विश्वका विभिन्न देशमा आज र भोलि दोस्रो विश्वयुद्धका पीडितको स्मृति दिवस मनाइँदै छ।

संयुक्त राष्ट्रसङ्घको महासभाले सन् २००४ नोभेम्बर २२ मा पारित गरेको प्रस्तावअनुसार हरेक वर्ष मे ८ र ९ लाई दोस्रो विश्वयुद्धका सबै पीडितको सम्झना तथा मेलमिलाप दिवसका रूपमा मनाउन प्रारम्भ भएको हो।

उक्त प्रस्तावमार्फत सदस्य राष्ट्र, संयुक्त राष्ट्रसङ्घीय प्रणालीअन्तर्गतका निकाय, गैरसरकारी संस्था तथा व्यक्तिलाई यी दिन उपयुक्त ढङ्गले स्मृति दिवस मनाएर युद्धका पीडितप्रति श्रद्धाञ्जलि अर्पण गर्न आह्वान गरिएको थियो।

महासभाले दोस्रो विश्वयुद्धजस्तो भयावह घटनाले भावी पुस्तालाई युद्धको विभीषिकाबाट जोगाउने उद्देश्यसहित संयुक्त राष्ट्रसङ्घ स्थापना गर्ने आधार तयार गरेको उल्लेख गरेको छ। साथै महासभाले सदस्य राष्ट्रलाई संयुक्त राष्ट्रसङ्घको बडापत्रअनुरूप शान्तिपूर्ण माध्यमबाट विवाद समाधान गर्दै अन्तर्राष्ट्रिय शान्ति तथा सुरक्षालाई मजबुत बनाउन एकताबद्ध प्रयास गर्न आग्रह गरेको छ।

सन् २०१० मार्च २ मा महासभाले पुनः अर्को प्रस्ताव पारित गर्दै सदस्य राष्ट्र तथा सम्बन्धित निकायलाई मे ८–९ लाई दोस्रो विश्वयुद्धका सबै पीडितको सम्मानमा उपयुक्त रूपमा मनाउन आग्रह गरेको थियो। दोस्रो विश्वयुद्ध समाप्त भएको ६५औँ वर्ष पूरा भएको अवसरमा सन् २०१० मे दोस्रो सातामा महासभाले विशेष शोकसभा पनि आयोजना गरिएको थियो।

उक्त अवसरमा तत्कालीन महासचिवले दोस्रो विश्वयुद्धलाई स्वतन्त्रता र मुक्तिका लागि इतिहासकै सबैभन्दा ठूलो सङ्घर्ष भएको बताउँदै त्यो युद्धमा करिब चार करोड सर्वसाधारण र दुई करोड सैनिकको मृत्यु भएको थियो। तीमध्ये झन्डै आधा सोभियत सङ्घका सैनिक थिए।

दोस्रो विश्वयुद्धबाट विशेषगरी युरोप, एसिया, अफ्रिका, प्रशान्त क्षेत्र तथा विश्वका अन्य भागका मानवजातिलाई अपूरणीय पीडा दिएको जनाउँदै महासभाले युद्धपछि मेलमिलाप, अन्तर्राष्ट्रिय तथा क्षेत्रीय सहकार्य, लोकतान्त्रिक मूल्य, मानवअधिकार तथा आधारभूत स्वतन्त्रताको प्रवद्र्धनमा भएको प्रगतिलाई उपलब्धिका रूपमा उल्लेख गरेको छ।

दोस्रो विश्वयुद्ध समाप्तिको ८०औँ वर्ष पूरा भएको अवसरमा गत वर्ष मे ७ मा महासभाले विशेष शोकसभा आयोजना गरेको थियो।

नेपाल निवृत्त शिक्षक समाज खोटाङको प्रथम जिल्ला परिषद् भएकाे छ। नेपाल निवृत्त शिक्षक समाजका केन्द्रीय सदस्य लवकुमार राईले मैनबत्ती बालेर कार्यक्रमको उद्घाटन गरेका हुन्।

कार्यक्रममा समाजका जिल्ला अध्यक्ष भगवतीप्रसाद शर्माले परिषद्को अध्यक्षता गर्दै सांगठनिक प्रतिवेदन र कोषाध्यक्ष भक्तराज दाहालले आर्थिक प्रतिवेदन प्रस्तुत गरेका थिए।

संस्थाका उपाध्यक्ष केशवकुमार खड्काले शब्दमार्फत उपस्थितजनकाे स्वागत गरेका थिए। प्रतिवेदनमाथि पार्षदहरूबिच छलफल भई पारित गरिएकाे थियाे।

कार्यक्रममा सेवा निवृत्तपछि पनि सामाजिक क्रियाकलापमा रही समाजमा योगदान गरेका कारण २०७९ को स्थानीय तहको चुनावमा निर्वाचित भई वडाध्यक्षको भूमिका निर्वाह गरिरका समाजका ७ सदस्यहरू हालका वडाध्यक्षहरू क्रमशः देवेन्द्रकुमार राई डिकुवा, हरि चौलागाई दोर्पा, भुपेन्द्र बस्नेत छोरम्बू, केशवकुमार खत्री याम्खा, तिलकबहादुर बस्नेत बडकादियाले, चन्द्रबहादुर थापा सिम्पानी, ढकबहादुर कार्की बाराहापोखरीलाई केन्द्रीय सदस्य तथा अध्यक्षबाट सम्मानपत्र तथा दोसल्ला ओढाएर सम्मान गरिएकाे थियाे।

कार्यक्रममा नेपाल शिक्षक महासंघका जिल्ला अध्यक्ष मिनकुमार दाहाल, सेवानिवृत्त कर्मचारी संघका जिल्ला अध्यक्ष चित्राखर आचार्यको पनि विशेष अतिथिको रूपमा उपस्थित भई र शुभकामना मन्तव्य दिएका थिए।

कार्यक्रममा दिक्तेल रूपाकाेट मझुवागढी नगरपालिका कमिटी अध्यक्ष झनकबहादुर थापाले पनि मन्तव्य प्रस्तुत गरेका थिए। यो कार्यक्रममा समाजका साकेला गाउँपालिका कमिटी र दिप्रुङ चुइचुम्मा गाउँपालिका समितिलाई उनको कामको उच्च मूल्यांकन गर्दै प्रशंसापत्र प्रदान गरिएर कार्यक्रम समापन गरिएको थियो।

साहित्यकार सूर्यप्रसाद लाकोजूले नेपाली साहित्यका विविध विधामा कलम चलाउँदै आएका छन्। कविता, मुक्तक, कथा, हाइकु, नियात्रा, अनुसन्धानमूलक निबन्ध, संस्मरण, अनुवाद तथा बालसाहित्यमा निरन्तर कलम चलाइरहेका बहुभाषिक र बहुविधात्मक स्रष्टा लाकोजूको हालै प्रकाशित हाम्रो नेपाली निबन्धमालाको परिचर्चा भएको छ।

नेपालीसँगै हिन्दी, अङ्ग्रेजी र नेपाल भाषामा समेत कलम चलाएर आफ्नो पृथक् पहिचान बनाएका लाकोजूको सो पुस्तकमा तीन दर्जन निबन्ध सङ्गृहीत छन्।

विद्यार्थीका लागि उपयोगी रहेको सो पुस्तकबारे सूर्योदय माध्यमिक बोर्डिङ स्कुल पनौतीका छात्राहरू सुस्मिता केसी, सृष्टिका गौतम र सुजाता सिङताङले पुस्तकबारे बोलेका थिए।

