनिबार आयोजित उद्घाटन सत्रमा पार्टीका उपसभापति एवं अर्थमन्त्री डा. स्वर्णिम वाग्ले र संसदीय दलका उपनेता गणेश पराजुलीले प्रशिक्षणको संयुक्त रूपमा सुरुवात गरे। रास्वपाले आफ्ना सांसदहरूलाई सदन र संसदीय समितिमा प्रभावकारी भूमिका निर्वाह गर्न आवश्यक सीप र ज्ञान प्रदान गर्ने उद्देश्यले यो कार्यक्रम राखेको जनाएको छ।

प्रशिक्षणमा संसदीय समितिमा हुने छलफल, सदनमा गरिने प्रस्तुति, संसदीय मर्यादा, जिम्मेवारी, दायित्व र विषयगत छलफलका विषयमा सांसदहरूलाई प्रशिक्षित गरिनेछ।

पार्टीले सांसदहरूको क्षमता विकास, आत्ममूल्याङ्कन, अनुभव आदान–प्रदान र भविष्यको राजनीतिक संस्कार निर्माणका लागि यो कार्यक्रमलाई महत्त्वपूर्ण अवसरका रूपमा व्याख्या गरेको छ।

दुई दिनसम्म चल्ने यस प्रशिक्षणमा पार्टीले सांसदहरूलाई अनिवार्य सहभागी हुन निर्देशन दिएको थियो। यद्यपि, कार्यक्रममा सांसदहरूको उपस्थिति न्यून देखिएको छ।

शनिबारको प्रशिक्षण कार्यक्रममा संसदीय दलका नेता एवं प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाह र पार्टी सभापति रवि लामिछाने भने सहभागी भएनन्।

कार्यक्रममा पार्टीका महामन्त्रीद्वय कबिन्द्र बुर्लाकोटी र भूपदेव शाह, सहमहामन्त्री विपिन आचार्यलगायतका पदाधिकारी र सांसदहरूको उपस्थिति रहेको थियो।

बिहान ११ः३० देखि साँझ ५ बजेसम्म सञ्चालन हुने यस प्रशिक्षणको समापन आइतबार पार्टी सभापति रवि लामिछानेले गर्ने कार्यक्रम तय गरिएको छ।

दोस्रो दिनको सत्र विशेषगरी राजनीतिक आचरण, कूटनीति र आगामी निर्वाचनको तयारीमा केन्द्रित हुनेछ। सचेतक क्रान्तिशिखा धितालले राजनीतिक मनोविज्ञान, व्यवहार र उच्च नैतिक आचरणका बारेमा प्रशिक्षण दिने छिन् भने परराष्ट्र मन्त्री शिशिर खनालले अन्तर्राष्ट्रिय कूटनीतिक सम्बन्ध र राजकीय मर्यादाका प्राविधिक पक्षहरूबारे जानकारी गराउने छन्। साथै, सह-महामन्त्री विपिनकुमार आचार्यले आगामी स्थानीय निर्वाचनका लागि उम्मेदवार छनोटको वैज्ञानिक रूपरेखा र पार्टीको आन्तरिक तयारीबारे कार्यपत्र प्रस्तुत गर्ने छन्।

प्रशिक्षण कार्यक्रमको समापन सत्रमा पार्टी सभापति लामिछानेले विशेष निर्देशनात्मक मन्तव्य राख्ने छन्। सभापति लामिछानेले पार्टीको मुल एजेन्डा, सुशासनप्रतिको प्रतिबद्धता र जनउत्तरदायी सांसदको रूपमा निर्वाह गर्नुपर्ने जिम्मेवारीबारे मार्गनिर्देशन गर्ने छन्।

यस दुई दिने सघन प्रशिक्षणले रास्वपाका सांसदहरूलाई संसदीय मर्यादा कायम राख्दै जनसरोकारका मुद्दाहरूमा सदनमा अझ सशक्त र प्रखर रूपमा प्रस्तुत हुन आवश्यक ऊर्जा र ज्ञान प्रदान गर्ने विश्वास लिइएको छ।

बजारमा व्याप्त अनियमितता, कृत्रिम मूल्यवृद्धि र उपभोक्ता ठगी नियन्त्रण गर्ने उद्देश्यले सरकारले आगामी भोलि (सोमबार)देखि देशभर विशेष अभियान सञ्चालन गर्ने भएको छ।

प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालय र उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालयको संयुक्त पहलमा ‘मूल्य पारदर्शिता सप्ताह’ आयोजना गर्न लागिएको हो।

प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाहका प्रेस तथा अनुसन्धानविज्ञ दिपा दाहालले आमनागरिकको दैनिक जीवनसँग प्रत्यक्ष जोडिएको मूल्यवृद्धिको समस्या समाधान गर्न यो अभियान सुरु गर्न लागिएको जानकारी दिइन्।

उनले बजारमा हुने गैरकानुनी क्रियाकलाप रोक्न यो सप्ताहव्यापी अभियानले ‘कोसेढुङ्गा’ को काम गर्ने विश्वास व्यक्त गरेकी छिन्।

विज्ञ दाहालले सबै सरोकारवाला निकाय, नागरिक समाज र सञ्चारकर्मीलाई यस अभियानमा सक्रिय सहयोग गर्न र बजारमा हुने अनियमितताको खबरदारी गर्नसमेत आग्रह गरेकी छिन्।

यो विशेष अभियान सोमबार सुरु भई आगामी जेठ ३ गतेसम्म सञ्चालन हुने तय गरिएको छ।

उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालयको निर्णय र पत्राचारअनुसार प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालयले कार्यान्वयनका लागि देशभरका निकायलाई आवश्यक निर्देशन दिइसकेको छ।

प्रेसविज्ञ दाहालका अनुसार गृह मन्त्रालय, सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय, सबै प्रदेशका मुख्यमन्त्री कार्यालय र ७५३ वटै स्थानीय तहलाई अभियान सफल बनाउन निर्देशित गरिएको छ।

अभियानअन्तर्गत प्रत्येक स्थानीय तहले आफ्नो क्षेत्रभित्रका वस्तु तथा सेवा प्रदायकहरूलाई अनिवार्य रूपमा मूल्यसूची राख्न आह्वान गर्नेछन्। मूल्यसूचीको पालना भए नभएकोबारे स्थानीय तहले नै नियमित अनुगमन गर्ने जिम्मेवारी पाएका छन्।

यस्तै, जिल्ला प्रशासन कार्यालयहरूलाई जिल्ला तहमा बजार अनुगमन समितिलाई सक्रिय बनाउँदै मूल्य पारदर्शिताका लागि व्यापक प्रचारप्रसार गर्ने र नियमन सुनिश्चित गर्ने जिम्मेवारी दिइएको छ।

केन्द्रीय र प्रदेश बजार अनुगमन समितिले बजारको समग्र मूल्याङ्कन गर्ने, विशेष अनुगमन टोली खटाउने र नियम पालना नगर्नेमाथि कडा कानुनी कारबाहीको प्रक्रिया अगाडि बढाउनेछन्।

बजारमा वस्तु तथा सेवाको मूल्यमा एकरूपता नहुँदा र उपभोक्ताहरूले वास्तविक मूल्य थाहा नपाउँदा ठगिने क्रम बढेको व्यापक गुनासो आएपछि सरकारले यो कदम चालेको हो।

अनुगमन प्रणालीलाई चुस्त बनाउँदै दोषीमाथि तत्काल कारबाही सुनिश्चित गर्नु यो अभियानको मुख्य लक्ष्य रहेको छ।

सरकारले बजारमा उपलब्ध हुने हरेक वस्तु तथा सेवाको मूल्यमा स्पष्टता र पारदर्शिता ल्याएर व्यापारी तथा सेवा प्रदायकलाई थप जवाफदेही बनाउन खोजेको छ।

मूल्यसूचीको व्यवस्था अनिवार्य लागू गरी उपभोक्ताको अधिकार संरक्षण गर्न सरकारले देशभरका प्रशासनिक संयन्त्रलाई उच्च सतर्कतामा राखेको छ।

