प्रधानमन्त्री बालेन शाहले गोरखाको बुढीगण्डकी नदीमा आएको भीषण बाढी प्रभावित क्षेत्रमा खोजी तथा उद्धारका लागि ४ वटा हेलिकोप्टरसहित ४३७ जना सुरक्षाकर्मी परिचालन गरिएको जानकारी दिएका छन्।

आइतबार सामाजिक सञ्जालमार्फत घटनाको ब्रफिङ दिँदै उनले बाढीमा परी ५ जना बेपत्ता भएको र ४८ जनाको सकुशल उद्धार गरिएको बताएका हुन्।

प्रधानमन्त्री शाहका अनुसार बाढीमा बेपत्ता भएका ५ जनाको खोजी कार्य तीव्र पारिएको छ। प्रभावित गोरखाको सल्लेरीस्थित निर्माणाधीन बुढीगण्डकी जलविद्युत् आयोजनाका १२ कर्मचारीसहित ४८ जनालाई जीवितै उद्धार गरी सुरक्षित स्थानमा सारिएको छ।

गोरखाको चुमनुव्री गाउँपालिका-६ लोक्पा र चुम्लिङको बीचमा आइतबार बिहान गएको ठूलो पहिरोले बुढीगण्डकी थुनिएपछि तल्लो तटीय क्षेत्रमा भीषण बाढी आएको हो।

बाढीले झोलुङ्गे तथा पक्की पुल, टेलिफोन टावर, बिजुलीका पोल, निर्माणाधीन बुढीगण्डकी हाइड्रो क्याम्प क्षेत्र, उपकरणहरू तथा वरपरका बस्तीका घरहरू बगाएको छ। घटनाको यकिन कारण पत्ता लगाउन ड्रोनसहित तीन सदस्यीय भूगर्भविद्को टोली परिचालन गरिएको छ।

उद्धार कार्यका लागि नेपाली सेनाका तीनवटा ‘स्पेसल फोर्स’ सहित १२७, नेपाल प्रहरीका १३३ र सशस्त्र प्रहरी बलका १७७ गरी कुल ४३७ जना सुरक्षाकर्मी खटिएका छन्।

यसका साथै नेपाली सेनाका चारवटा हेलिकोप्टर उद्धारमा परिचालित छन् भने नेपाल प्रहरीको विपद् प्रतिकार्य तथा तालिम केन्द्रमा ५० जनाको विशेष टोली तयारी अवस्थामा राखिएको छ।

बाढीको पूर्वसूचना प्रणालीलाई चुस्त बनाउँदै जलविज्ञान तथा जलस्रोत अनुसन्धान केन्द्र र बाढी पूर्वानुमान महाशाखाले गोरखा, धादिङ र चितवनको बेनिघाटसम्मका बासिन्दालाई दुई पटक गरी करिब २ लाख एसएमएस पठाएका थिए।

त्यसैगरी, राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणले बिहान ६ बजे नै गोरखा, धादिङ, तनहुँ, चितवन, नवलपरासी (पूर्व) र नवलपरासी (पश्चिम) का २२१ जना प्रतिकार्यकर्तालाई तत्काल कार्यक्षेत्रमा खटिन एसएमएस पठाएको थियो।

प्रधानमन्त्री शाहले क्षतिग्रस्त पूर्वाधार पुनर्स्थापनाका लागि आरुघाटमा तत्काल बेलिब्रिज जडान गर्न तयारी थालिएको बताएका छन्।

यसका लागि सडक विभाग र स्थानीय पूर्वाधार विकास विभागका महानिर्देशकसहितको प्राविधिक टोली अध्ययनका लागि खटिसकेको छ। प्रभावित क्षेत्रमा स्थल र हवाई दुवै मार्गबाट अत्यावश्यक राहत सामग्री ढुवानी भइरहेको छ।

स्वास्थ्य तथा खाद्य स्वच्छता मन्त्रालयको नेतृत्वमा आपत्कालीन चिकित्सकसहितको स्वास्थ्य टोली तथा गोरखा, लमजुङ र तनहुँका जिल्लास्तरीय द्रुत प्रतिकार्य टोली तयारी अवस्थामा राखिएका छन्। बाढीग्रस्त क्षेत्रमा अलपत्र परेका पर्यटकहरूको शीघ्र उद्धार गर्न सम्बन्धित मन्त्रालय तथा कम्पनीहरूलाई निर्देशन दिइसकिएको छ।

प्रधानमन्त्री शाहले बुढीगण्डकी तटीय क्षेत्रका बासिन्दालाई सुरक्षित स्थानमा रहन, जोखिमयुक्त सडक तथा पुलबाट आवागमन नगर्न र स्थानीय प्रशासन एवम् सुरक्षा निकायका निर्देशनहरू पालना गर्न आग्रह गरेका छन्।

पोखरामा सम्पन्न अल्ट्रा ट्रेल रेसको उपाधि मनकुमार रोका मगर र कल्पना बुढा मगरले जितेका छन्। नेपाली सेनाको पश्चिम पृतना हेडक्वार्टर विजयपुर र नेपाल भूतपूर्व खेलाडी मञ्चको संयुक्त आयोजनामा आइतबार पोखरामा सम्पन्न अल्ट्रा ट्रेल रेसमा पुरुषतर्फ रोका मगर र महिलातर्फ बुढा मगरले उपाधि चुमेका हुन्।

शाहवंशीय इतिहाससँग जोडिएका पोखराका पाँच कोट कास्कीकोटसहित सराङकोट, झुप्राङकोट, अर्मलाकोट र काहुँकोटलाई साहसिक खेलकुदको गन्तव्य बनाउँदै पोखराको समग्र पर्यटन प्रवर्द्धन गर्ने उद्देश्यले प्रतियोगिता आयोजना गरिएको हो।