साहित्यिकार तुयुकाजी ताम्रकारको विशेष आतिथ्यमा सम्पन्न सो कार्यक्रम सूर्योदय अतिरिक्त क्रियाकलाप समितिको आयोजनामा भएको हो। सोही पुस्तकबारे विद्यार्थीहरूले लेखकसँग साहित्यका विषयमा विविध प्रश्न समेत गरेका थिए।

आज अन्तर्राष्ट्रिय चेर्नोबिल विपद् स्मरण दिवस हो। संयुक्त राष्ट्रसङ्घको महासभाले सन् २०१६ डिसेम्बर ८ मा एक प्रस्ताव पारित गर्दै प्रत्येक वर्ष अप्रिल २६ लाई यस दिवसका रूपमा मनाउने घोषणा गरेको हो।

सन् २०१७ देखि यो दिवस नियमित रूपमा मनाउन थालिएको हो। चेर्नोबिल आणविक दुर्घटना भएको यो ४० औँ वर्ष हो।

युक्रेनस्थित चेर्नोबिल आणविक विद्युत् केन्द्रमा भएको विस्फोटपछि रेडियोधर्मी बादल सोभियत सङ्घका विशाल भू–भागमा फैलिएको थियो। ती हाल बेलारुस, युक्रेन र रुसी महासङ्घका क्षेत्रहरूमा पर्दछन्। उक्त दुर्घटनाबाट ती तीन देशका ८४ लाख मानिस विकिरणको प्रभावमा परेका थिए।

संयुक्त राष्ट्रसङ्घका अनुसार चेर्नोबिल दुर्घटनापछि तीन दशक बितिसक्दा पनि दीर्घकालीन गम्भीर असर रहेको र प्रभावित समुदायले अझै सहयोगको आवश्यकता महसुस गरिरहेको छ।

चेर्नोबिल दुर्घटनापछि संयुक्त राष्ट्रसङ्घ, बेलारुस, रुसी महासंघ र युक्रेन सरकारहरूले प्रभावित क्षेत्रको पुनःस्थापना तथा विकासका प्रयासहरू अघि बढाउँदै आएका छन्। प्रारम्भिक मानवीय सहयोगपछि प्रभावित क्षेत्रलाई सुरक्षित बनाउने, विकिरणको जोखिम घटाउने, प्रभावितलाई स्वास्थ्य सेवा उपलब्ध गराउने र स्वास्थ्य असरबारे निरन्तर अध्ययन हुँदै आएका छन्।

नियमित रूपमा बजार अनुगमन गर्दै आएको वाणिज्य, आपूर्ति तथा उपभोक्ता संरक्षण विभागले एकै दिन ४२ व्यावसायिक फर्ममाथि अनुगमन गरेको छ।

विभागले मंगलबार काठमाडौंको चुच्चेपाटी, जोरपाटी, चाबहिललगायतका स्थानमा एकै पटक अनुगमन गरी सुधारात्मक निर्देशन दिएको हो। बजारलाई स्वच्छ बनाउन, कानुन कार्यान्वयन गराउन र उपभोक्ता अधिकारको संरक्षण गर्न नियमित रूपमा बजार अनुगमन गरिएको विभागले प्रष्ट पारेको छ। विभागले उपभोक्ता अधिकारकर्मी र सरोकारवालाको उपस्थितिमा नियमित अनुगमन गरिएको प्रष्ट पारेको छ।

उपभोक्ता संरक्षण ऐन, २०७५ र उपभोक्ता संरक्षण नियमावली, २०७६ बमोजिम विभागले ती फर्मलाई कानुनको परिपालना गरी व्यवसाय गर्न आग्रह समेत गरेको छ।

साहित्यिक पत्रकार संघले कवि सन्तोषी पाण्डेको ‘सुमेरण’ कवितासङ्ग्रह लाेकार्पण गरेकाे छ।

कार्यक्रममा समालोचक प्रमोद प्रधान, शारदाका सम्पादक विमल भौकाजी, कवि सन्तोषी पाण्डे, कविकी माता देउसदा पाण्डे, पवनजङ्ग पाण्डे, भुँडीपुराण प्रकाशनका प्रमुख केशव पराजुली लगायतले कृतिकाे लाेकार्पण गरेका थिए।

लाेकप्रिय समालाेचक प्रमोद प्रधानले कविता शब्द संयोजन मात्रै नभई संवेदना र अनुभूति अभिव्यक्त गर्ने सशक्त माध्यम भएको बताए। सन्तोषीका कवितामा कवि चेतना प्रबल रहेको पनि उनले प्रधानले बताए।

सभापति राधेश्याम लेकालीले लाेकार्पित कृति सम्पादनमा विमल भौकाजीको उल्लेख्य भूमिका रहेकाे बताए। उनले सन्तोषीका कविता समयसापेक्ष र अनुभूतिप्रधान रहेको पनि बताए।

सम्पादक विमल भौकाजीले कृति सम्पादनका क्रममा कविताभित्रको भावना आत्मसात गरेको बताए। उनले पहिलो कृति भए पनि सन्तोषीका कवितामा काव्यगत गुणहरू रहेको बताए।

कवि सन्तोषी पाण्डेले ‘सुमेरण’ आफ्नो जीवनसँग गहिरो रूपमा जोडिएको भावनात्मक नाम भएको बताइन्।

अनुभूति, पीडा, आशा,विश्वास, जीवनका उतारचढावबाट कविता लेख्न अभिप्रेरित भएकाे बताइन्। उनले ‘अमिट स्मृति’ शीर्षक कविता वाचन गर्दै दिवङ्गत दाजुप्रति श्रद्धाञ्जलि अर्पिएकी थिइन्।

कार्यक्रममा कवि तथा गीतकार सुमन थापाले ‘कविताको जन्म’ शीर्षक कविता वाचन गरेकी थिइन्।

प्रकाशक केशव पराजुलीले पहिलो कृति भए पनि पठनीय र सशक्त भएकाले प्रकाशन गरिएको बताए।

साहित्यिक पत्रकार संघका अध्यक्ष राधेश्याम लेकालीको सभाध्यक्षतामा भएकाे कार्यक्रमकाे सञ्चालन साहित्यकार सुभाषचन्द्र पौडेलले सञ्चालन गरेका थिए। उक्त कार्यक्रममा प्राडा गोविन्दमानसिंह कार्की, राजेश खनाल, शिवप्रसाद भट्टराई, जीवन श्रेष्ठ लगायत साहित्यकारहरूको उल्लेख्य उपस्थिति थियो।

आध्यात्मिक गुरु श्री सत्य साइबाबाले आफ्नो दिव्य सन्देशमा भन्नुभएको छ - शिक्षा व्यापारमुखी होइन, शिक्षा जीवनोपयोगी हुनुपर्दछ। जीवनोपयोगी अर्थात् सत्य, धर्म, प्रेम, शान्ति र अहिंसा जस्ता मानवीय मूल्यका कुराहरू समेटिएको नैतिक शिक्षाले मात्र मानिसलाई सही मार्गमा डोर्‍याउन सक्तछ। उहाँ भन्नुहुन्छ - मानव जीवनको प्रारम्भिक चरण बाल्यकाल भएको हुँदा यस्तो शिक्षा बाल्यकालबाटै शुरू गर्नुपर्दछ।