शब्दार्थ प्रकाशनले लघुकथाकारत्रय प्रा. विश्वराज अधिकारी, डा. कुसुमाकर शर्मा गौतम र खेमराज पोखरेलकाे संयुक्त लघुकथासङग्रह त्रिकुटी काे लोकार्पण गरेको छ।

शब्दार्थ प्रकाशनको आयोजनामा वैशाख २६ गते शनिवार नेपाल प्रज्ञाप्रतिष्ठानको सिद्धिचरण हलमा सम्पन्न सो कार्यक्रमका सभाध्यक्ष प्राध्यापक, छन्दकवि पीताम्बर दाहाल, प्रमुख अतिथि भागिरथी श्रेष्ठ, वक्ताहरू डा. दीनबन्धु शर्मा, महेश पौडेल, डा. नवराज खतिवडा, कृतिकारहरू गौतम र पोखरेल लगायत कार्यक्रम सञ्चालक पौडेन्स विमुन्स, शान्ता तिम्सिना र एञ्जेल निलुले कृतिको सामूहिक लाेकार्पण गरेका हुन्।

कार्यक्रममा डा. कुसुमाकर शर्मा गौतमको अविश्रान्त लघुकथासङ्ग्रह उपर विद्यालय स्तरीय समीक्षात्मक टिप्पणीको प्रतिस्पर्धामा प्रथम, द्वितीय, तृतीय र सान्त्वना स्थान प्राप्त गर्ने १० विद्यार्थीलाई प्रमुख अतिथि कथाकार श्रेष्ठबाट पुरस्कृत गरिएको थियो।

डियर वाक स्कुल सिफलका विर्द्यार्थीहरू प्रथम सुविज्ञराज खरेल, द्वितीय अमु शाक्य, तृतीय अनुश्री आचार्य, सान्त्वनमा क्रमश: ७ जना अनुज दवाडी, अग्रज रिजाल, सम्मान सेढाई, आकाङ्क्षा खरेल , कृश पोखरेल, कुशल ढुङ्गाना र समीहा नेपाललाई नगद र प्रमाणपत्रसहितको पुरस्कार प्रदान गरिएको थियो।

समीक्षक महेश पौडेलले त्रिकुटी कृतिभित्र रहेको विश्वराज अधिकारीद्वारा लेखिएको २५ लघुकथाको युद्धका विषयमा फरकफरक कोणबाट प्रकाश पारे। मन्तव्यको क्रममा उनले अब लघुकथा विधाको अस्तीत्वको प्रश्न खोजिरहने समय समाप्त भैसकेको बरू गुणात्मक लघुकथा लेखनमा श्रष्टाहरु सचेत रहने बताए।

यसैगरी समीक्षक डा . दीनबन्धु शर्माले विमोचित कृतिभित्र रहेका खेमराज पोखरेलका २५ लघुकथाको आवृत्तिबारेमा आफ्नो धारणा व्यक्त गरे।

त्यस्तै अर्का समीक्षक डा. नवराज खतिवडाले कृतिभित्र समेटिएका डा. कुसुमाकर शर्मा गौतमको २५ लघुकथाको ‘प्रत्ययी’ बारेमा समीक्षात्मक टिप्पणी गरेका थिए।

कार्यक्रममा शुभकामना मन्तव्यको क्रममा प्राडा यादवप्रकाश लामिछानेले विदेशमा बसेर पनि त्रिकोटीका त्रयसर्जक वकुखेले

नेपाली लघुकथालाई उचाइँमा पुर्याउन दिएको योगदानबारे आफ्नो धारणा व्यक्त गर्दै तीनजना स्रष्टाको यो सहकार्य लोभलाग्दो भएकोले यसको स्थीरताप्रति कामना गरे।

त्रयसर्जक वकुखेको प्रतिनिधित्व गर्दै कृतिकार खेमराज पोखरेलले मञ्चासिन व्यक्तित्व लगायत् उपस्थित साहित्यकारहरू , पत्रकारहरु , आफन्तजनहरू , कृतिका भूमिकाकारहरु , साथ र सहयोग प्रदान गर्ने सबैलाई धन्यवाद ज्ञापन गरेका थिए।

कृतिकार डा. कुसुमाकर शर्मा गौतमले स्वागत मन्तव्य राख्नु भयो भने कार्यक्रममा प्रमुख अतिथि भागिरथी श्रेष्ठले लघुकथामा त्रय कृतिकारहरूको लगावमाथि चर्चा गर्दै आफूलाई स्थान र अवसर दिएकोमा खुसी व्यक्त गरेका थिए।

पौडेल विमुन्सले कुशलतापूर्वक सञ्चालन गरेको सो कार्यक्रममा साहित्यकारहरूको उल्लेखनीय उपस्थिति रहेको थियो। कार्यक्रमको अन्त्यमा सभाध्यक्ष दाहालले सभा विसर्जन गरेका थिए ।

विकासका हिसाबले ओझेलमा परेको रामतोला गाउँ जोड्ने सडक कालोपत्र गरिएको छ। सदरमुकाम रहेको बागलुङ नगरपालिकामा पर्ने रामतोला गाउँ जोड्ने सडक पहिलोपटक कालोपत्र गरिएको हो।

भौगोलिक विकटताका कारण पछाडि परेको यस गाउँलाई जोड्न २०७२ सालमा मार्ग खुलेको थियो। मार्ग खुलेको ११ वर्षपछि अहिले कालोपत्र गरिएको हो। सडकको बागलुङ नगरपालिका–१० भकुण्डे डोटेतालदेखि रामतोलासम्म करिब पाँच किलोमिटर पर्छ। यस वर्ष स्तरोन्नतिसहित एक किलोमिटर कालोपत्र गरेर सुरुआत भएको बागलुङ नगरपालिका–११ का अध्यक्ष ज्ञानेन्द्र गौतमले जानकारी दिए। पहिलो चरणमा अत्यन्तै साँघुरो र अप्ठ्यारो रहेको स्थानबाट कालोपत्र गरिएको उनको भनाइ छ।

अध्यक्ष गौतमले भने, 'जिल्ला सदरमुकामै पर्ने भए पनि रायडाँडा, रामतोला गाउँ विगतदेखि नै ओझेलमा पर्दै आएका थिए, यस वर्ष सङ्घीय सरकारको लगानीमा रामतोला गाउँ जोड्ने सडकको थालनी गरेका छौँ, अब हरेक वर्ष निरन्तर काम गर्दै गएर गाउँसम्मै कालोपत्र सडक पुग्ने छ।'

सङ्घीय सरकारले विनियोजन गरेको रु दुई करोड ९५ लाखमा उक्त सडक कालोपत्र भएको हो। सडक डिभिजन कार्यालयमार्फत कालोपत्रको काम भएको हो। विसं २०८२ वैशाखमा हिलसाइड/पीके जेभीले आगामी जेठ २५ गते सक्नेगरी जिम्मा पाएको सडक डिभिजन कार्यालयका सूचना अधिकारी इन्जिनियर विष्णु लामिछानेले जानकारी दिए।

एक किलोमिटर सडक फराकिलो बनाउने, नाली निर्माण, ग्याविन लगाउनेदेखि कालोपत्र गर्नेसम्मको काम गरेको उनको भनाइ छ। ट्रयाक खुलेदेखि अहिलेसम्म स्तरोन्नति नहुँदा कम दूरीको सडक कालोपत्र गर्न ठूलो लागत लागेको इन्जिनियर लामिछाने बताउँछन्। रासस

जल तथा मौसम विज्ञान विभाग, मौसम पूर्वानुमान महाशाखाका अनुसार आज केही स्थानमा मेघगर्जन र चट्याङ्गसहित हल्का वर्षाको सम्भावना छ।

विभागका अनुसार देशका हिमाली र पहाडी भू–भागमा साधारणतया बादल लाग्नेछ र तराई भू–भागमा आंशिक बादल लाग्नेछ। कोशी, बागमती र गण्डकी प्रदेशको हिमाली र पहाडी भू–भागका थोरै स्थानहरूमा तथा बाँकी प्रदेशको एक–दुई स्थानमा मेघगर्जन र चट्याङ्गसहित हल्का वर्षाको सम्भावना रहेको छ।