५० किलोमिटरको अल्ट्रा ट्रेल रेसमा निर्धारित दूरी पाँच घण्टा २१ मिनेट ५४ सेकेन्डमा पार गर्दै उपाधि जितेका रोका मगरले नगद एक लाख ५० हजार रुपैयाँसहित पदक र प्रमाणपत्र प्राप्त गरे।

पाँच घण्टा २२ मिनेट ३७ सेकेन्डमा दूरी पार गर्दै तिलकबहादुर सुनुवार दोस्रो भए। उनले एक लाख रुपैयाँ प्राप्त गरे। पाँच घण्टा २९ मिनेट १२ सेकेन्डमा दूरी पार गर्दै दलबहादुर कुँवर तेस्रो भए। उनले ७५ हजार रुपैयाँ प्राप्त गरे। पाँच घण्टा ४३ मिनेट ४१ सेकेन्डमा दूरी पार गर्दै रमेश लिम्बू चौथो भए। उनले २५ हजार रुपैयाँ प्राप्त गरे। यस्तै, छ घण्टा १८ मिनेट ३८ सेकेन्डमा दूरी पार गर्दै अर्जुनराज कुलुङ पाँचौँ भए। उनले १५ हजार रुपैयाँसहित पदक र प्रमाणपत्र प्राप्त गरे।

सात घण्टा १७ मिनेट २४ सेकेन्डमा निर्धारित दूरी पार गरेकी कल्पना बुढा मगर महिलातर्फ विजेता बनिन्। उनले नगद एक लाख ५० हजार रुपैयाँसहित पदक र प्रमाणपत्र प्राप्त गरिन्। सात घण्टा २१ मिनेट ३७ सेकेन्डमा दूरी पार गर्दै निर्मला राई दोस्रो भइन्। उनले एक लाख रुपैयाँ प्राप्त गरिन्। सात घण्टा २४ मिनेट २० सेकेन्डमा दूरी पार गर्दै सन्देशा बुढा तेस्रो भइन्। उनले ७५ हजार रुपैयाँ प्राप्त गरिन्। आठ घण्टा ३८ मिनेट ३२ सेकेन्डमा दूरी पार गर्दै कोपिला श्रेष्ठ चौथो भइन्। उनले २५ हजार रुपैयाँ प्राप्त गरिन्। आठ घण्टा ४५ मिनेट ४७ सेकेन्डमा दूरी पार गर्दै निरुता कोइराला पाँचौँ भइन्। उनले १५ हजार रुपैयाँसहित पदक र प्रमाणपत्र प्राप्त गरिन्।

१६ किलोमिटर पुरुषतर्फ धिरजबहादुर बुढा प्रथम भए। उनले निर्धारित दूरी एक घण्टा सात मिनेट ५३ सेकेन्डमा पूरा गर्दै २५ हजार रुपैयाँसहित पदक र प्रमाणपत्र प्राप्त गरे। एक घण्टा आठ मिनेट एक सेकेन्डमा दूरी पार गर्दै श्रीकास राई दोस्रो भए। उनले १५ हजार रुपैयाँ प्राप्त गरे। एक घण्टा आठ मिनेट छ सेकेन्डमा दौड पूरा गर्दै निरोज भट्ट तेस्रो भए। उनले १० हजार रुपैयाँसहित पदक र प्रमाणपत्र प्राप्त गरे।

१६ किलोमिटर महिलातर्फ दीपा बस्नेत प्रथम भइन्। उनले एक घण्टा ३० मिनेट चार सेकेन्डमा दूरी पार गर्दै २५ हजार रुपैयाँ प्राप्त गरिन्। एक घण्टा ३० मिनेट ३४ सेकेन्डमा दूरी पार गर्दै विपना लामा दोस्रो भइन्। उनले १५ हजार रुपैयाँ प्राप्त गरिन्। एक घण्टा ३९ मिनेट छ सेकेन्डमा दौड पूरा गर्दै सञ्जिला राई तेस्रो भइन्। उनले १० हजार रुपैयाँसहित पदक र प्रमाणपत्र प्राप्त गरिन्।

यसअघि पोखरा–२४ स्थित ऐतिहासिक स्थल कास्कीकोटबाट सुरु भएको अल्ट्रा ट्रेल रेस सराङकोट, विन्ध्यवासिनी मन्दिर, जौबारी पुल, पानी ट्याङ्की, घर्मी डाँडा, ढिकीडाँडा, झुप्राङकोट, बलायङखर्क, महापुरुष डाँडा, छोरेपाटन डाँडा, अर्मलाकोट, कुरागाउँ, पिपलडाली, र्‍यालेचौर र काहुँकोट हुँदै नेपाली सेनाको फूलबारी ब्यारेकमा पुगेर सम्पन्न भएको थियो।

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले युक्रेनमा नयाँ राष्ट्रपति चुन्नुपर्ने बताएका छन्। त्यसको जवाफमा युक्रेनी राष्ट्रपति भोलोडिमिर जेलेन्स्कीले रूस नै युद्धका लागि जिम्मेवार रहेको बताएका छन्। उनले रूसले युक्रेनको ऊर्जा पूर्वाधारमा आक्रमण रोक्ने हो भने युक्रेनले पनि रूसी तेल प्रशोधन केन्द्रमा आक्रमण रोक्ने बताएका हुन्।

ट्रम्पले शनिबार युक्रेनमा नयाँ राष्ट्रपति चुन्ने समय आएको बताएका थिए। जेलेन्स्कीले युद्ध अन्त्य गर्न पर्याप्त प्रयास नगरेको र अमेरिकामा डिजेलको मूल्य बढ्नुमा पनि उनको भूमिका रहेको ट्रम्पको आरोप थियो। ‘मेरो सुझाव छ, उनीहरूले सम्झौता गर्न सक्ने नयाँ नेता चुन्नुपर्छ। जेलेन्स्कीले धेरैअघि नै सम्झौता गर्न सक्थे, तर कुनै कारणले उनले त्यसो गरेनन्,’ ट्रम्पले भनेका थिए।