वास्तवमा बालबालिकाहरूमा सानै उमेरबाट असल चरित्रको जग बसाल्नु नै नैतिक वा आध्यात्मिक शिक्षाको मुख्य उद्देश्य हो। यद्यपि आजका कतिपय विद्यार्थीले नैतिक शिक्षा ग्रहण गरी आफ्नो उज्ज्वल भविष्य निर्माणतर्फ लाग्नुभन्दा राजनीति, हड्ताल, जुलुस, प्रदर्शन, तोडफोड, नशालु पदार्थ जस्ता अनावश्यक र अनुत्पादक वादविवादमा नै आफ्नो बढी समय खर्चिने गरेको पाइन्छ। विद्यार्थीको मात्र के कुरा? कतिपय शिक्षकवर्ग समेत आफ्नाे शिक्षण पेशामा भन्दा राजनीतिक गतिविधिमा नै बढी संलग्न रहने गरेको पाइन्छ। परिणामतः शिक्षक र विद्यार्थीकाे अहिले जुन किसिमको आत्मीय सम्बन्ध अथवा हार्दिकता रहनुपर्ने हो, त्यो देखिँदैन। बरु उल्टो विद्यार्थीले आफूले आदरसत्कार गर्नुपर्ने शिक्षकप्रति नै मुखमुख लाग्ने, अझ त्यस्तै परे मुक्कै बजार्ने र शिक्षकले पनि विद्यार्थीप्रति प्रेम, स्नेह दर्शाउनुको साटो पाए विद्यालय हातामै भकुर्ने दृष्यपरिदृष्य बेलाबखत देखिने गरेको छ। यो अत्यन्त दुःखद् कुरा हो। त्यसकारण जबसम्म विद्यालयको पाठ्यपुस्तकमा नैतिक शिक्षा समावेश गरिँदैन अर्थात नैतिक शिक्षालाई अध्ययन र अध्यापनको विषय बनाइँदैन, तबसम्म हामी न एउटा असल नागरिकको अपेक्षा राख्न सक्तछौँ न त असल समाजको नै परिकल्पना गर्न सक्तछौं।

वास्तवमा आज हाम्रो मुलुकमा एउटा कुशल र इमान्दार नेता जन्मन नसक्नुको एउटा प्रमुख कारण पनि नैतिक शिक्षाकै अभाव हो भनेर मान्न सकिन्छ। अब जुन व्यक्तिको बायोडाटा नै ढुङ्गा हान्ने र रेलिङ भत्काउने छ भने उ कसरी भोलि गएर एउटा असल नेता बन्न सक्छ? निम रोपेर कहाँ आँप कसरी फलाउन सकिन्छ?

निश्चित रूपमा आजको युगमा हामीलाई आधुनिक शिक्षाको पनि आवश्यकता पर्दछ। हामीलाई भौतिक सुखसुविधा प्राप्त गर्न र सांसारिक ज्ञान हासिल गर्न आधुनिक शिक्षा चाहिन्छ। कुनै व्यक्तिलाई आफ्नो जीवन निर्वाहका लागि भौतिक सुविधा र त्यसका लागि व्यवसायिक ज्ञान पनि जरुरी हुन्छ। अतः शिक्षाको एक प्रमुख उद्देश्य इञ्जिनियर, डाक्टर, वकील तथा अन्य व्यावसायिक अथवा पेशागत जनशक्ति उत्पादन गर्नु पनि हो तर हामीले आधुनिक शिक्षाबाट हासिल गरेको ज्ञान मानव हित र कल्याणका लागि पनि उपयोग गर्न सक्नुपर्दछ।

हामीले यदि विद्यालय विश्वविद्यालयबाट ठूल्ठूला शैक्षिक उपाधि र डिग्रीहरू हासिल गर्दै जाने तर त्यसबाट प्राप्त ज्ञान समाजको हित र कल्याणका लागि उपयोग नगर्ने हो भने त्यस्तो शिक्षाको उपादेयता नै के रह्याे त? त्यसैले हामीले आज जुन शिक्षा हासिल गरिरहेका छौं त्यो हाम्रो व्यक्तिगत फाइदाका लागि मात्र नभएर मानवीय हित र कल्याणका लागि पनि हुनुपर्दछ। तब मात्र हामी साँचो अर्थमा शिक्षित व्यक्ति भनेर कहलिन सक्छाैं। यसका लागि हामीले आधुनिक शिक्षा सँगसँगै नैतिक शिक्षा पनि ग्रहण गर्नुपर्दछ।

आध्यात्मिक गुरु सत्य साइबाबा अगाडि भन्नुहुन्छ - शिक्षा भनेको सांसारिक जीवन निर्वाह गर्ने साधन मात्र होइन। जीवन निर्वाहका निमित्त कुनै न कुनै काम त अशिक्षित व्यक्तिहरूले पनि गरिरहेकै हुन्छन्। तिमीले पनि यदि अशिक्षित व्यक्तिहरूले जस्तै सांसारिक जीवन निर्वाहका लागि मात्र आफूले प्राप्त गरेको शैक्षिक उपाधिको उपयोग गर्ने हो भने शिक्षित र अशिक्षितमा फरक नै के रह्यो त? त्यसैले सत्य, धर्म, प्रेम, शान्ति र अहिंसा जस्ता मानवीय मूल्यहरू निहित शिक्षा पनि तिमीले ग्रहण गर्नुपर्दछ। जसले तिम्रो वास्तविक मानवीय स्वरूपको पहिचान दिन्छ। “तिमी जहाँ रहे पनि जुनसुकै कार्य गरे तापनि तिमीले आफ्नो जीवनको मुख्य आधार नैतिकता नै ठान्नुपर्दछ। किनकि नैतिकता मानिसका लागि धनसम्पत्तिभन्दा पनि ठूलो हुन्छ। धनसम्पत्ति त जीवनमा आउँछ जान्छ तर नैतिकता आउँछ र बढ्छ।” उहाँले आफ्नो दिव्य सन्देशमा भन्नुभएको छ।

नैतिकताको सन्दर्भमा कुरा गर्दा दुःखका साथ भन्नुपर्छ कि अहिले हाम्रा अधिकांश राजनीतिक नेताहरूको नैतिकतामा आएको ह्रासकै कारणले देश निराशाजनक अवस्थाबाट गुज्रिरहेको छ। मुलुक सञ्चालन गर्ने जिम्मा लिन पुगेका हाम्रा राजनीतिक नेताहरू नैतिकता र इमान्दारीमाभन्दा भौतिक सुख सुविधा र सम्पत्ति थुपार्ने अस्वस्थ प्रतिस्पर्धामा लागेकाले नै देशमा भ्रष्टाचार आज एक किसिमबाट निको नहुने रोगको रूपमा मौलाइरहेको छ, फैलिरहेको छ। यदि हाम्रा राजनीतिक नेताहरूलाई बाल्यकालकाे अवस्थाबाटै मानवीय एकत्वको भाव बोकेको नैतिक वा आध्यात्मिक शिक्षा प्रदान गर्न सकेकाे भए आज हाम्रो मुलुकले यस्तो दुरावस्था भोग्नुपर्ने थिएन कि।

नैतिक वा आध्यात्मिक शिक्षाको उपयोगितालाई हामीले यसरी पनि हेर्नुपर्ने हुन्छ।

नैतिकताको प्रसंगलाई हामी आफ्नो जीवनको सदाचारसँग पनि जोडेर हेर्न सक्तछौँ। जुन सदाचारभित्र असल चरित्र, विचारको स्वच्छता, निस्वार्थ सेवा आदि पर्दछन्। सदाचार एउटा यस्तो मार्ग हो जसले मानिसलाई सदैव सत्कार्यतर्फ अघि बढ्न अभिप्रेरित गर्दछ। यस सन्दर्भलाई लिएर पनि सत्य साई बाबाले भन्नुभएको छ, नीति अथवा सदाचार भनेको तिमीले आफूलाई करबलले अथवा जबर्जस्ती थोपर्नुपर्ने वस्तु होइन। यो त तिमीमा रहेको स्वाभाविक अन्तरनिहित गुण हो। तिमीले यसलाई जगाउन सक्नुपर्दछ, अक्षुण्ण राख्न सक्नुपर्दछ। यसका लागि उहाँले हामीलाई एउटा सूत्र पनि बताउनुभएको छ।