आज राति कोशी, बागमती र गण्डकी प्रदेशमा साधारणतया बादल लाग्नेछ र बाँकी भू–भागमा आंशिक बादल लाग्नेछ। कोशी प्रदेशका हिमाली र पहाडी भू–भागका थोरै स्थानहरूमा तथा कोशी प्रदेशको तराई भू–भागलगायत बाँकी प्रदेशको पहाडी र हिमाली भू–भागका एक–दुई स्थानमा मेघगर्जन र चट्याङ्गसहित मध्यम वर्षा हिमपातको सम्भावना छ।

आजका लागि विदेशी मुद्राको विनिमयदर स्थिर रहेको छ। नेपाल राष्ट्र बैङ्कले आजका लागि निर्धारण गरेको अमेरिकी डलर एकको खरिददर १५० रुपैयाँ ८८ पैसा र बिक्रीदर १५१ रुपैयाँ ४८ पैसा निर्धारण गरेको छ। यस्तै, युरोपियन युरो एकको खरिददर १७७ रुपैयाँ ५४ पैसा र बिक्रीदर १७८ रुपैयाँ २५ पैसा रहेको छ। अमेरिकी डलर र युरोपियन युरोको विनिमयदर शनिबार पनि आजकै जति थियो।

त्यसैगरी आजको युके पाउन्ड स्ट्रलिङ एकको खरिददर २०५ रुपैयाँ ३० पैसा र बिक्रीदर १०६ रुपैयाँ १२ पैसा, स्वीस फ्रयाङ्क एकको खरिददर १९३ रुपैयाँ ८२ पैसा र बिक्रीदर १९४ रुपैयाँ ९५ पैसा कायम गरिएको छ। अष्ट्रेलियन डलर एकको खरिददर १०९ रुपैयाँ १८ पैसा र बिक्रीदर १०९ रुपैयाँ ६१ पैसा, क्यानेडियन डलर एकको खरिददर ११० रुपैयाँ ५६ पैसा र बिक्रीदर ११० रुपैयाँ ९९ पैसा, सिङ्गापुर डलर एकको खरिददर ११९ रुपैयाँ ०१ पैसा र बिक्रीदर ११९ रुपैयाँ ४९ पैसा तोकिएको छ।

जापानी येन १० को खरिददर नौ रुपैयाँ ६२ पैसा र बिक्रीदर नौ रुपैयाँ ६६ पैसा, चिनियाँ युआन एकको खरिददर २२ रुपैयाँ १८ पैसा र बिक्रीदर २२ रुपैयाँ २७ पैसा, साउदी अरेबियन रियाल एकको खरिददर ४० रुपैयाँ २२ पैसा र बिक्रीदर ४० रुपैयाँ ३८ पैसा, कतारी रियाल एकको खरिददर ४१ रुपैयाँ ४१ पैसा र बिक्रीदर ४१ रुपैयाँ ५८ पैसा कायम भएको छ।

केन्द्रीय बैंकका अनुसार थाइ भाट एकको खरिददर चार रुपैयाँ ६८ पैसा र बिक्रीदर चार रुपैयाँ ७० पैसा, युएई दिराम एकको खरिददर ४१ रुपैयाँ ०८ पैसा र बिक्रीदर ४१ रुपैयाँ २५ पैसा, मलेसियन रिङ्गेट एकको खरिददर ३८ रुपैयाँ ४८ पैसा र बिक्रीदर ३८ रुपैयाँ ६३ पैसा, साउथ कोरियन वन १०० को खरिददर १० रुपैयाँ २९ पैसा र बिक्रीदर १० रुपैयाँ ३३ पैसा, स्वीडिस क्रोनर एकको खरिददर १६ रुपैयाँ ३९ पैसा र बिक्रीदर १६ रुपैयाँ ४६ पैसा र डेनिस क्रोनर एकको खरिददर २३ रुपैयाँ ७६ पैसा र बिक्रीदर २३ रुपैयाँ ८५ पैसा तोकिएको छ।

राष्ट्र बैंकले हङकङ डलर एकको खरिददर १९ रुपैयाँ २९ पैसा र बिक्रीदर १९ रुपैयाँ ३५ पैसा, कुवेती दिनार एकको खरिददर ४९२ रुपैयाँ ७५ पैसा र बिक्रीदर ४९४ रुपैयाँ ७१ पैसा, बहराइन दिनार एकको खरिददर ३९९ रुपैयाँ ८४ पैसा र बिक्रीदर ३०१ रुपैयाँ ४३ पैसा, ओमनी रियाल एकको खरिददर ३९१ रुपैयाँ ८९ पैसा र बिक्रीदर ३९३ रुपैयाँ ४५ पैसा रहेको छ । भारतीय रुपैयाँ एक सयको खरिददर १६० रुपैयाँ र बिक्रीदर १६० रुपैयाँ १५ पैसा तोकेको छ।

राष्ट्र बैंकले यो विनिमयदरलाई आवश्यकतानुसार जुनसुकै समयमा पनि संशोधन गर्न सकिने जनाएको छ । वाणिज्य बैंकले तोक्ने विनिमयदर भने फरक हुनसक्ने र अद्यावधिक विनिमयदर केन्द्रीय बैंकको वेबसाइटमा उपलब्ध हुने जनाइएको छ।

पूर्वपश्चिम महेन्द्रराजमार्ग भएर गुड्ने सवारीसाधन केहीबेरका लागि कृष्णपुर नगरपालिकाको वनहरा क्षेत्रमा रोकिन्छन्। सडक छेउमा खरले छाएर बनाएका साना टहरा छन्। ती टहराभित्र हरिया काँक्रा, तरबुजा, खरबुजा र लौका सजाइएका छन्। चर्को गर्मीमा शीतलता खोजिरहेका यात्री त्यहीँ रोकिन्छन्। फलफूल किन्छन् र फेरि यात्रामा अघि बढ्छन्।

तर सडक किनारको यो सानो व्यापार यात्रीको तिर्खा मेटाउने माध्यम मात्रै होइन, मुक्तकमैया परिवारको जीविकासँगै सङ्घर्ष र आत्मनिर्भरतासँग जोडिएको छ। कृष्णपुर नगरपालिका–२ का नीरज राना चार वर्षदेखि वनहरा नदीको बगरमा फलाएका फलफूल र तरकारी बेचेर परिवारको गुजारा चलाउँदै छन्।

राजमार्ग किनारमै व्यापार गर्दै आएका रानाका अधिकांश ग्राहक सवारी चालक र यात्री हुन्। बिहानदेखि साँझसम्म सडकछेउमा बसेर तरकारी तथा फलफूल बिक्री गर्दा हुने आम्दानीले परिवारको दैनिक खर्च धानिएको उनी बताउँछन्। राना मुक्तकमैया बस्तीमा बस्छन्। सरकारले करिब तीन दशकअघि पुनःस्थापनाका क्रममा उनलाई पाँच कट्ठा जमिन उपलब्ध गराएको थियो। त्यही जमिनमा कच्ची घर बनाएर रानाको परिवार बस्दै आएको छ।

माघदेखि उनी वनहरा नदी किनारमा बगरखेती गर्छन्। बगरमा काँक्रा, तरबुजा, खरबुजा, लौका र तितेकरेला उत्पादन हुन्छ भने घर नजिकैको बारीमा मकै लगाउने गरिएको छ। उत्पादन भएका तरकारी र फलफूल राजमार्ग छेउमै बिक्री गरिन्छ। “दैनिक पाँच हजार रुपैयाँ जतिको बिक्री हुन्छ”, रानाले भने, “सिजनभरिमा ५० हजारदेखि एक लाख रुपैयाँसम्म आम्दानी हुन्छ। यही आम्दानीले परिवार चलिरहेको छ।”