यो पनि पढ्नुहोस्

रूससँग डिजेल किन्ने सम्झौता गरेका ट्रम्प भन्छन् : युक्रेनले नयाँ राष्ट्रपति पाउनुपर्छ

अमेरिकामा मध्यावधि चुनाव नजिकिँदै गर्दा इन्धनको मूल्य नियन्त्रण गर्ने प्रयासमा ट्रम्पले रूसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनसँग रूसबाट डिजेल खरिद गर्ने विषयमा सम्झौता गरेका छन्। उनले पछिल्ला सातादेखि जेलेन्स्कीलाई रूसी ऊर्जा पूर्वाधारमा आक्रमण रोक्न आग्रह गर्दै आएका छन्। इरानमा अमेरिकाको नेतृत्वमा भइरहेको युद्धका कारण विश्व बजारमा ऊर्जा मूल्य बढेको विषयमा पनि ट्रम्पले युक्रेनलाई दोष दिएका छन्।

युक्रेन र युरोपेली अधिकारीहरूले भने रूसबाट डिजेल खरिद गर्ने अमेरिकी निर्णयप्रति असन्तुष्टि जनाएका छन्। उनीहरूका अनुसार यसबाट रूसले आफ्नो युद्ध अभियानका लागि थप आर्थिक स्रोत जुटाउन सक्छ।

यसैबिच, युक्रेनले रूसको भ्लादिमिर क्षेत्रमा रहेको प्रविधि कम्पनी यान्डेक्सको डाटा सेन्टरमा ड्रोन आक्रमण गरेको छ। कम्पनीका अनुसार आक्रमणबाट पूर्वाधारमा क्षति पुगेपछि डाटा सेन्टरको सञ्चालन पूर्ण रूपमा रोकिएको छ। घटनामा कोही घाइते नभएको कम्पनीले जनाएको छ। चार दिनभित्र यान्डेक्सका डाटा सेन्टरमा भएको यो तेस्रो आक्रमण हो।

आक्रमणका कारण रूसका विभिन्न सहरसहित काजाकिस्तान, बेलारूस र आर्मेनियाका केही प्रयोगकर्ताले ट्याक्सी अर्डर गर्न तथा डिजिटल सेवा प्रयोग गर्न समस्या भोगेको रूसी स्वतन्त्र समाचार संस्था एस्ट्राले जनाएको छ। यान्डेक्स रूसको प्रमुख सर्च इन्जिन तथा ट्याक्सी, अनलाइन किनमेल र क्लाउड सेवा सञ्चालन गर्ने कम्पनी हो।

यसैबिच, युक्रेनको जापोरिझियामा रूसी आक्रमणबाट चार बालबालिकासहित २३ जनाको मृत्यु भएको र ३० भन्दा बढी घाइते भएको स्थानीय अधिकारीहरूले बताएका छन्। घाइतेमध्ये आठ जना अस्पतालमा उपचाररत छन्। रूसको ब्रायान्स्क क्षेत्रमा भएको युक्रेनी ड्रोन आक्रमणमा एक जनाको मृत्यु भएको र दुई महिला घाइते भएको स्थानीय अधिकारीहरूले बताएका छन्। एजेन्सी

बूढीगण्डकी तथा यसको सहायक नदी स्यार खोलाको करिडोरमा आएको बाढीका कारण गोरखा र धादिङ जिल्लाका विभिन्न स्थानमा विद्युत् वितरण प्रणाली तथा जलविद्युत् आयोजनाहरूमा क्षति पुगेको छ।

बाढीबाट बुढीगण्डकी, टाइम्स इनर्जी प्रालि (३४१ मेगावाट), दोभान खोला (२४.५ मेगावाट), यारु खोला (३०.५९ मेगावाट), माछा खोला (१६ मेगावाट) लगायतका जलविद्युत् आयोजनाका क्याम्प क्षेत्र, निर्माण उपकरण तथा सामग्री, बेलिब्रिज, पहुँच सडक र आयोजना स्थलसम्म पुग्ने पुलमा क्षति पुगेको छ।

विद्युत् वितरण प्रणालीमा क्षति तथा सेवा अवरुद्ध

त्यसैगरी, गोरखाको धार्चे गाउँपालिकाका विभिन्न स्थानमा ७० भन्दा बढी उच्च भोल्टेज (HT) पोलसहित सोती, आर्खेत तथा आरुघाट बजार क्षेत्रमा वितरण लाइनका पोलहरूमा क्षति पुगेको छ। धादिङको त्रिपुरासुन्दरी गाउँपालिका–२ स्थित स्याउली बजार क्षेत्रमा समेत न्यून भोल्टेज (LT) का ६ वटा पोलमा क्षति पुगेको छ।

विद्युत् सेवा पुनः सञ्चालनसम्बन्धी पछिल्लो अद्यावधिक

भीमसेन थापा गाउँपालिकाका वडा नं. २, ३ र ४ मा विद्युत् सेवा सुचारु भएको छ।

आरुघाट बजारसहित आरुघाट गाउँपालिकाको डाँडागाउँ ब्रान्च र आरुपोखरी ब्रान्चमा विद्युत् सेवा पुनः सञ्चालनमा आएको छ।

बाढीका कारण धार्चे गाउँपालिकाका प्रभावित बस्तीमा पुग्ने पहुँच सडक क्षतिग्रस्त भएकाले विद्युत् सेवा पुनः सञ्चालन गर्न चुनौती रहेको छ। पहुँच सडक सञ्चालनमा आएलगत्तै अवरुद्ध विद्युत् सेवा शीघ्र पुनः सञ्चालन गर्न आवश्यक मर्मत तथा पुनःस्थापनाका कार्य अघि बढाइनेछ।