त्यो सूत्र हो- दैवप्रिती, पापभीति र संघनीति अर्थात् परमात्माप्रति प्रेम, पापदेखि डर र सामाजिक उत्तरदायित्वको भावना। यी तीन कुरालाई तिमीले मूलमन्त्रको रूपमा अवलम्बन गर्नुपर्दछ। यस मूल मन्त्रलाई तिमीले कहिल्यै बिर्सनु हुँदैन भनेर उहाँले आफ्नो दिव्य सन्देशमा भन्नुभएको छ। उहाँको यस सन्देशलाई हामी सबैले त्यसमा पनि विशेषगरी बालबालिका अथवा किशोरकिशोरीहरू जो राष्ट्रका कर्णधार मानिन्छन् र भोलि गएर उनीहरू राजनेता पनि बन्न सक्छन्, कलाकार पनि बन्न सक्छन्, डाक्टर - इन्जिनियर पनि बन्न सक्छन्। उनीहरूले मूलमन्त्रको रूपमा लिनुपर्दछ।

उहाँ आगडि भन्नुहुन्छ - समय अति मूल्यवान छ। यसको दुरुपयोग नगर। समयको पूर्ण सदुपयोग गर्दै जीवनमा कुन वस्तु चीरस्थायी र सत्य हो भन्ने कुरा मनन गरेर तिमीले आफ्नो कर्तव्यपथमा अगाडि बढ्नुपर्दछ।

वास्तवमा यिनै कुरा ह्रृदयङ्गम गरेर हामीले आफ्नो कर्तव्यपथमा निरन्तर अगाडि बढ्नु नै नैतिक शिक्षाको मुख्य उद्देश्य हो। त्यसैले नैतिक शिक्षालाई पाठ्यपुस्तकमा समाविष्ट गर्नु मात्र पनि ठूलो कुरा होइन। मुख्य कुरा यसबाट सिकेको कुरा हामीले समाजको हित र कल्याणका लागि कसरी उपयोग गरेका छौं अथवा गर्न सकिरहेका छौं त? नैतिक शिक्षाको मुख्य उपलब्धि र सार यसैमा निहित हुन्छ।

आज कोशी प्रदेशलगायत बागमती र गण्डकी प्रदेशको पहाडी र हिमाली भू-भागमा साधारणतया बादल लाग्ने, मधेश प्रदेशलगायत बाँकी पहाडी र हिमाली भू-भागमा आंशिक बादल लाग्ने र बाँकी तराई भू-भागमा मौसम मुख्यतया सफा रहनेछ।

जल तथा मौसम पूर्वानुमान महाशाखाका अनुसार कोशी प्रदेशलगायत बागमती र गण्डकी प्रदेशका हिमाली र पहाडी भू-भागका थोरै स्थानहरुमा तथा लुम्बिनी प्रदेशको पहाडी र हिमाली भू-भागलगायत कर्णाली र सुदूरपश्चिम प्रदेशका हिमाली भू-भागका एक-दुई स्थानमा मेघगर्जन/चट्यांग सहित हल्का वर्षा/हिमपातको सम्भावना रहेको छ। लुम्बिनी र सुदूरपश्चिम प्रदेशका तराईलगायत अन्य केही भू-भागमा तातो दिन हुने सम्भावना रहेको छ।

त्यसैगरी आज राती देशका हिमाली र पहाडी भू-भागमा आंशिक बादल लाग्ने र तराई भू-भागमा मौसम मूख्यतया सफा रहनेछ। कोशी र गण्डकी प्रदेशको हिमाली भू-भागका एक-दुई स्थानमा हल्का वर्षा/हिमपातको सम्भावना रहेको महाशाखाले जनाएको छ।

उदयपुरगढी गाउँपालिकाको घ्याम्पाथुम्का सम्भावित तामा, फलाम र सुनखानी रहे पनि ओझेलमा परेको भन्दै विस्तृत अनुसन्धान गर्न स्थानीय एक युवतीले माग गरेकी छन्।

उदयपुरगढी-६ की सामाजिक कार्यकर्ता रमा मगरले लगभग चार दशकअघि नै तामाखानी पत्ता लागिसकेको उदयपुरगढी ४ र ५ नं सीमास्थित घ्याम्पेथुम्कामा बहुमूल्य खनिजको अनुसन्धान गर्न सरकारसँग माग गरेकी हुन्।

मगरले आइतबार खानी तथा भूगर्भ विभागलाई एक पत्र लेख्दै घ्याम्पेथुम्कामा २०४२ सालमै तामा, सुन र फलाम खानी रहेको सम्भाव्यता अध्ययन तत्कालीन भूगर्भ कार्यालयबाटै भएको स्थानीयले बताएको भन्दै त्यसपछि ओझेलमा परेको यो खानीको अनुसन्धान थालिहाल्न माग गरेकी छन्। केही दिनअघि स्थलगत भ्रमण गरेर फर्केकी मगरले सो क्षेत्रमा महत्त्वपूर्ण प्राकृतिक सम्पदाको सम्भावना देखाएकाले राज्यले यसबारे अनुसन्धान थालिहाल्नुपर्ने माग गरेकी हुन्।

उदयपुरगढी गाउँपालिका, जिल्ला प्रशासन कार्यालय, प्रदेश सरकार तथा संघीय सरकारलाई बोधार्थ दिएर लेखिएको उनको पत्रमा २०४२ सालमै सो ठाउँमा भूगर्भ विभागले प्रारम्भिक अध्ययन गर्दा खनिज सम्भावना औंल्याएको स्थानीयले बताएको उल्लेख छ। समुद्री सतहदेखि एक हजार दुई सय मिटर उचाइमा रहेको सो डाँडामा बहुमूल्य खनिजहरू तामा, सुन र फलाम रहेको स्थानीयले बताएका छन्।

राकास पहरा नामक भीर रहेको त्यहाँ करिब सय वर्षअघि तामाको धावा निस्केको स्थानीयवासीले बताएका छन्। राकस पहराको फेदमा खनिएको ठुलो सुरुङ अहिले पनि रहेकाले स्थानीयको भनाइ थप विश्वसनीय हुन सक्ने मगरको भनाइ छ। आसपासमा रहेका घ्याम्पा आकारका ढुंगगा बजाउँदा बाजाजस्तो आवाज आउने, जंगलबिचको पहराका विभिन्न ठाउँमा प्वाल रहेको र त्यसबाट तातो र चिसो हावा निस्कने गरेको स्थानीयले बताए।

घ्याम्पो आकारको ढुंगा भएकैले घ्याम्पाथुम्का भन्ने गरिएको सो ठाउँमा सिद्धबाबा र महाकालीस्थान मन्दिरसमेत रहेकाले परापूर्वकालदेखि महत्त्वपूर्ण रहेको अनुमान स्थानीयको छ। घ्याम्पाथुम्काको पश्चिमतर्फ करिब पाँच सय मिटर तल रहेका भीरमा अडिएजस्तो देखिने दुई ढुंगालाई भाले–पोथी ढुंगा भन्ने गरिएको र लठीले हिर्काउँदा ढोल र ट्याम्कु बाजाजस्तो आवाज आउने गरेको छ।