वनहरा मुक्तकमैया बस्तीका ८० भन्दा बढी परिवार अहिले बगरखेतीमा संलग्न छन्। नदीकिनारको बगरमा उत्पादन गरिएका तरकारी तथा फलफूल बिक्री गर्न थालेको करिब छ वर्ष भएको स्थानीय बताउँछन्। स्थानीय किसान शिवलाल रानाले बगर र अरूको खेत लिजमा लिएर खेती गर्दै आएका छन्। यस वर्ष उनले सात कट्ठामा तरबुजा तथा १० कट्ठामा लौका, तोरैयाँ र करेला लगाएका छन्।

“गत वर्ष तरबुजा नबिक्दा घाटा लाग्यो”, उनले भने, “त्यसैले यस वर्ष कम रोपेको छु, काँक्रा बढी लगाएको छु। सिजनमा पाँच लाखसम्मको बिक्री हुन्छ, जसबाट दुई लाखदेखि तीन लाख रुपैयाँसम्म बचत हुन्छ।”

उनका अनुसार खेती नै परिवारको मुख्य आयस्रोतका रूपमा रहेको छ। “अरू गरिखाने आधार छैन”, उनले भने, “यसैबाट वर्षभरिको खर्च धान्नुपर्छ।”

सडक किनारमा तरबुजा प्रतिकिलो २५, काँक्रा ४०, तोरैयाँ ६० र तितेकरेला ५० रुपैयाँ प्रतिकिलोमा बिक्री भइरहेको छ। काँचो मकै भने प्रतिघोगा १५ मा बिक्री हुने गरेको छ। गर्मी मौसममा ताजा काँक्रा र तरबुजा किन्न धेरै यात्री वनहरा क्षेत्रमा रोकिने गरेका छन्। तरकारी खरिद गर्न पुगेका सवारीचालक रमेश बोहराले यहाँ पाइने उत्पादन ताजा र सस्तो हुने भएकाले आफू प्रायः किनमेल गर्ने गरेको बताए।

“राजमार्गमै ताजा तरकारी र फलफूल पाइन्छ”, उनल भने, “यहाँका काँक्रा र तरकुजा निकै मीठा हुन्छन्। स्थानीय किसानको उत्पादन किन्दा उनीहरूलाई पनि सहयोग पुग्छ।” तर सडक छेउमै व्यापार गर्नुपर्ने बाध्यताले दुर्घटनाको जोखिम पनि बढाएको छ। तीव्र गतिमा गुड्ने सवारीसाधनका कारण असुरक्षा रहेको व्यवसायी मुक्तकमैया बताउँछन्।

तरकारी तथा फलफूल बिक्रीमा संलग्न धिरेन्द्र रानाले सुरक्षित बजार व्यवस्थापनको आवश्यकता औँल्याए। “नगरपालिकाले सुरक्षित बिक्री केन्द्र बनाइदिए सहज हुन्थ्यो”, उनले भने, “व्यवस्थित ठाउँ भए दुर्घटनाको जोखिम कम हुन्थ्यो तर अहिलेसम्म कुनै पहल भएको छैन।”

बगरखेतीबाट राम्रो आम्दानी भए पनि त्यसका लागि ठूलो लगानी र मिहिनेत आवश्यक पर्ने उनीहरूको भनाइ छ। खेती सुरु गर्न मात्रै ३० हजारदेखि एक लाख रुपैयाँसम्म खर्च हुने गरेको छ। मलखाद, बीउबिजन, जोताइ–खोदाइ, सिँचाइ र गोडमेलमै धेरै रकम खर्च हुने किसान अनिता रानाले बताइन्। “खेती गर्न सजिलो छैन”, उनले भनिन्, “दिनरात मिहिनेत गर्नुपर्छ। राम्रो स्याहारसुसार गरे मात्रै उत्पादन राम्रो हुन्छ।”

स्थानीय जुगमानी चौधरीले बगरमा उत्पादन भएका तरकारी बिक्री गरेरै घरका लागि खाद्यान्न जुटाउने गरिएको बताए। “खेतीबाट आएको पैसाले चामल, नुन र तेल किन्छौँ”, उनले भने, “यसले घरधन्दा धानेको छ।”

विरा रानाका अनुसार बगरखेतीले मुक्तकमैया परिवारको जीवनमा परिवर्तन ल्याउन थालेको छ। “बगरमा बगाएको पसिना खेर जाँदैन”, उनले भने, “परिश्रम गरे उत्पादन राम्रो हुन्छ, आम्दानी पनि हुन्छ। यही खेतीले जीविका चलिरहेको छ।”

रानाका अनुसार पहिले दैनिक मजदुरीका लागि गाउँगाउँ धाउनुपर्ने अवस्था थियो। अहिले भने आफ्नै उत्पादन बिक्री गरेर परिवार धान्न सकिने अवस्था बनेको छ। वनहराका मुक्तकमैया परिवारका लागि बगरखेती आम्दानीको स्रोत मात्र नभई आत्मनिर्भरताको आधार बन्दै गएको छ तर कृषि अनुदान, सिँचाइ, बीउबिजन तथा बजार व्यवस्थापनका सरकारी कार्यक्रम भने अझै मुक्तकमैया परिवारसम्म पुग्न सकेका छैनन्। अधिकांश आफ्नै लगानी र श्रममा निर्भर छन्।

“यदि सरकारले थोरै सहयोग गरिदियो भने उत्पादन अझ बढाउन सकिन्छ”, लीलावती वडायकले भनिन्, “बजार व्यवस्थापन र कृषि सामग्रीमा सहयोग पाए आम्दानी पनि बढ्थ्यो।”

वनहरा नदीकिनारको बगर अहिले मुक्तकमैया परिवारको आशा बनेको छ। बिहानदेखि साँझसम्म पसिना बगाएर उत्पादन गरिएका तरकारी र फलफूलले मुक्तकमैया परिवारको घरखर्च मात्र धानेको छैन, आत्मसम्मानसहित बाँच्ने आधार पनि बनेको छ।

धवलागिरि गाउँपालिका–१ गुर्जामा पहिलोपटक चलचित्रको छायाङ्कन गरिएको छ। छन्त्याल र दलित समुदायको बसोबास रहेको परम्परागत ढुङ्गे घरहरू गुजमुज्ज मिलेर बसेको गुर्जा गाउँमा चलचित्र ‘सारथी’को छायाङ्कन सुरु गरिएको हो।

सदरमुकाम बेनीदेखि सबैभन्दा टाढाको दूरीमा जिल्लाको अन्तिम बस्तीका रूपमा रहेको गुर्जामा यसअघि विभिन्न म्युजिक भिडियोको छायाङ्कन गरिएको भए पनि चलचित्रको छायाङ्कन थालिएको भने पहिलो पटक हो। गुर्जा र चुरेन हिमाल अवस्थित गुर्जामा रहेको प्राकृतिक, सांस्कृतिक र परम्परागत जनजीवनको पाटोलाई समेत समेटेर चलचित्रका दृश्य खिच्न थालिएको छ। सामाजिक कथावस्तुमा आधारित सारथी चलचित्रको निर्माण टोली दुई सातादेखि गुर्जामै बसेर चलचित्र निर्माणका लागि कलाकारहरूको अभिनय छायाङ्कन गरिरहेको प्रमुख निर्माता तारा थापाले बताए।

फिल्म निर्माणका लागि करिब ६० जनाको समूह गुर्जा पुगेको छ। गुर्जाको मुख्य बस्ती, देउराली डाँडालगायत क्षेत्रमा दृश्य छायाङ्कनको काम भइरहेको छ। उत्तम प्रधान, निरुता सिंह, मुकुन्द श्रेष्ठ, राजेन्द्र केसीलगायत नेपाली चलचित्र क्षेत्रका चर्चित कलाकारको अभिनय रहने यस चलचित्रमा गुर्जाकै कलाकार गिरी विश्वकर्मासहित गायत्री जोशी, मदन थापा, मिलन खड्का, रश्मि गुरुङ, तुलसी राई, आशा विश्वकर्मा लगायतका नयाँ कलाकारको पनि अभिनय रहने प्रमुख निर्माता थापाले बताए।