प्रतिकूल परिस्थितिका बाबजुद प्रभावित क्षेत्रमा विद्युत् सेवा पुनःस्थापना गर्न सम्बन्धित निकायबाट आवश्यक पहल तथा प्रयास जारी रहेका छन्।

बुढीगण्डकी र यसको सहायक स्यार खोलामा आएको भीषण बाढीले गोरखा र धादिङका चार जलविद्युत् आयोजनासहित समग्र विद्युत् वितरण प्रणालीमा व्यापक क्षति पुर्‍याएको छ। क्षतिका बाबजुद प्रभावित केही क्षेत्रमा भने विद्युत् सेवा पुनः सञ्चालनमा आएको छ।

हाल भीमसेन थापा गाउँपालिकाका वडा नं. २, ३ र ४ मा विद्युत् सेवा सुचारु भइसकेको छ। यसैगरी, आरुघाट बजारसहित आरुघाट गाउँपालिकाको डाँडागाउँ ब्रान्च र आरुपोखरी ब्रान्चमा पनि विद्युत् आपूर्ति नियमित गरिएको छ।

धार्चे गाउँपालिकाका प्रभावित बस्ती जोड्ने पहुँच सडकमै क्षति पुगेका कारण त्यहाँ तत्काल विद्युत् सेवा पुनः सञ्चालन गर्न कठिनाइ भइरहेको छ। सडक सञ्चालनमा आउनासाथ मर्मत तथा पुनःस्थापनाको काम अघि बढाउने तयारी सम्बन्धित निकायले गरेको छ।

बाढीले निर्माणाधीन जलविद्युत् आयोजनाहरूमा ठूलो नोक्सानी पुर्‍याएको छ। टाइम्स इनर्जी प्रालिले प्रवर्द्धन गरिरहेको ३४१ मेगावाट क्षमताको बुढीगण्डकी जलविद्युत् आयोजनाको मुख्य क्याम्प क्षेत्र र केही निर्माण उपकरण बाढीले बगाएको छ।

त्यस्तै, दोभान खोला हाइड्रोपावर लिमिटेडको २४.५ मेगावाटको दोभान खोला आयोजनाको क्याम्प क्षेत्रका घरहरू क्षतिग्रस्त भएका छन् भने बेलिब्रिजसमेत बगेको छ।

यसैगरी, यारु हाइड्रो पावर प्रालिको ३०.५९ मेगावाट क्षमताको यारु खोला आयोजनाको बेलिब्रिजमा क्षति पुग्नुका साथै निर्माण सामग्री र उपकरण बाढीले बगाएको छ।

वाटर इनर्जी डेभलपमेन्ट प्रालिद्वारा प्रवर्द्धित १६ मेगावाटको माछा खोला आयोजनाको पहुँच सडक र आयोजना स्थल जोड्ने पुलमा समेत बाढीले क्षति पुर्‍याएको छ।

वितरण प्रणालीतर्फ गोरखाको धार्चे गाउँपालिकामा ७० भन्दा बढी उच्च भोल्टेज पोल ढलेका छन् भने सोती, आर्खेत र आरुघाट बजार क्षेत्रका वितरण लाइनका पोलहरूमा क्षति पुगेको छ।

यस्तै, धादिङको त्रिपुरासुन्दरी गाउँपालिका-२ स्याउली बजारमा ६ वटा न्यून भोल्टेज पोल बाढीले ढालेको छ। प्रतिकूल परिस्थितिका बाबजुद अवरुद्ध अन्य स्थानहरूमा पनि विद्युत् सेवा शीघ्र पुनःस्थापना गर्न आवश्यक प्रयास भइरहेको छ।

नेपालमा हालै आएको विनाशकारी बाढीलाई विश्वव्यापी जलवायु कार्यका लागि निर्णायक मोड बनाउनुपर्ने भन्दै जलवायु अभियन्ता, नागरिक समाजका प्रतिनिधि तथा पत्रकारहरूले टर्कीको अन्तल्यामा आगामी महिना हुने संयुक्त राष्ट्रसंघीय जलवायु सम्मेलन (कोप–३१) लाई ‘नेपाल कोप’ बनाउनुपर्ने माग गरेका छन्।

उनीहरूले जोखिममा रहेका देशलाई तत्काल जलवायु वित्त उपलब्ध गराउनुपर्ने, जलवायु परिवर्तनसँग अनुकूलनका लागि सहयोग बढाउनुपर्ने र हानि तथा क्षतिको कोषमा पर्याप्त रकम जुटाउनुपर्ने बताएका छन्। जीवाश्म इन्धनको प्रयोगबाट बाहिरिने प्रक्रिया तीव्र बनाउन र जलवायुजन्य क्षतिका लागि प्रदूषकलाई जिम्मेवार बनाउनुपर्ने उनीहरूको माग छ। यसैगरी, अन्तर्राष्ट्रिय जलवायु प्रतिबद्धता र जलवायु संकटको अग्रपङ्क्तिमा रहेका देशले वास्तवमा प्राप्त गरिरहेको सहयोगबीच ठूलो खाडल रहेको उनीहरूको तर्क छ।

बैंकक क्लाइमेट एक्सन विक २०२६ का सन्दर्भमा जीवाश्म इन्धनको प्रयोगबाट बाहिरिने विषयमा क्षेत्रीय छलफल गर्न बैंककमा आयोजित कार्यक्रममा यी माग उठेका हुन्। जीवाश्म इन्धन सन्धि पहल, अक्सफाम इन्टरनेसनल, क्लाइमेट एक्सन नेटवर्क साउथ एसिया र क्लाइमेट एक्सन नेटवर्क साउथइस्ट एसियाले संयुक्त रूपमा आयोजना गरेको कार्यक्रममा दक्षिण एसिया र दक्षिणपूर्वी एसियाका पत्रकार, सरकारी अधिकारी तथा नागरिक समाजका प्रतिनिधि सहभागी थिए।