उत्तरपश्चिमपटि तीन सय मिटर टाढा झाँक्री पहरा र विशाल अनौठो चट्टानले घेरिएको ढुंगैढुंगाको थुप्रो रहेको मगरले बताएकी छन्। स्थानीयका अनुसार करिब एक सय वर्ष पहिले त्यहाँ वनझाँक्री बस्ने गरेकाले त्यसको नाम झाँक्री पहरा रहन गएको हो। विभिन्न ठाउँबाट अवलोकन गर्न आउनेले त्यहाँको ढुंगा कुखुराको चारो र मल बन्ने बताउने गरेका छन्।

प्रत्यक्षदर्शी मगरका अनुसार घ्याम्पाथुम्काको उत्तर–पश्चिमतर्फ एक हजार मिटर टाढा रहेको राकस पहरामा तामाको धावा निकालेको सुरुङ रहेको छ। त्यहाँ करिब एक हजार दुई मिटरजति सुरुङ रहेको स्थानीय ७७ वर्षीय ज्येष्ठ नागरिक लालबहादुर सुनुवारले बताए। आफू तन्नेरी हुँदाताका आमाबुबाले त्यहाँबाट तामाको धावा निकालेको लालबहादुरले मगरलाई बताएका छन्। सो सुरुङ अहिले पनि कायम रहेको मगरले बताएकी छन्।

बिरलै मान्छे पुग्ने सो ठाउँमा रहेको राकस पहरानजिकै थुप्रै प्वाल र गुफा आकारका साना–ठुला प्वाल रहेका र त्यसमध्ये एउटा प्वालबाट तातो बाफ र अर्कोबाट चिसो हावा निस्कने गरेको स्थानीय बताउँछन्।

स्थानीय युवा ध्रव घलेमगरका अनुसार २०४२ सालतिर खनिज तथा भूगर्भसम्बन्धी प्रारम्भिक अध्ययन हुँदा सो क्षेत्रमा तामा, सुन र फलामजस्ता धातुजन्य पदार्थको अवशेष देखिएको थियो। त्यसपछि भने यसबारे विस्तृत र वैज्ञानिक अध्ययन नभएकाले यथार्थ अवस्था अझै अस्पष्ट रहेको गाउँले बताउँछन्।

गाउँपालिका अध्यक्ष मानबहादुर केप्छाकी मगरले त्यहाँ तामाखानी रहेको स्थानीयबाट कुरा आएको बताउँदै गाउँपालिकाले यसबारे अध्ययन गर्ने बताए। घ्याम्पेडाँडामा तामाखानी भए नभएको कुरा छिटै अध्ययन गर्ने अध्यक्ष मगरले बताए।

मानव सभ्यतामा अन्तरिक्ष युगको सुरुआतको स्मरण गर्दै आज अन्तर्राष्ट्रिय मानव अन्तरिक्ष उडान दिवस आज विश्वका विभिन्न मुलुकमा विविध कार्यक्रमका साथ मनाइँदैछ।

सन् २०११ अप्रिल ७ मा संयुक्त राष्ट्रसङ्घको महासभाले यससम्बन्धी प्रस्ताव पारित गरेर प्रत्येक वर्ष अप्रिल १२ लाई अन्तर्राष्ट्रिय मानव अन्तरिक्ष उडान दिवसका रूपमा मनाउने निर्णय भएको हो।

यो दिवसले अन्तरिक्ष विज्ञान तथा प्रविधिको योगदानलाई स्मरण गर्दै दिगो प्रविधिका माध्यमबाट विकास लक्ष्य हासिल गर्न तथा जनताको जीवनस्तर उकास्न जोड दिएको छ।

सन् १९६१ अप्रिल १२ मा सोभियत नागरिक युरी गागरिनले पहिलो पटक अन्तरिक्ष उडान सम्पन्न गरेका थिए। उनी पृथ्वीको परिक्रमा गर्ने पहिलो मानव बन्दा अन्तरिक्ष अन्वेषणको नयाँ युगको सुरुआत भएको मानिन्छ।

त्यसअघि सन् १९५७ अक्टोबर ४ मा पहिलो मानव निर्मित पृथ्वी उपग्रह ‘स्पुतनिक–१’ अन्तरिक्षमा प्रक्षेपण गरिएको थियो। यसबाट अन्तरिक्ष अन्वेषणको मार्ग प्रशस्त भएको थियो। त्यसपछिका दशकहरूमा मानव अन्तरिक्ष यात्रामा उल्लेखनीय उपलब्धि हासिल भएका छन्।

सन् १९६३ जुन १६ मा भ्यालेन्टिना तेरेश्कोभा अन्तरिक्षमा पुग्ने पहिलो महिला बनिन् भने सन् १९६९ जुलाई २० मा नील आर्मस्ट्रङले चन्द्रमाको सतहमा पाइला टेक्ने पहिलो मानवको इतिहास रचिन्। सन् १९७५ जुलाई १७ मा अपोलो र सोयुज अन्तरिक्ष यान जोडेर पहिलो पटक योजनाबद्ध अन्तर्राष्ट्रिय मानव अन्तरिक्ष अभियान सफल भएको थियो।

संयुक्त राष्ट्रसङ्घले अन्तरिक्ष अन्वेषण र यसको उपयोग मानवजातिको साझा सम्पत्ति भएको उल्लेख गर्दै त्यसको लाभ सबै राष्ट्रसम्म पुर्याउनुपर्नेमा जोड दिएको छ।

हाल देशमा कमजोर पश्चिमी न्यून चापीय प्रणालीसँगै स्थानीय वायुको आंशिक प्रभाव रहेको छ। यसको प्रभावले देशका विभिन्न भागमा आंशिक बदली भएको मौसम पूर्वानुमान महाशाखाले जनाएको छ।

देशका पहाडी र हिमाली भागमा आंशिक बदली रहेको छ भने तराई क्षेत्रमा मौसम मुख्यतया सफा रहेको छ।

महाशाखाका अनुसार आज दिउँसो हिमाली भेगमा साधारणतया बदली, पहाडी क्षेत्रमा आंशिक बदली तथा तराईका इलाकामा मुख्यतया मौसम सफा रहने छ। कोशी प्रदेशका पहाडी र हिमाली तथा बागमती र गण्डकी प्रदेशका हिमाली क्षेत्रका एकदुई स्थानमा मेघगर्जन तथा चट्याङसहित हल्का वर्षा वा हिमपातको सम्भावना रहेको छ।

त्यसैगरी, आज राति हिमाली भेगमा आंशिक बदली रहने र पहाडी तथा तराई क्षेत्रमा मुख्यतया मौसम रहने महाशाखाले जनाएको छ। कोशी र गण्डकी प्रदेशका हिमाली भागका एकदुई स्थानमा भने मेघगर्जन र चट्याङसहित हल्का वर्षा वा हिमपात हुने सम्भावना छ।

वर्षा तथा हिमपातको सम्भावना रहेका स्थानका सर्वसाधारण तथा ती भेगमा यातायातका साधन सञ्चालनकर्तालगायत सम्बद्ध सबैलाई सतर्कता अपनाउन महाशाखाले अनुरोध गरेको छ।

विगत दश वर्षदेखिको प्रतीक्षारत ‘नेपाल भारत विश्वविद्यालय प्राध्यापक सम्मेलन’ काठमाडौँमा प्रारम्भ भएको छ।

सम्मेलनका प्रमुख अतिथि महासमालोचक प्राडा वासुदेव त्रिपाठीले नेपाल तथा भारतका २७ जना प्राज्ञलाई सम्मेलनको प्रतीक चिन्ह र सम्मेलनबारेका कृतिहरू प्रदान गरेर तीनदिने सम्मेलनको शुभारम्भ गरे। २०३१ सालमा प्राडा वासुदेव त्रिपाठीले नेपाली भाषासाहित्यमा सर्वप्रथम विद्यावारिधि गरेका थिए। उनकै प्राज्ञिक नेतृत्वमा यो सम्मेलन हुँदै छ।