यस चलचित्रको अधिकांश दृश्य गुर्जा वरपर नै छायाङ्कन गरिने निर्देशक कुमार गजुरेलले जानकारी दिए। गुर्जाकै सामाजिक विषय कथावस्तु बनाएर तयार गर्न लागिएको यस चलचित्रको माध्ययमबाट गुर्जामा लुकेर रहेको पर्यटन सम्भावनालाई समेत विश्वमाझ परिचित गराउन सहयोग पुग्ने उनले बताए।

“केही वर्षअघि हामी गुर्जा हिमालको आधार शिविर पुगेका थियौँ, त्यसबखत नै हामीले गुर्जामा फिल्म बनाउने निधो गरेका थियौँ, यहाँको भूबनोट र प्राकृतिक सौन्दर्यताले गुर्जालाई फिल्म सिटीका रूपमा विकास गर्न सकिने प्रशस्त सम्भावना छ”, निर्देशक गजुरेलले भने। गुर्जामा संसारलाई चिनाउनुपर्ने धेरै ठाउँ र कला संस्कृति भएकाले राष्ट्रियस्तरबाट यसको पहल हुनुपर्ने उनको भनाइ छ।

जिल्लाकै सबैभन्दा दुर्गम बस्तीको उममा पाएको गुर्जामा हालै मात्र सडक सञ्जालको पहुँच जोडिएको छ। भूगोलले दूरी टाढा भए पनि प्राकृतिक सौन्दर्य र सम्भावनाले भरिपूर्ण गुर्जामा फिल्म छायाङ्कनले राष्ट्रिय तथा अन्तराष्ट्रियस्तरमा प्रचारप्रसारमा सघाउने धवलागिरि गाउँपालिका–१ गुर्जाका वडाध्यक्ष झकबहादुर छन्त्यालले बताए। “पहिले केही गीतहरूको भिडियो छायाङ्कन भएका थिए, यसपटक ठूलो पर्दाको चलचित्र नै यहाँ बनिरहेको छ, यसले गुर्जालाई थप परिचित गराउन भूमिका खेल्ने अपेक्षा गरेका छाैं”, उनले भने।

किम्भे प्रोडक्सन तथा धीरज इन्फिनिटी फिल्मस्को सहकार्यमा चलचित्र बन्नेछ। तीस वर्ष लामो फिल्म सम्पादनको अनुभव सम्हालेका तारा थापाले निर्माण गर्न लागेको यस चलचित्रको निर्मातामा सौर्यल थापा, रदिप श्रेष्ठ, धीरज तामाङ र प्रदीप रायमाझी निर्माताका रूपमा रहेको छ भने कुमार गजुरेलको डेव्यु निर्देशन रहेको छ।

सरकारले सरकारी र निजी अस्पतालको अनुगमन सुरु गरेको छ। स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालयको गुणस्तर मापन तथा नियमन महाशाखाले डा. रोशन न्यौपानेको नेतृत्वमा विशेष टोली परिचालन गरेको हो।

टोलीले सरकारी तथा निजी अस्पतालहरूको दैनिक अनुगमनलाई उच्च प्राथमिकताका साथ तीव्रता दिएको मन्त्रालयका सहप्रवक्ता डा समीर अधिकारीले जानकारी दिए ।

यसै अभियानअन्तर्गत गत हप्ता कान्तिबाल अस्पताल र अल्का अस्पतालमा छड्के अनुगमन गरिएको छ।

हाल सघन सुपरीवेक्षण र सुधारका लागि सचेत गराउने कार्य भइरहे पनि अनुगमनका क्रममा तोकिएको मापदण्ड र गुणस्तरमा कुनै पनि कमजोरी वा लापरबाही भेटिएमा जिम्मेवार अधिकारीलाई कानुनी दायरामा ल्याई आवश्यक कारबाही अगाडि बढाउने गरी मन्त्रालयले नियमनमा पछिल्लो समय निकै कडाइ गरेको छ।

अस्पतालको अनुगमनलगत्तै अब फार्मेसीलगायत स्वास्थ्य सेवा प्रवाह हुने अन्य सबै केन्द्रमासमेत अनुगमनलाई तीव्र पार्ने मन्त्रालयको तयारी छ।

हर्क साम्पाङ राई ले संविधानले सुनिश्चित गरेको आवासको हकलाई सम्मान गर्न सरकारसँग आग्रह गरेका छन् ।

शनिबार हेटौँडा उपमहानगरपालिका–११ को सिमलटारस्थित सुकुम्वासी बस्तीका स्थानीयसँगको छलफलमा श्रम संस्कृति पार्टी का अध्यक्ष राईले संविधानप्रदत्त आवासको हक संरक्षण र सम्मानका विषयमा सरकारप्रतिको अन्योल हटाउन आवश्यक रहेको बताएका हुन् ।

उनले सुकुम्वासी तथा अव्यवस्थित बसोबासीको व्यवस्थित बसोबास सुनिश्चित गरेपछि मात्रै अन्य योजना अघि बढाउन सरकारलाई सुझाव दिए ।

राईले नागरिकका आधारभूत अधिकार सुनिश्चित गर्नु राज्यको दायित्व भएको उल्लेख गर्दै आवासको हक कार्यान्वयनमा सरकार गम्भीर बन्नुपर्ने धारणा राखे ।

धार्मिक पर्यटकीय गन्तव्य पञ्चकोट जाने सडक कालोपत्रे गरिएको छ।

नेपालको १०० पर्यटकीय गन्तव्यका रुपमा सूचीकृत बागलुङको पञ्चकोट जाने सडक खुलेको २२ वर्षपछि कालोपत्र गरिएको छ।

बागलुङ नगरपालिका–६ वडा कार्यालयदेखि भिरलाखुरी–पञ्चकोट कालोपत्र गरिएको हो। पाँचकोटको सङ्गमस्थल ‘पञ्चकोट’ लाई धार्मिक पर्यटकीय केन्द्रका रुपमा विकास भएपछि त्यहाँ पुग्ने सडकलाई पक्की बनाइएको हो।

सङ्घीय सरकार र बागलुङ नगरपालिकाको समपूरक अनुदानमा मुक्तिनाथ बाबा परिक्रमा सडक नाम दिइएको उक्त सडक २०८१ असारदेखि स्तरोन्नति थालिएको थियो।

मुक्तिनाथ बाबा कमलनयनआचार्यको सङ्कल्पमा निर्माण भएको बागलुङ नगरपालिका–६ स्थित सर्वसिद्धिधाम पञ्चकोट पुग्ने सडकको चार किमी सडक केही स्थानमा ढलान र अन्य स्थानमा कालोपत्र गरिएका बागलुङ नगरपालिकाका नगर प्रमुख वसन्तकुमार श्रेष्ठले जानकारी दिए।र

आठ करोड ६७ लाख ३६ हजारमा बागलुङ नगरपालिका–६ स्थित वडाकार्यालयदेखि भिरलाखुरी हुँदै पञ्चकोट पुग्ने सडक स्तरोन्नति सम्पन्न भएर समुदायलाई हस्तान्तरण गर्ने चरणमा पुगेको श्रेष्ठले जानकारी दिए।

प्रिमिक्स प्रविधिद्वारा उक्त सडक कालोपत्र सम्पन्न गरिएको बागलुङ नगरपालिकाका इन्जिनियर सोविन घर्तीले बताए।

पञ्चकोट पुग्ने छोटो र स्तरीय सडकका रुपमा लिइएको उक्त सडकले धार्मिक पर्यटकलाई सहज बनाउने घर्तीको भनाइ छ।

चार किमी लम्बाइ र पाँच दशमलव पाँच मिटर चौडाई सडक कालोपत्रले गाउँमा विकासको नमुना पेस गरिएको छ।

बागलुङ नगरपालिका–६ स्थित पञ्चकोटमा पुग्ने भारतीय तथा आन्तरिक पर्यटकलाई सडकले सहज बनाएको वडाध्यक्ष रुद्रबहादुर केसीले जानकारी दिए।