सहभागीहरूले नेपालको विपत्तिलाई जलवायु परिवर्तनबाट बढ्दै गएको जोखिम र समयमै कदम चाल्न नसक्दाको परिणामबारे विश्वलाई सचेत गराउने चेतावनीका रूपमा लिनुपर्ने बताएका छन्।

‘कोप–३१ ‘नेपाल कोप’ बन्नुपर्छ। जलवायु संकट समाधानमा हामी खतरनाक हिसाबले पछाडि पर्दै छौँ। यो समग्र विश्वका लागि चेतावनी हो,’ जीवाश्म इन्धन सन्धि पहलका रणनीतिक सल्लाहकार तथा ‘फिल द फन्ड’ अभियानका विश्वव्यापी संयोजक हरजित सिंहले भने।

‘प्रदूषकलाई उनीहरूले पुर्‍याएको क्षतिको मूल्य तिराउन, जीवाश्म इन्धनबाट तीव्र गतिमा बाहिरिन, अनुकूलनका प्रयास बढाउन र सबैभन्दा जोखिममा रहेका समुदायको संरक्षणका लागि हानि तथा क्षतिको कोषमा पर्याप्त रकम जुटाउन यो विपत्तिलाई अवसरका रूपमा लिनुपर्छ। ढिलो गर्ने छुट र समय हामीसँग छैन,’ उनले भने।

जलवायु परिवर्तनविरुद्ध निर्णायक कदम चाल्न नसकेको विश्वव्यापी असफलतालाई नेपालको विपत्तिले उजागर गरेको सिंहको भनाइ छ। अन्तर्राष्ट्रिय समुदायको पर्याप्त सहयोगबिना नेपालले पुनःस्थापनाको जिम्मेवारी वहन गर्न नसक्ने उल्लेख गर्दै उनले हानि तथा क्षतिको कोषबाट उपलब्ध सहयोग अपर्याप्त रहेको बताए।

वाटरकिपर एलायन्सका बोर्ड सदस्य सरिफ जमिलले नेपालको विपत्तिले जलवायु परिवर्तनबाट उत्पन्न विश्वव्यापी संकट र त्यससँग जोडिएको असमानताबारे अन्तर्राष्ट्रिय समुदायलाई गम्भीर हुन बाध्य बनाउनुपर्ने बताए।

ग्लोबल नर्थका देशहरूको स्रोत दोहन, सैन्यीकरण र अनैतिक व्यवहारको परिणाम लामो समयदेखि ग्लोबल साउथका देशहरूले भोग्दै आएको र नेपाल त्यसको पछिल्लो उदाहरण बनेको उनको भनाइ छ।

‘यदि कोप–३१ ले नेपाललाई प्राथमिकतामा राख्न र आवश्यक जलवायु वित्त अनुदानका रूपमा सुनिश्चित गर्न सकेन भने मानवताले पटक–पटक यस्तै विनाशकारी घटनाको सामना गर्नुपर्नेछ। प्रकृतिले ग्लोबल नर्थलाई पनि छाड्नेछैन,’ जमिलले भने।

भारतको द टेलिग्राफ का वरिष्ठ पत्रकार जयन्त बसुले नेपालको विपत्तिको व्यापकता र त्यसको आकस्मिकताले जलवायु परिवर्तनले विद्यमान जोखिमलाई कसरी अझ गम्भीर बनाउन सक्छ भन्ने कुरा विश्वले बुझ्नुपर्ने बताए। यस्ता घटनामा समुदायलाई सुरक्षित स्थानमा पुर्‍याउन पर्याप्त समयसमेत नहुने उनको भनाइ छ।

विपत्तिअघिको अवधिमा स्थानीय तापक्रम असामान्य रूपमा उच्च रहेको उल्लेख गर्दै बसुले घटनाको कारण बुझ्न दीर्घकालीन जलवायु परिवर्तनको भूमिकाबारे थप अध्ययन आवश्यक रहेको बताए। उनका अनुसार यसको प्रभाव नेपालमा मात्र सीमित छैन; ग्लोबल साउथका अन्य जोखिमयुक्त देशले पनि यस्तै संकट सामना गरिरहेका छन्।

बसुले जलवायु वित्त उपलब्ध गराउन भएको ढिलाइले निम्त्याउने जोखिमसमेत औँल्याए। उनले हिमनदी अनुगमन र अनुकूलनसम्बन्धी ग्लोबल क्लाइमेट फन्ड परियोजनाका लागि नेपालले गरेको पहलमा रकम उपलब्ध हुन वर्षौं लागेको अनुभव सुनाए।

‘उपयुक्त समयमा सहयोग उपलब्ध गराउनु अत्यावश्यक छ। अन्यथा, तपाईं हजारौँ मानिसको जीवनसँग खेलवाड गरिरहनुभएको हुन्छ,’ उनले भने।

भारत र बंगलादेशजस्ता देशले पनि जलवायु जोखिमको सामना गरिरहेको उल्लेख गर्दै बसुले कुनै पनि देशले आफ्नो आर्थिक सम्पन्नता वा विकासको स्तरका आधारमा आफू गम्भीर विपत्तिबाट सुरक्षित रहेको ठान्न नहुने बताए।

बंगलादेशका वातावरण पत्रकार पिनाकी रोयले हिमालयमा देखिएको जलवायु संकटले पहाडी समुदायलाई मात्र नभई दक्षिण एसियाभरका लाखौँ मानिसलाई प्रभावित पार्ने भएकाले कोप–३१ को छलफलमा नेपाललाई केन्द्रमा राख्नुपर्ने बताए।

तापक्रम वृद्धि, हिमनदी पग्लने क्रम, हिमताल विस्फोटबाट आउने बाढी तथा अनिश्चित वर्षाका कारण जनजीवन, जीविकोपार्जन र महत्त्वपूर्ण पूर्वाधार जोखिममा परेको उनले बताए। विश्वव्यापी हरितगृह ग्यास उत्सर्जनमा न्यून योगदान भए पनि नेपालजस्ता जोखिमयुक्त देशले जलवायु परिवर्तनको गम्भीर असर भोगिरहेको उनको तर्क छ।