यस सम्मेलनमा नेपाल तथा भारतका विश्वविद्यालयबाट नेपाली भाषासाहित्यमा विद्यावारिधि गरेका प्राध्यापकहरूको सहभागिता रहेको छ।

नेपाली भाषासाहित्यको विकास र विस्तारबारे अध्ययन हुन बाँकी पक्षहरूका साथै उच्च शिक्षाका कतिपय अनिर्णीत रहेका समेत सवालहरूको परिपूर्तिका निम्ति नइले ‘नेपाल भारत विश्वविद्यालय प्राध्यापक सम्मेलन’को आयोजना गर्नुपरेको कुलपति इन्दिरा प्रसाईले बताए।

सम्मेलनमा उच्च शिक्षामा नेपाली भाषासाहित्यको अध्यापन तथा अनुसन्धान गरिने भारतका तेह्रवटा विश्वविद्यालय र नेपालका छवटा विश्वविद्यालयका दस्तावेज प्रस्तुत गरिने छन्।

नइ एकेडेमीका सदस्यसचिव नरेन्द्रराज प्रसाईकाे अनुसार सम्मेलनको पहिलो दिन सहभागी प्राज्ञहरूले आआफ्ना विश्वविद्यालयबारे चर्चा गरे।

नइ एकेडेमीका कुलपति श्रीमती इन्दिरा प्रसाईको सभापतित्वमा सञ्चालित त्रिदिवसीय सम्मेलनको प्रथम दिनको समारोहमा महासमालोचक प्राडा वासुदेव त्रिपाठी, प्राडा चूडामणि बन्धु, प्राडा दयाराम श्रेष्ठ, प्राडा दिवाकर प्रधान, प्राडा कविता लामा, सल्लाहकार प्रा. केशव सुवेदी, सम्मेलनका संयोजक प्राडा महादेव अवस्थी, सदस्यसचिव नरेन्द्रराज प्रसाई लगायत नेपाल तथा भारतका विश्वविद्यालयबाट नेपाली भाषासाहित्यमा विद्यावारिधि गर्ने पच्चिस जना प्रतिनिधि प्राज्ञहरूले आआफ्नो मन्तव्य प्रकट गरेका छन्।

दक्षिण कोरियामा चिडियाखानाबाट भागेको ब्वाँसो अझै नियन्त्रणबाहिर रहेपछि सुरक्षा चिन्ताले स्थानीय विद्यालय बन्द गरिएका छन्। खोजी अभियान तीव्र बनाइए पनि जनसुरक्षालाई प्राथमिकता दिँदै अधिकारीहरूले सतर्कता बढाएका छन्।

सन् २०२४ मा जन्मिएको करिब ३० किलोग्राम तौलको नर ब्वाँसो बुधबार डेजिओन स्थित एक थिम पार्कको चिडियाखानाबाट भागेको थियो। यो सहर सियोलबाट करिब १५० किलोमिटर दक्षिणमा पर्छ। बिहीबारसम्म पनि ब्वाँसो नियन्त्रणमा नआएपछि आसपासका क्षेत्रमा त्रास फैलिएको छ।

यसै कारण नजिकै रहेको डेजिओन सान्सियोङ प्राथमिक विद्यालय बन्द गरिएको डेजिओन महानगर शिक्षा कार्यालयका प्रवक्ताले जानकारी दिए। उनका अनुसार बालबालिकाको सुरक्षालाई ध्यानमा राख्दै विद्यालय सञ्चालन रोकिएको हो।

ब्वाँसोको खोजीका लागि अग्निनियन्त्रक, प्रहरी तथा सैन्य बलसहित ३०० भन्दा बढी सुरक्षाकर्मी परिचालन गरिएको छ। डेजिओन अग्नि मुख्यालयका एक अधिकारीका अनुसार बिहान ड्रोन क्यामेरा प्रयोग गरेर खोजी सुरु गरिएको थियो, तर लगातार वर्षा भएपछि त्यसलाई रोकिनुपरेको थियो।

प्रारम्भिक अनुसन्धानअनुसार ब्वाँसोले जमिन खनेर चिडियाखानाको पर्खाल कमजोर बनाउँदै भाग्न सफल भएको देखिएको छ। स्थानीय सञ्चारमाध्यमले सार्वजनिक गरेका तस्बिरहरूमा भने उक्त ब्वाँसो सडक क्षेत्रमा स्वतन्त्र रूपमा घुमिरहेको देखिएको छ, जसले सर्वसाधारणमा थप चिन्ता बढाएको छ।

यसअघि पनि सन् २०२३ मा सियोलकै एक चिडियाखानाबाट भागेको ‘सेरो’ नामक जेब्रा विश्वव्यापी चर्चा बनेको थियो। उक्त जेब्रालाई पछि साँघुरो गल्लीमा नियन्त्रणमा लिएर सुरक्षित रूपमा पुनः घेरामा फर्काइएको थियो।

अधिकारीहरूले अहिले पनि ब्वाँसो जीवितै सुरक्षित नियन्त्रणमा ल्याउने लक्ष्यसहित खोजी अभियान जारी राखेका छन् र सर्वसाधारणलाई सतर्क रहन अनुरोध गरेका छन्।

अचेल सबैतिर बर्थडे, पूजा, बिहे, चाडवाड, मेलामहोत्सव अनि रमणीय स्थान घुम्न गए प्राय: सबैले टिकटक बनाउने गर्छन्। राधिका पनि टिकटक बनाउने गर्थिन्।

यसैबेला उनीको टिकटक मन पराएर आफूभन्दा दोब्बर कान्छो केटाले फ्लो गरेर गिफ्ट दिन थाल्यो। गिफ्ट दिने मान्छेसित बोलूँ न भनी उनीले आफ्नो फेसबुक र वाटसप नम्बर शेयर गरी। उनीहरूकाे बाक्लै बोलचाल हुन थाल्याे। तीन जनाकी आमा भए पनि श्रीमानको पैसामा अनेक फेसन र मेकअप गरी टिकटक बनाउन थाली। सबैसँग लुकीलुकी बोल्न थाली अर्थात् गहिरो प्रेममा परी।

केही महिनापछि एक अनलाइन टिभिमार्फत युट्युब कन्टेनरले एक परिवारको घटनाको विवरण प्रस्तुत गर्दै पीडित सदस्यसँग वार्ता गरे।

"नमस्कार दर्शकवृन्द! यतिबेला म एक महिला आफूभन्दा दोब्बर कान्छो केटासँग गएकाेमा उनको परिवार र आफन्तमा ठूलो पिर परेको घरमा आइपुगेको छु। उनका तीन छोरी र एक श्रीमान छन्। कान्छी छोरी रोएर हैरान छ। म यी नानीलाई नै सोध्नेछु।"

आफ्नो सोते नानीतिर सोझाउँदै "कति वर्ष पुग्यौ नानू?"

अँध्यारो मुख पार्दै नानीले भनी, " ९ वर्ष!"

"तिम्रो आमाले कहिले घर छोडेको? किन यसो गरे जस्तो लाग्छ तिमीलाई?"