उनले पञ्चकोट पुग्ने मुक्तिनाथ बाबा सडक परिक्रमाले सडकले अन्य सडकको तुलनामा दुई किमी सडक छोटो भएको बताए।

नेपाल क्रिकेट संघ (क्यान) ले आईसीसी विश्वकप लिग–२ अन्तर्गत नेपाल, अमेरिका र स्कटल्याण्डबीच हुने त्रिकोणात्मक सिरिजका लागि १५ सदस्यीय नेपाली टोली घोषणा गरेको छ । टोलीको कप्तानी रोहित पौडेलले गर्नेछन् ।

घोषित टोलीमा इशान पाण्डे सात वर्षपछि राष्ट्रिय टोलीमा पुनरागमन गर्न सफल भएका छन् । उनले यसअघि सन् २०१९ मा जिम्बाब्वेविरुद्ध टी–२० अन्तर्राष्ट्रिय खेल खेलेका थिए । उक्त खेलमा उनी ८ बलमा ४ रन बनाएर आउट भएका थिए ।

प्रधानमन्त्री कप क्रिकेटमा उत्कृष्ट प्रदर्शन गरेका पाण्डेले नेपाल ‘ए’ टोलीबाट स्कटल्याण्ड र अमेरिकाविरुद्ध पनि प्रभावशाली प्रदर्शन गरेका थिए । यद्यपि, उनले अहिलेसम्म एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेटमा भने डेब्यु गरेका छैनन् ।

प्रतियोगिता मे १२ देखि २२ सम्म काठमाडौंस्थित टियु क्रिकेट मैदान मा सञ्चालन हुनेछ । यसअघि ओमान र यूएईविरुद्धको सिरिजमा नेपालले चारमध्ये तीन खेलमा जित हात पारेको थियो ।

नेपाली टोलीमा कप्तान रोहित पौडेलसहित दीपेन्द्र सिंह ऐरी (उपकप्तान), कुशल भुर्तेल, आरिफ शेख, भीम सार्की, आशिफ शेख, इशान पाण्डे, गुलशन झा, सोमपाल कामी, सन्दीप लामिछाने, ललित राजवंशी, विनोद भण्डारी, नन्दन यादव, अर्जुन कुमाल र करण केसी रहेका छन् ।

नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) को बर्दघाट नगरपालिका–४ स्थित पूर्व–पश्चिम राजमार्गमा यात्रुवाहक बस दुर्घटना हुँदा १६ जना यात्रु घाइते भएका छन्।

पोखराबाट महेन्द्रनगरतर्फ जाँदै गरेको ना ७ ख ५८२० नम्बरको यात्रुवाहक बस बस आज साँझ करिब ७ बजे अनियन्त्रित भई सडकको दाँहिने किनारातर्फ पल्टिँदा दुर्घटना भएको जिल्ला प्रहरी कार्यालय नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) का प्रहरी नायब उपरीक्षक वीरदत्त पन्तले बताए।

घाइतेहरुलाई उद्धार गरी उपचारका लागि चिसापानी अस्पताल बर्दघाट पठाइएको छ। बसमा ३१ जना यात्रु सवार रहेकामा अन्य यात्रु सकुशल रहेको प्रहरी नायब उपरीक्षक पन्तले जानकारी दिए।

दुर्घटनामा घाइते भएका अधिकांश यात्रुको हातखुट्टा, टाउको तथा शरीरका विभिन्न भागमा चोट लागेको छ। घाइतेमध्ये केहीको अवस्था मध्यम र अधिकांशको अवस्था सामान्य रहेको प्रहरीले जनाएको छ।

दुर्घटनामा कास्की, नवलपरासी, कैलाली, तनहुँलगायत विभिन्न जिल्लाका यात्रु घाइते भएका छन्। एक जना विदेशी नागरिक पनि सामान्य घाइते भएको प्रहरी नायब उपरीक्षक पन्तले जानकारी दिए।

नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी ले विभिन्न ४९ वटा विभाग तथा मोर्चाको जिम्मेवारी बाँडफाँट गरेको छ । पार्टीको केन्द्रीय कार्य–संयोजन समितिको गत चैत १९ गतेदेखि वैशाख १५ गतेसम्म बसेको बैठकको निर्णय कार्यान्वयनका लागि जारी अन्तरपार्टी निर्देशन (अपानी)–३ मार्फत विभागीय प्रमुख तथा उपप्रमुख तोकिएका हुन् ।

निर्देशनअनुसार अनुगमन तथा मूल्याङ्कन विभागको प्रमुखमा नारायणकाजी श्रेष्ठ चयन भएका छन् भने अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध विभागको जिम्मेवारी प्रमेश कुमार हमालले पाएका छन् । वामदेव गौतम लाई उद्यमशीलता तथा उत्पादन विभागको प्रमुख बनाइएको छ भने प्रचार विभागको नेतृत्व रेखा शर्मा ले सम्हाल्ने भएकी छन् ।

यसअघि सुदूरपश्चिम प्रदेशको सहइञ्चार्जको जिम्मेवारीमा रहेकी रञ्जिता श्रेष्ठलाई कृषि तथा भूमि व्यवस्था विभागको प्रमुख बनाइएको छ । राष्ट्रिय हित सुरक्षा विभागको जिम्मेवारी कृष्णबहादुर महरा लाई दिइएको छ ।

संगठन विभागको प्रमुखमा वर्षमान पुन नियुक्त भएका छन् भने प्रवास प्रदेश समन्वय समितिको जिम्मेवारी पम्फा भुसाल ले पाएकी छन् ।

पार्टीका संयोजक पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ र सहसंयोजक माधवकुमार नेपाल ले हस्ताक्षर गरेको अपानी–३ अनुसार नीति अध्ययन अनुसन्धान प्रतिष्ठानको प्रमुखमा राजेन्द्र श्रेष्ठ, स्थानीय तह विभागमा अग्नि सापकोटा, श्रम तथा रोजगार विभागमा गरिमा शाह तथा शिक्षा विभागमा गिरीराजमणि पोखरेल लाई जिम्मेवारी दिइएको छ ।

त्यस्तै डा. बेदुराम भुसाल लाई पार्टी स्कुल विभागको प्रमुख बनाइएको छ भने विना मगर ले खानेपानी तथा सरसफाइ विभागको जिम्मेवारी पाएकी छन् ।

काठमाडाैं उपत्यकामा बढ्दो ध्वनि प्रदूषण नियन्त्रण तथा ट्राफिक व्यवस्थापनलाई प्रभावकारी बनाउन काठमाडौं उपत्यका ट्राफिक प्रहरी कार्यालयले सञ्चालन गरेको विशेष अभियानअन्तर्गत आज जथाभावी हर्न बजाउने २ सय भन्दाबढी सवारीसाधनका चालकलाई कारबाही गरिएको छ।

उपत्यकाका विभिन्न मुख्य सडक, व्यस्त चोक तथा सवारी चाप बढी हुने क्षेत्रमा ट्राफिक प्रहरीले विशेष निगरानी सञ्चालन गर्दै ट्राफिक नियम उल्लङ्घन गर्ने तथा अनावश्यक रूपमा हर्न बजाउने चालकलाई नियन्त्रणमा लिइ कारबाही गरिएको काठमाडौं उपत्यका ट्राफिक प्रहरी कार्यालयका प्रवक्ता एवं प्रहरी उपरीक्षक नरेशराज सुवेदीले जानकारी दिए।

उनले अभियानका क्रममा चालकलाई ट्राफिक नियमको पालना, सुरक्षित यात्राको महत्त्व तथा ‘नो हर्न’ सम्बन्धी जनचेतना समेत प्रदान गरिएको जानकारी दिए।

हाल उपत्यका सञ्चालित उक्त विशेष अभियानलाई आगामी दिनमा पनि अझ प्रभावकारी बनाइने काठमाडौं उपत्यका ट्राफिक प्रहरी कार्यालयका प्रमुख एवं प्रहरी वरिष्ठ उपरीक्षक नवराज अधिकारीले बताए।