रोयले जलवायु वार्तामा सहज पहुँचयोग्य जलवायु वित्त, अनुकूलन, पूर्वसूचना प्रणाली तथा हानि र क्षतिको विषयलाई प्राथमिकता दिनुपर्ने बताए। हिमालयको संरक्षण नेपालका लागि मात्र नभई दक्षिण एसियाका लाखौँ मानिसको पानी सुरक्षा, खाद्य प्रणाली र जीविकोपार्जनका लागि आवश्यक रहेको उनले उल्लेख गरे।

क्लाइमेट एक्सन नेटवर्क साउथइस्ट एसिया (क्यान्सिया) का निर्देशक तथा क्षेत्रीय संयोजक निथि नेसादुराईले कोप–३१ ले जलवायु क्षेत्रमा कदम चाल्नुपर्ने मागलाई ठोस निर्णयमा रूपान्तरण गर्नुपर्ने बताए।

विश्व तापक्रम वृद्धिलाई १.५ डिग्री सेल्सियसको सीमाभित्र राख्ने लक्ष्यअनुसार जलवायु कार्य तीव्र बनाउनुपर्ने, अनुकूलनका लागि वित्त बढाउनुपर्ने, हानि तथा क्षतिको कोषमा तत्काल पर्याप्त रकम जुटाउनुपर्ने र प्रभावित देश तथा समुदायसम्म प्रत्यक्ष एवं समयमै सहयोग पुर्‍याउनुपर्ने उनको भनाइ छ।

यसैगरी, जीवाश्म इन्धनबाट बाहिरिने प्रक्रिया तीव्र बनाउँदै उत्सर्जन घटाउनुपर्ने र स्वच्छ ऊर्जातर्फको संक्रमणलाई न्यायपूर्ण बनाउन आवश्यक संयन्त्र सञ्चालनमा ल्याउनुपर्ने उनले बताए।

‘कोप–३१ लाई ‘नेपाल कोप’ बनाउँदा यी परस्पर सम्बन्धित मुद्दाले वार्तामा प्राथमिकता पाउने र पर्याप्त वित्तसहित ठोस कदम चाल्न दबाब सिर्जना हुन सक्छ,’ उनले भने। नेसादुराईका अनुसार अन्तर्राष्ट्रिय वार्ता प्रतिबद्धता दोहोर्‍याउने प्रक्रियामा मात्र सीमित रहनु हुँदैन।

जीवाश्म इन्धनबाट संक्रमणसम्बन्धी सान्ता मार्टा सम्मेलनको निरन्तरताका रूपमा आयोजित उक्त कार्यक्रमले यस विषयमा क्षेत्रीय सहकार्य र सहभागिता बढाउने लक्ष्य राखेको थियो।

गोरखाको चुमनुव्रीमा पहिरोले बुढीगण्डकी नदी थुनिएपछि आएको लेदोसहितको बाढीमा परी ५ जना बेपत्ता भएका छन्। बाढी प्रभावित क्षेत्रबाट हालसम्म ९५ जनाको सकुशल उद्धार गरिएको छ।

प्रहरीका अनुसार चुमनुव्री गाउँपालिका-६ लोक्पा र चुम्लिङको बीचमा ठूलो पहिरो खसेर नदी थुनिएपछि भीषण बाढी आएको हो।

बाढीमा परी बेपत्ता हुनेहरूमा चुमनुव्री गाउँपालिका-६ चुम्चेत उङ्गिलुङ बस्ने ६५ वर्षीय सोनाम लामा, ६० वर्षीया लाप्पा ठोर्मा लामा, ६८ वर्षीय कर्मा लामा, ६० वर्षीया सोम्बुती लामा र ४१ वर्षीय तेन दोर्जे लामा रहेका छन्। उनीहरूको खोजी कार्य जारी छ।

बाढीले व्यापक भौतिक क्षति पुर्‍याएको छ। हालसम्म ४५ वटा घर, ९ वटा गोठ, ४ वटा पुल र १ वटा सरकारी कार्यालय भवनमा क्षति पुगेको प्रहरीले जनाएको छ।

घटनालगत्तै प्रभावित क्षेत्रमा उद्धार तथा सुरक्षित स्थानान्तरणका लागि १४३ जना प्रहरी परिचालन गरिएको छ। विभिन्न निकाय र स्थानीयको समन्वयमा जोखिममा रहेका परिवारलाई सुरक्षित स्थानमा सार्ने काम भइरहेको छ।

यस्तै, विपद् प्रतिकार्य तथा तालिम केन्द्र सामाखुशीबाट थप ५० जनाको विशेष जनशक्ति तयारी अवस्थामा राखिएको छ।

प्रहरीले बुढीगण्डकीको तटीय क्षेत्रका बासिन्दालाई नदी किनार र जोखिमयुक्त बस्ती छाडेर सुरक्षित स्थानमा बस्न आग्रह गरेको छ। साथै, जोखिमयुक्त सडक तथा पुलबाट आवतजावत नगर्न र प्रशासनको निर्देशन पालना गर्न अनुरोध गरिएको छ।

अवैध लागूऔषध सहित देशका विभिन्न स्थानबाट १४ जना पक्राउ परेका छन्।

मोरङ, विराटनगर महानगरपालिका-१८ बाट अवैध लागूऔषध खैरो हेरोइन जस्तो देखिने पदार्थ ५२ ग्राम १ सय ५० मिलिग्राम सहित २ जनालाई आइतबार दिउँसो प्रहरीले पक्राउ गरेको छ।