"आज चार दिन भयो। खै आमा सधैं फोनमा बोलिरहनुहुन्थ्यो खाना पकाउँदा पनि हाँसिरहनुहुन्थ्यो।"

"त्यो बेलुका बाबाले माछा किनेर ल्याउनुभएको थियाे। मजाले पकाई खाएर सुतेका थियाैं। बिहान उठ्दा आमा ओछ्यानमा थिएन।" माइली छोरी रुन थाली।

"चार तोला सुन र ५० हजार रुपैयाँ लिएर उहाँ फरार रहेको सुनेको छु मैले। अब आमालाई के भन्नुहुन्छ?" कन्टेनरले सोध्यो।

"आमा! तपाईं जहाँ भए पनि घर फर्किएर आइदिनुहोला। हामी पर्खिरहेका छौं। चार दिन भयो हामीले राम्रोसँग केही खाएका छैनौं।"

बाबुलाई सोधियो, "अनि दाजु तपाईं के भन्नुहुन्छ?"

"राधा तिमीले यो के गरेऊ ? कसरी यस्तो कुबुद्धि पलायो। मैले खानलाउन पुर्‍याएकै थिएँ। दशैंतिहार पनि आइरहेछ। तिमी जहाँ छौ घर फर्किएर आउ। जे जस्तो भए पनि म स्विकारेर राख्नेछु यी नानीहरूका लागि।"

केही दिनमा उक्त फरार महिला फोन सम्पर्कमा आएर बोली,"अब म यसै बिग्रिएँ बिग्रिएँ। बदनाम भइसकेँ। घर फर्किएर आउने छुइनँ।"

हाल देशमा पश्चिमी न्यून चापीय प्रणाली र स्थानीय वायुको प्रभाव कायम छ। यसका कारण देशका विभिन्न भागको मौसममा आंशिकदेखि पूर्ण बदली हुने देखिएको छ।

जल तथा मौसम पूर्वानुमान महाशाखाका अनुसार गण्डकी, लुम्बिनी, कर्णाली र सुदूरपश्चिम प्रदेशका साथै बागमती र कोशी प्रदेशका हिमाली भागमा सामान्य बदली रही बाँकी भागमा मौसम मुख्यतया सफा छ। देशका पहाडी तथा हिमाली भागका केही स्थानमा मेघगर्जन तथा चट्याङसहित हल्का वर्षा तथा हिमपात भइरहेको छ।

आज दिउँसो गण्डकी, लुम्बिनी, कर्णाली र सुदूरपश्चिम प्रदेशमा पूर्ण बदली रहने तथा अन्य भागमा आंशिक बदली रहने सम्भावना रहेको छ। ती प्रदेशका धेरै स्थान तथा कोशी र बागमती प्रदेशका पहाडी तथा हिमाली क्षेत्रका केही स्थानका साथै मधेस र कोशी तथा बागमती प्रदेशका तराईका केही स्थानमा मेघगर्जन, चट्याङ, हुरी र असिनासहित मध्यम वर्षा तथा हिमपातको सम्भावना छ।

आज राति देशभर सामान्यदेखि पूर्ण बदली रहने सम्भावना छ। कोशी, मधेस, लुम्बिनी, कर्णाली र सुदूरपश्चिम प्रदेशका साथै पहाडी तथा हिमाली भागका धेरै तथा तराईका केही स्थानमा मेघगर्जन तथा चट्याङसहित मध्यम वर्षा तथा हिमपात हुने सम्भावना छ।

मधेस र कोशी तथा बागमती प्रदेशका तराईका केही स्थानमा मेघगर्जन, चट्याङ, हुरी र असिनासहित मध्यम वर्षा तथा हिमपातको सम्भावना रहेका स्थानका सर्वसाधारण तथा ती भेगमा यातायातका साधन सञ्चालनकर्तालगायत सम्बद्ध सबैलाई सतर्कता अपनाउन महाशाखाले अनुरोध गरेको छ।

हाल नेपालमा पश्चिमी न्यूनचापीय प्रणाली र स्थानीय वायुको प्रभाव रहेको छ। हाल सुदूरपश्चिम प्रदेशलगायत देशका पहाडी तथा हिमाली भूभागमा साधारणतया बादल लागेको छ र बाँकी भूभागमा मौसम मुख्यतया सफा रहेको जल तथा मौसम विज्ञान विभाग, मौसम पूर्वानुमान महाशाखाले जनाएको छ।

गण्डकी प्रदेशका पहाडी भूभागका केही स्थान, कर्णाली र सुदूरपश्चिम प्रदेशका पहाडी भूभागका केही स्थान तथा लुम्बिनी, बागमती र कोशी प्रदेशका पहाडी भूभागका एक-दुई स्थानमा मेघगर्जन/चट्याङसहित हल्का वर्षा र हिमपात भइरहेको महाशाखाले बताएको छ।

महाशाखाका अनुसार आज दिउँसो देशका हिमाली र पहाडी भूभागमा साधारणतया बादल लाग्ने तथा बाँकी भूभागमा आंशिक बादल लाग्नेछ। देशका पहाडी तथा हिमाली भूभागका केही स्थानमा मेघगर्जन र चट्याङसहित मध्यम वर्षा र हिमपातको सम्भावना छ।

त्यसैगरी, आज राति देशका हिमाली भूभागमा साधारणतया बादल लाग्नेछ, पहाडी भूभागमा आंशिक बादल लाग्नेछ तथा तराई भूभागमा मौसम मुख्यतया सफा रहने छ। कोशी, गण्डकी र कर्णाली प्रदेशका हिमाली भूभागका केही स्थान तथा बागमती, लुम्बिनी र सुदूरपश्चिम प्रदेशका हिमाली भूभागका एक-दुई स्थानमा मेघगर्जन र चट्याङसहित हल्का वर्षा र हिमपातको सम्भावना रहेको जानकारी दिइएको छ।

बजारलाई स्वच्छ बनाउन नियमित अनुगमन तथा निरीक्षण गर्दै आएको वाणिज्य, आपूर्ति तथा उपभोक्ता संरक्षण विभागले चार ठुला मार्टलाई कारबाहीको दायरामा ल्याएको छ।

आइतबार स्थलगत अनुगमनका क्रममा कैफियत देखिएपछि विभागले ती चार वटा मार्टलाई व्यवसायसँग सम्बन्धित कागजात लिई तीन दिनभित्र उपस्थित हुन निर्देशन दिएको हो।

विभागले मेट्रो मार्केट प्रालि इमाडोल, सेलवेज क्यास एन्ड क्यारी प्रालि महाराजगन्ज, मेगा मार्ट प्रालि विशालनगर र भाटभटेनी सुपरमार्केट एन्ड डिपार्टमेन्टल स्टोर प्रालि चक्रपथलाई तीन दिन भित्र कागजातसहित उपस्थित हुन निर्देशन दिएको हो।

त्यसैगरी मुना कृषि लिमिटेडलाई पनि उस्तै किसिमको निर्देशन दिएको विभागले जनाएको छ। थप १० वटा अन्य फर्मलाई भने सुधारात्मक निर्देशन दिइएको छ।

स्थानीय सरोकारवाला उपभोक्ता अधिकारकर्मीको उपस्थितिमा विभागले कालाबजारी नियन्त्रण, अखाद्य वस्तुको बिक्री वितरणमा रोक लगाउने उद्देश्यका साथ अनुगमन गर्दै आएको छ। रासस

हाल नेपालमा पश्चिमी न्यूनचापीय प्रणाली र स्थानीय वायुको प्रभाव रहेको छ। हाल देशभर साधारणतया बादल लागेको छ।

कोशी, गण्डकी र कर्णाली प्रदेशका पहाडी र हिमाली भूभागका एकदुई स्थानमा हल्का वर्षा र हिमपात भइरहेको जल तथा मौसम विज्ञान विभाग, मौसम पूर्वानुमान महाशाखाले जनाएको छ।