उनका अनुसार काठमाडाैं उपत्यकाका विभिन्न संवेदनशील क्षेत्र, विद्यालय आसपास, अस्पताल क्षेत्र तथा भीडभाड हुने सडकमा विशेष निगरानी बढाइएको छ।

पूर्वप्रधानन्यायाधीश सुशीला कार्कीले आफूलाई ‘आमा’ सम्बोधन नगर्न भनेको एक भिडियो सामाजिक सञ्जालमा भाइरल भएको छ । कार्कीले आमा भनेर सम्बोधन गरिएको विषयमा असन्तुष्टि व्यक्त गरेकी छन् ।

संवैधानिक परिषद्ले प्रधानन्यायाधीशमा चौथो वरीयतामा रहेका डा. मनोजकुमार शर्मा लाई सिफारिस गरेपछि कार्कीले सार्वजनिक रूपमा असहमति जनाउँदै आएकी थिइन् । उनले कामु प्रधानन्यायाधीश सपना प्रधान मल्ल लाई प्रधानन्यायाधीशमा सिफारिस नगर्नु सरकारको गम्भीर गल्ती भएको टिप्पणी गरेकी छन् ।

शनिबार काठमाडौंस्थित राष्ट्रिय सभा गृह मा आयोजित कानुन दिवस कार्यक्रममा सहभागी भएर बाहिरिने क्रममा सञ्चारकर्मी दिवाकर साहले उनलाई ‘आमा’ भनेर सम्बोधन गरेका थिए । त्यसपछि कार्कीले प्रतिप्रश्न गर्दै “कसले आमा भनेको ?” भनेकी थिइन् । साहले आफूले सम्बोधन गरेको बताएपछि कार्कीले आक्रोश मिश्रित शैलीमा “तिमीहरूको आमा नै फेरिइसक्यो” प्रतिक्रिया दिएकी थिइन् ।

त्यसपछि साहले “केही फरक पर्दैन, आमा फेरिँदैन” भन्दै प्रतिक्रिया दिन खोजेका थिए । जवाफमा कार्कीले आफूलाई आमा नभनी सविना काफ्ले लाई आमा भन्न आग्रह गर्दै “बालेनको श्रीमतीलाई आमा भन” भनेकी थिइन् ।

साहले फेरि “तपाईं देशकै आमा हो” भन्न खोजेपछि कार्की “होइन, होइन” भन्दै त्यहाँबाट अघि बढेकी थिइन् । सञ्चारकर्मी साहले आफ्नो फेसबुकमार्फत सार्वजनिक गरेको उक्त भिडियो अहिले सामाजिक सञ्जालमा व्यापक रूपमा चर्चामा छ ।

राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) संसदीय दलका उपनेता गणेश पराजुलीले जनताले नयाँ अनुहार मात्र नभई नयाँ सोच, संस्कार र कार्यशैली खोजिरहेको बताएका छन।

पार्टीको प्रशिक्षण विभागले आज आयोजना गरेको प्रशिक्षण कार्यक्रमको उद्घाटन समारोहमा उनले सांसदहरूलाई जनअपेक्षाअनुसार जिम्मेवार र परिणाममुखी ढङ्गले क्रियाशील हुन आग्रह गरे ।

उपनेता पराजुलीले राजनीतिलाई सेवा, जिम्मेवारी र परिणामसँग जोड्नुपर्ने जनअपेक्षा रहेको उल्लेख गर्दै उक्त अपेक्षा र पार्टीप्रतिको विश्वासलाई परिणाममा बदल्नुपर्नेमा जोड दिए ।

उनले भने, “नेपालको लोकतन्त्र महत्त्वपूर्ण मोडमा उभिएको छ । यसलाई सशक्त बनाउने जिम्मेवारी हाम्रो काँधमा आएको छ । राजनीतिमा नयाँ पुस्ताको ऊर्जा, पारदर्शिता, सुशासन, अध्ययनशीलता र जनउत्तरदायित्वको अभ्यास आवश्यक छ । त्यसको आधार तयार गर्ने उद्देश्यले यो प्रशिक्षण आयोजना गरिएको हो।”

उपनेता पराजुलीले प्रशिक्षणबाट हासिल हुने अनुभव र ज्ञानले आगामी संसद् अधिवेशनलाई प्रभावकारी बनाउन महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्ने विश्वास व्यक्त गरे । संसद् र संसदीय समितिको भूमिका, पार्टी–संसद् र सरकारबीचको समन्वय, संसदीय मर्यादा र आचरण, तथ्यमा आधारित बहस, जनउत्तरदायी राजनीतिक व्यवहार तथा प्रभावकारी नेतृत्व विकासजस्ता विषयमा प्रशिक्षण केन्द्रित रहने पनि उनले बताए ।

“आजको राजनीति केबल नाराले चल्दैन । क्षमता, तयारी, अध्ययन र परिणामले राजनीतिलाई परिभाषित गर्छ । जनताले अब कसले के भन्योभन्दा पनि कसले के ग¥यो भन्ने आधारमा मूल्याङ्कन गर्न थालेका छन्”, उपनेता पराजुलीले भने “रास्वपाले सुरुदेखि नै सुशासन, पारदर्शिता, जवाफदेहिता र परिणाममुखी राजनीतिलाई मूल आधार बनाएको छ । त्यसैले जनतासँग गरिएका प्रतिबद्धता कार्यान्वयन गर्न सक्षम सांसद र सशक्त संसद्को आवश्यकता छ ।”

हाम्रो विद्यालय शिक्षामा अंग्रेजी, गणित र विज्ञानलाई अत्यधिक प्राथमिकता दिइने चलन पहिले देखिकै हो। यी विषयले मानिसलाई पेशागत रूपमा सक्षम बनाउने भएकोले ती विषयहरुको महत्व उच्च छ । अझ, गणित र विज्ञान भनेको त मानव सभ्यता विकासको मेरुदण्ड नै हो भन्दा फरक पर्दैन । तर जहाँसम्म साहित्यको प्रश्न छ– मानिसलाई सही अर्थमा मानिस बनाउने शक्ति भने साहित्यमै निहित हुन्छ।

साहित्यले जीवनका जटिल पक्ष बुझ्न, समाजका संरचना पहिचान गर्न, मानवीय पीडा र सौन्दर्य महसुस गर्न र आत्म–अन्वेषण गर्न प्रेरित गर्छ। यही कारणले विद्यालय पाठ्यक्रममा साहित्यलाई पनि उच्च महत्वमा राखिनु अत्यावश्यक छ, तर पठन-पाठन व्यवहारमा साहित्यको उपस्थिति अपेक्षाकृत कमजोर देखिन्छ ।

नेपालको सन्दर्भमा हेर्दा, साहित्यिक धरोहर अत्यन्त समृद्ध छ। लेखनाथ पौड्यालका ऋतु विचार र सत्य–सन्देश जस्ता कविताहरूले प्रकृति, नैतिकता र जीवनदर्शनलाई सरल तर गहिरो ढंगले प्रस्तुत गर्छन्। यस्ता कृतिहरू विद्यार्थीलाई केवल भाषा सिकाउने माध्यम होइनन्; यी कविताले प्रकृतिसँगको सम्बन्ध, समयको चक्र, सत्यको मूल्य र मानवीय कर्तव्यबोध जस्ता विषयहरू जीवनभरका लागि मनमा रोपिदिन्छन्।

तर यति महत्वपूर्ण कृतिहरू विद्यालय पाठ्यक्रममा पर्याप्त रूपमा समावेश नहुनु साहित्यप्रतिको बेवास्ताको उदाहरण हो। त्यस्तै, महाकवि देवकोटाका बाल–कविताहरू सरल, रमाइला र बाल–मनोविज्ञानअनुसार अत्यन्त प्रभावकारी छन्। यस्ता कविताहरूले बाल–मस्तिष्कमा भाषा, लय, कल्पनाशक्ति र संवेदनशीलता विकास गराउने अद्भुत क्षमता राख्छन्, तर विद्यालयमा देवकोटाका बाल–कविताहरू थोरै मात्र पढाइ हुनु दुर्भाग्यपूर्ण छ। साहित्यिक सम्पदाको यस्तो अवमूल्यनले विद्यार्थीको भावनात्मक र बौद्धिक विकासमा बाधा पुर्‍याउँछ।