पक्राउ पर्नेहरूमा भारत बिहार राज्य अररिया जोगबनी कुश्मा-७ बस्ने १९ वर्षीय राजेश कुमार राय र ३५ वर्षीय राधा कृष्ण राय रहेका छन्। इलाका प्रहरी कार्यलाय रानी र लागूऔषध नियन्त्रण ब्यूरो शाखा कार्यालय विराटनगरबाट खटिएको प्रहरीले उनीहरूलाई उक्त पदार्थ सहित पक्राउ गरेको हो।

मोरङ, कानेपोखरी गाउँपालिका-७ कानेपोखरीबाट अवैध लागूऔषध गाँजा करिब १ किलो १८ ग्राम सहित धनकुटा सहिदभूमि गाउँपालिका-२ बस्ने २२ वर्षीय मुस्कान राईलाई शनिबार बेलुकी प्रहरीले पक्राउ गरेको छ।

अस्थायी प्रहरी चौकी कानेपोखरीबाट खटिएको प्रहरीले उनलाई उक्त गाँजा सहित पक्राउ गरेको हो।

यसैगरी सुनसरी, इटहरी उपमहानगरपालिका-१३ तल्लो गैसारबाट नियन्त्रित लागूऔषध नाइट्राजेपाम १ सय २६ ट्याब्लेट सहित सोही ठाउँ बस्ने २७ वर्षीय सुनिल सरदारलाई शनिबार बेलुकी प्रहरीले पक्राउ गरेको छ। प्रहरी चौकी खनारबाट खटिएको प्रहरीले उनलाई उक्त लागूऔषध सहित पक्राउ गरेको हो।

यसैगरी सुनसरी, इटहरी उपमहानगरपालिका-९ हाटखोलाबाट अवैध लागूऔषध खैरो हेरोइन जस्तो देखिने पदार्थ ५ सय १० मिलिग्राम सहित सोही ठाउँ बस्ने १९ वर्षीय रिकेश चौधरीलाई शनिबार दिउँसो प्रहरीले पक्राउ गरेको छ।

कोशी प्रदेश प्रहरी कार्यालय विराटनगर समेतबाट खटिएको प्रहरीले उनलाई उक्त पदार्थ सहित पक्राउ गरेको हो।

पर्सा, वीरगंज महानगरपालिका-२५ सिर्सियाबाट अवैध लागूऔषध ब्राउनसुगर जस्तो देखिने पदार्थ १ सय ५० मिलिग्राम सहित सोही महानगरपालिका-३ बस्ने २९ वर्षीय फैयाज अन्सारी समेत २ जनालाई शनिबार राति प्रहरीले पक्राउ गरेको छ।

इलाका प्रहरी कार्यालय छप्कैया समेतबाट खटिएको प्रहरीले भारतबाट नेपालतर्फ आउँदै गरेका मधेश प्रदेश ०३-०४१ प ४०२४ नम्बरको मोटरसाइकलमा सवार उनीहरूलाई उक्त पदार्थ सहित पक्राउ गरेको हो।

यसैगरी पर्सा, वीरगंज महानगरपालिका-१६ बाट अवैध लागूऔषध ब्राउनसुगर जस्तो देखिने पदार्थ करिब ६ सय १० मिलिग्राम सहित सोही महानगरपालिका-१५ बस्ने १९ वर्षीय सिधान्त सिंह समेत २ जनालाई शनिबार दिउँसो प्रहरीले पक्राउ गरेको छ।

इलाका प्रहरी कार्यालय छपकैयाबाट खटिएको प्रहरीले भारतबाट नेपालतर्फ आउँदै गरेको ना.१६ प ४०३५ नम्बरको मोटरसाइकलमा सवार उनीहरूलाई उक्त पदार्थ सहित पक्राउ गरेको हो।

यसैगरी पर्सा, वीरगंज महानगरपालिका-१६ रजतजयन्ती चोकबाट अवैध लागूऔषध ब्राउनसुगर जस्तो देखिने पदार्थ ३ ग्राम ८ सय ८० मिलिग्राम सहित मकवानपुर हेटौंडा उमहानगरपालिका-२ संगमचोक बस्ने २० वर्षीय राजु मानन्धरलाई आइतबार दिउँसो प्रहरीले पक्राउ गरेको छ।

प्रहरी चौकी इनर्वाबाट खटिएको प्रहरीले भारतबाट नेपालतर्फ पैदल आउँदै गरेका उनलाई उक्त पदार्थ सहित पक्राउ गरेको हो।

रूपन्देही, रोहिणी गाउँपालिका-५ तकडीहवाबाट नियन्त्रित लागूऔषध डाइजेपाम ५ सय एम्पुल, बुप्रेनोर्फिन ५ सय एम्पुल र फेनारगन ५ सय एम्पुल सहित भारत उत्तर प्रदेश महारजगंज नौतन्वा पर्सा थाना बस्ने १७ वर्षीय किशोरलाई शनिबार बेलुकी प्रहरीले पक्राउ गरेको छ।

लागूऔषध नियन्त्रण ब्यूरो शाखा कार्यालय भैरहवा समेतबाट खटिएको प्रहरीले भारतबाट नेपालतर्फ पैदल आउँदै गरेका उनलाई उक्त लागूऔषध सहित पक्राउ गरेको हो।

बर्दिया, गुलरिया नगरपालिका-११ गणेशपुरबाट अवैध लागूऔषध ब्राउनसुगर जस्तो देखिने पदार्थ १ ग्राम ३ सय २० मिलिग्राम सहित सुर्खेत वीरेन्द्रनगर नगरपालिका-६ शान्ति टोल बस्ने २३ वर्षीय कर्ण मर्स्याङ्दी मगरलाई शनिबार साँझ प्रहरीले पक्राउ गरेको छ।

प्रहरी चौकी महम्मदपुरबाट खटिएको प्रहरीले भारतबाट नेपालतर्फ पैदल आउँदै गरेका उनलाई उक्त पदार्थ सहित पक्राउ गरेको हो।