महाशाखाका अनुसार आज दिउँसो देशका हिमाली र पहाडी भूभागमा साधारणतया बादल लाग्ने तथा बाँकी भूभागमा आंशिक बादल लाग्नेछ।

देशका पहाडी तथा हिमाली भूभागका केही स्थानमा मेघगर्जन र चट्याङ/असिना/हुरीबताससहित मध्यम वर्षा र हिमपात तथा लुम्बिनी र सुदूरपश्चिम प्रदेशका तराई भूभागका थोरै स्थान तथा बाँकी तराई भूभागका एकदुई स्थानमा मेघगर्जन/चट्याङसहित हल्का वर्षाको सम्भावना रहेको छ। मधेस र कोशी, बागमती र गण्डकी प्रदेशका तराई भूभागका केही स्थानहरूमा हुरीबतासको समेत सम्भावना छ।

त्यसैगरी, आज राति देशका हिमाली भूभागमा साधारणतया बादल लाग्नेछ। पहाडी भूभागमा आंशिक बादल लाग्नेछ तथा तराई भूभागमा मौसम मुख्यतया सफा रहने छ।

कोशी, गण्डकी, कर्णाली प्रदेशका हिमाली भूभागका थोरै स्थान तथा बागमती, लुम्बिनी र सुदूरपश्चिम प्रदेशको हिमाली भूभाग, कोशी र गण्डकी प्रदेशको पहाडी भूभागका एकदुई स्थानमा मेघगर्जन/चट्याङसहित हल्का वर्षा र हिमपातको सम्भावना रहेको छ। मधेस र कोशी प्रदेशका तराई भूभागका केही स्थानमा हुरीबतासको पनि सम्भावना रहेको महाशाखाले जनाएको छ।

जोडी नभएको सर्पले दोस्रो पटक पनि धेरै बच्चा जन्मिएका छन्। सुरुमा भाले मानिएको रोनाल्डो सर्पले दुर्लभ रुपमा मेटिङ बिना नै १२ वटा बच्चा जन्माएकी छिन्। उनले पहिलो पटक जुन २०२४ मा आफ्नो पहिला १४ वटा सर्पका बच्चा जन्माएकी थिइन्।

१४ वर्षीया ब्राजिलियन रेन्बो बोआ कन्स्ट्रक्टरले सोमबार सिटी अफ पोर्ट्समाउथ कलेज (सीओपीसी) मा बच्चा जन्माइन् ।

कलेजका पशु हेरचाह प्राविधिक पिट क्विनलानले मेटिङबिनाको जन्मको प्रक्रियालाई पार्थेनोजेनेसिस भनिने बताए। उनले भने,‘यो विशेष प्रजातिमा केवल तीन पटक मात्र भएको छ, तर एउटै सरीसृपले जोडी बिना दुई पटक बच्चा जन्माउनु अझ दुर्लभ हुन सक्छ।’

‘मैले सकेसम्म धेरै अनुसन्धान गरेको छु र मलाई यो दुई पटक भएको कुनै रेकर्ड भेटिएन।’, उनले थपे, ‘मलाई केही हप्तादेखि शंका थियो र त्यसपछि अचानक उनले अचानक गर्ववती भएको संकेतहरू देखाइन्।’

गर्भावस्थाका बेलामा गुँड बनाउने, अत्यधिक छाला झर्ने र भोक नलाग्ने लक्षण रोनाल्डोमा देखिएको उनले बताए।

विद्यार्थीहरूले उनको व्यवहार अवलोकन गर्न सजिलो होस् भनेर रोनाल्डोलाई शान्त भिभेरियममा राखिएको थियो। अब सर्पका बच्चाहरूलाई कसरी हुर्काउने भनेर अवलोकन गरिने उनले बताए।

श्री क्विनलानले आरएसपीसीएबाट बोआ कन्स्ट्रक्टरलाई जोगाएका थिए। उनले २०२२ मा कलेजमा पशु हेरचाहको काम सुरु गरेका थिए। र, उनले आफ्नो सर्पहरूको संग्रहलाई पनि त्यहाँ सारे। ‘यहाँ आउनुभन्दा नौ वर्ष अघि उनी मेरी थिइन्’ उनले भने।

केही जनावरहरूले मेटिङबिना नै जन्माउछन्, तर यो मेरुदण्ड भएका जनावरहरूमा नौलो कुरा रहेको छ। (बिबिसीको सहयोगमा)

"यो औषधि र रगत छिट्टै लिएर आउनु।" डाक्टरले विश्वराजलाई एउटा चिर्कटाे थमाउँदै भन्यो।

माइली राति अचानक विमार भएपछि उनकाे तुरून्तै अप्रेसन गर्नैपर्ने भयो। सबै तैयारी विश्वराजले गर्दै थिए।

माइली सिरियस थिइन्। उनकाे शरीरमा कुनै नसा चुँडिएर रगत भित्र पेटमा फैलिएको डाक्टरले बतायो। त्यो सुनेपछि सबै चिन्तामा थिए। बाँच्ने मर्ने अनिश्चित नै थियो।

"यो फौम फटाफट सही छाप गर? ढिला नगर। अब बचाउने त प्रयास मात्र हो। मर्ने सम्भावना नै बढी छ।" डाक्टरको आवाजले आङ्ग सिरिङ्ङ भयो। आत्तिएर माइलालाई यताउता हेर्‍याे तर देखेन। उफ! अब कसलाई सही गराऊ! विश्वराज सोचमा पर्‍याे।

"के सोच्नुभाको? काँधमा हात राखेर सिमाले सोधिन्।

ऊ झसङ्ग भयो।

विश्वराजले सिमातिर फौम टकार्दै भन्यो,"यो फौममा फटाफट सही गर त।"

उनले सहीछाप गरिन् र त्यो फौम जम्मा गराएपछि ढिला नगरी डाक्टरले अप्रेशन ठेटरमा पुराए। विश्वराज पनि त्यो ठेटरमा सँगै प्रवेश गरेको थियो।

डाक्टरले आदेश दियो, "खै त औषधि र रगत ढिला नगर्नु, भित्रै दिएर जानुहोला।"

विश्वराज बाहिर अझै रगत आइपुगेको थिएन उनीहरू ब्लैड बैंकमा रगत लिन उतिबेला नै पठाएको आइपुगेका थिएनन्।

ऊ दौड्दै गेटबाहिर गयो उनीहरू आउँदै थिए। हातबाटै औषधिको पोका र रगतको थैलीहरू तानेर अप्रेशन ठेटरमा पुग्यो। विश्वराजले भित्रको दृश्य देखेर ऊ थरथर काँप्यो। यस्तो उसले कहिल्यै देखेको थिएन।

माइलीको पेट बाहिर निकालेर धोइरहेका थिए। तल फर्श रक्तम्मै थियो। डाक्टरले ऊतिर कोखे नजरले हेर्‍याे र सहयोगीलाई केही इसारा गर्‍याे।

उसको हातबाट औषधि र रगतका पोका एकजनाले छोप्यो र उसलाई हातको इसाराले बाहिर जान भन्यो।

"उफ राक्षसहरू!" विश्वराजले बाहिर थरथर काँप्दै भन्यो। "के भयो ?" सिमाले सोधिन्।

उसले अँध्यारो अनुहार बनाउँदै भन्यो, "खै बचाउन भनेर पठाएको त!"

करिव तीन घन्टापछि डाक्टर बाहिर आयो र मुस्कुराउँदै भन्यो,"बधाई छ, सर्जरी सफल भयो।"