विद्यालयका पाठ्यक्रममा भाषा र व्याकरणलाई अत्यधिक जटिल बनाएर पढाउने चलन पनि साहित्यप्रतिको रुचि घटाउने अर्को कारण हो। व्याकरणका जटिल नियम बुझ्दै नबुझी रटेर केही फाइदा हुँदैन। समासका कति प्रकार हुन्छन्, परिभाषा के हो, कुन नियम कहाँ लागू हुन्छ– यी सबै कुरालाई अत्यधिक जोड दिँदा विद्यार्थी भाषा सिक्ने होइन, भाषा बाट डराउने बन्छन्। व्याकरणलाई सामान्य जानकारीको स्तरमा सीमित राखेर भाषालाई अभिव्यक्तिको अभ्यासमा केन्द्रित गरिनु आवश्यक छ। विद्यार्थीले लेख्ने, बोल्ने, तर्क गर्ने, विश्लेषण गर्ने र समालोचनात्मक दृष्टिकोण सहित विचार व्यक्त गर्ने अभ्यास गर्नुपर्छ। तर अभ्यासको नाममा फेरि एकाएक जटिल बनाइदिनु पनि हुँदैन; सिकाइ क्रमशः, सहज र अनुभव–आधारित हुनुपर्छ। यस्तो अभिव्यक्ति–कला विकास गर्न चेतनामा निरन्तर केही निवेश चाहिन्छ, र त्यो निवेश साहित्य पढ्ने बानीले नै दिन्छ।

आजकल “घोक्नु राम्रो होइन” भन्ने धारणा अत्यधिक फैलिएको छ। बुझेर पढ्नु महत्त्वपूर्ण छ– यो सत्य हो। तर यसै बहानामा कण्ठस्थ गर्ने अभ्यासलाई पूर्ण रूपमा नकार्नु गलत हुन्छ। केही साहित्यिक कृतिहरू कण्ठस्थ गर्नु अनिवार्य हुन्छ, किनकि कण्ठस्थ कविताले दिमागमा दीर्घकालीन न्यूरोलोजिकल कनेक्शन बनाउँछ। जब विद्यार्थीले कविता कण्ठस्थ गर्छ, उनीहरूको स्मरणशक्ति, भाषिक लय, भावनात्मक सम्बन्ध र सांस्कृतिक पहिचान मजबुत बन्छ। जीवनका कठिन क्षणहरूमा पनि कण्ठस्थ कविता मनमा झल्किन्छ र मार्गदर्शन दिन सक्छ। उदाहरणका लागि, लेखनाथका “सत्य–सन्देश” जस्ता कविताहरूले सत्य, कर्तव्य र नैतिकताको मूल्य जीवनभर सम्झाइरहन्छन्। त्यसैले “घोक्नु गलत” भन्ने एकपक्षीय धारणा भन्दा “बुझेर घोक्नु” भन्ने सन्तुलित दृष्टिकोण आवश्यक छ।

साहित्यले व्यक्तित्व विकासमा पार्ने प्रभाव केवल भावनात्मक वा सांस्कृतिक तहमा सीमित हुँदैन; यसले न्यूरोलोजिकल स्तरमै दिमागलाई सक्रिय बनाउँछ। साहित्य पढ्दा दिमागका भाषिक क्षेत्र मात्र होइन, कल्पनाशक्ति, सहानुभूति, विश्लेषण, स्मरणशक्ति र भावनात्मक प्रसंस्करणसँग सम्बन्धित क्षेत्रहरू एकसाथ सक्रिय हुन्छन्। यसले दीर्घकालीन रूपमा बौद्धिक क्षमता, निर्णय–क्षमता र सामाजिक संवेदनशीलता बढाउँछ। वैज्ञानिक अध्ययनहरूले पनि देखाएका छन् कि कथा पढ्दा दिमागले वास्तविक अनुभवजस्तै प्रतिक्रिया दिन्छ, जसले सहानुभूति र सामाजिक बुझाइलाई गहिरो बनाउँछ। यसरी हेर्दा साहित्य केवल मनोरञ्जन होइन– यो मानसिक व्यायाम, भावनात्मक उपचार र बौद्धिक विस्तारको माध्यम हो।

यससँगै इतिहास, भूगोल, समाज, मानव सभ्यता, दर्शनजस्ता विषयहरूको अध्ययन पनि अत्यावश्यक छ। यी विषयहरूले मानिसलाई समय, स्थान, समाज र मानव विकासको यात्रा बुझ्न मद्दत गर्छन्। यदि गणित र विज्ञानलाई मात्र केन्द्रमा राखियो भने मानिस केवल कार्य–यन्त्रजस्तै बन्छ– सक्षम तर संवेदनाहीन। मान्छे हुनका लागि विविध ज्ञान, फराकिलो दृष्टिकोण, समालोचनात्मक सोच, सांस्कृतिक चेतना र मानवीयता आवश्यक हुन्छ। व्यक्तित्व विकासका लागि सकारात्मक सोच, पूर्वाग्रह-रहित, निष्पक्ष दृष्टिकोण, सहानुभूति र विवेक पनि सिकाउनुपर्छ, र यी सबै गुणहरूको मूल स्रोत साहित्य र मानविकी विषयहरू नै हुन्।

विद्यालय शिक्षाको उद्देश्य केवल परीक्षा पास गराउने होइन; जीवनका चुनौती सामना गर्न सक्षम, संवेदनशील, विवेकी र जिम्मेवार नागरिक तयार गर्नु हो। विज्ञानले तथ्य दिन्छ, गणितले तर्क दिन्छ, अंग्रेजीले विश्वसँग जोड्छ– तर साहित्यले यी सबैलाई अर्थ दिन्छ। साहित्यले नैतिकता, मानवीयता, सौन्दर्यबोध, सहानुभूति र आत्म–अन्वेषण सिकाउँछ र मानिसको चेतना, संवेदना, मूल्यबोध र व्यक्तित्वलाई जरा–जरा सम्म रूपान्तरण गर्छ । त्यसैले विद्यालय पाठ्यक्रममा साहित्यलाई केन्द्रमा राखेर लेखनाथ, देवकोटा, सम, भूपी, माधवप्रसाद घिमिरे, गुरु प्रसाद मैनाली, झमक घिमिरे जस्ता स्रष्टाहरूका कृतिहरू व्यापक रूपमा समावेश गर्नुपर्छ जसले गर्दा विद्यार्थीले साहित्यसँग गहिरो सम्बन्ध बनाउने वातावरण सिर्जना हुन्छ, जसले उनीहरूको सोच, व्यवहार र जीवनदृष्टिमा सकारात्मक परिवर्तन ल्याउँछ।

तर यसो भन्दै गर्दा, यो पंक्तिकार साहित्य पठन-पाठनलाई कठिन र परिश्रमयुक्त सिकाइको वस्तु बनाउनु पर्छ भन्ने पक्षमा चाहिं छैन । साहित्यिक अभ्यासलाई परिक्षा उत्तीर्ण गर्न कठिन र अनावश्यक रुपमा जटिल बनाउनु हुँदैन । सरल र सरस तरिकाले जीवन र जगतलाई बुझ्ने मौकाको रुपमा साहित्यलाई पाठ्यक्रममा पस्किनु पर्छ ।

अन्ततः, साहित्य केवल विषय होइन– यो जीवन बुझ्ने कला हो। त्यसैले, नागरिकलाई संवेदनशील, विवेकी, सृजनशील र मानवीय बनाउने दिशामा अगाडि बढ्दा साहित्यलाई केन्द्रमा राखेर शिक्षाको संरचना पुनःपरिकल्पना गर्न सके मात्र समग्र व्यक्तित्व विकास सम्भव हुन्छ।