यसैगरी बर्दिया, गुलरिया नगरपालिका-६ बाट अवैध लागूऔषध ब्राउनसुगर जस्तो देखिने पदार्थ ५ सय ७० मिलिग्राम सहित सोही नगरपालिका-१० बस्ने २५ वर्षीय दिपेश चौधरीलाई शनिबार बेलुकी प्रहरीले पक्राउ गरेको छ।

जिल्ला प्रहरी कार्यालय बर्दियाबाट खटिएको प्रहरीले उनलाई उक्त पदार्थ सहित पक्राउ गरेको हो। साथै प्रहरीले उनले प्रयोग गरेको भे.९ प ४७५४ नम्बरको मोटरसाइकल समेत बरामद गरेको छ।

चितवन, रत्ननगर नगरपालिका-४ बाट नियन्त्रित लागूऔषध ट्रामाडोल ३६ ट्याब्लेट र अवैध लागूऔषध गाँजा करिब १ सय ३४ ग्राम सहित सोही नगरपालिका-२ बस्ने २९ वर्षीय डेभिड खड्कालाई शनिबार साँझ प्रहरीले पक्राउ गरेको छ।

इलाका प्रहरी कार्यालय टाँडीबाट खटिएको प्रहरीले उनलाई उक्त लागूऔषध सहित पक्राउ गरेको हो।

देशका विभिन्न स्थानमा भएको छुट्टाछुट्टै सवारी दुर्घटनामा परि ६ जनाले ज्यान गुमाएका छन्।

झापा, कनकाई नगरपालिका-१ दुर्गापुरस्थित सडकमा प्र.१-०१-००१ ख ४८०० नम्बरको ट्रकले कोशी प्रदेश ०१-०२० प ९८७ नम्बरको स्कुटरलाई शनिबार साँझ ठक्कर दिँदा स्कुटरमा सवार दमक नगरपालिका-१२ बस्ने ३४ वर्षीया अम्बिका लावतीको मृत्यु भएको छ।

दुर्घटनामा गम्भीर घाइते भएकी उनको बिर्तासिटि अस्पतालमा उपचारको क्रममा मृत्यु भएको हो। साथै, दुर्घटनामा घाइते भएकी स्कुटर चालकको बिएनसी अस्पतालमा उपचार भइरहेको छ। ट्रक चालकलाई प्रहरीले नियन्त्रणमा लिएको छ।

पर्सा, वीरगंज महानगरपालिका-१० बजरंग टोलस्थित सडकमा आदर्शनगरबाट सिर्सिया पुलतर्फ जाँदै गरेको म.प्र. ०३-००१ क ३५३७ नम्बरको मिनि ट्रकको ठक्करबाट साइकलयात्री भारत बिहार राज्य मोतिहारी पञ्चायत हरैया-१ भलुवाहा टोल बस्ने ४५ वर्षीय खेखन पंडितको शनिबार साँझ मृत्यु भएको छ।

ठक्करबाट गम्भीर घाइते भएका उनको नारायणी अस्पताल पर्सामा उपचारको क्रममा मृत्यु भएको हो। मिनि ट्रक चालकलाई प्रहरीले नियन्त्रणमा लिएको छ।

मकवानपुर, मकवानपुरगढी गाउँपालिका-२ दुविचौरस्थित सडकमा बुटवलबाट काठमाडौंतर्फ जाँदै गरेको लु.प्र.०१-००१ ख ०६६४ नम्बरको बसको ठक्करबाट पैदलयात्री सोही गाउँपालिका-२ बस्ने ४१ वर्षीय बिर बहादुर स्याङ्तानको शनिबार बेलुकी मृत्यु भएको छ।

ठक्करबाट गम्भीर घाइते भएका उनको हेटौंडा अस्पताल हुँदै मकवानपुर सहकारी अस्पतालमा थप उपचारको क्रममा मृत्यु भएको हो। बस चालकलाई प्रहरीले नियन्त्रणमा लिएको छ।

कास्की, पोखरा महानगरपालिका-२७ ज्यमिरेकुनास्थित सडकमा शिशुवाबाट ज्यामिरेकुनातर्फ जाँदै गरेको ग.९ प ९११५ नम्बरको मोटरसाइकलको ठक्करबाट सोही महानगरपालिका-२७ आदर्शचोक बस्ने ७ वर्षीय सुभोद पौडेलको शनिबार साँझ मृत्यु भएको छ।

ठक्करबाट गम्भीर घाइते भएका उनको गण्डकी मेडिकल कलेज पोखरामा उपचारको क्रममा मृत्यु भएको हो। मोटरसाइकल चालकलाई प्रहरीले नियन्त्रणमा लिएको छ।

प्युठान, प्युठान नगरपालिका-३ ओखरबोटस्थित सडकमा जुम्रीबाट ओखरबोटतर्फ जाँदै गरेको ना.४ ख ५९४६ नम्बरको बसले किचेर सोही ठाउँ बस्ने प्रकास सुनारको छोरा १० वर्षीय पुस्कर सुनारको शनिबार दिउँसो मृत्यु भएको छ।

बसबाट खसेर उक्त बसले किच्दा उनको घटनास्थलमै मृत्यु भएको हो। बस चालकलाई प्रहरीले नियन्त्रणमा लिएको छ।

अर्घाखाँची, छत्रदेव गाउँपालिका-३ मथुरास्थित सडकमा लु.४ त ७९१७ नम्बरको ट्याक्टर अनियन्त्रित भई आइतबार बिहान दुर्घटना हुँदा ट्याक्टरका सहचालक पाल्पा रैनादेवी छहरा गाउँपालिका-२ सोमडी बस्ने २२ वर्षीय गणेश रास्कोटी मगरको मृत्यु भएको छ।

दुर्घटनामा गम्भीर घाइते भएका उनको जिल्ला अस्पताल अर्घाखाँचीमा उपचारको क्रममा मृत्यु भएको हो। साथै, दुर्घटनामा घाइते भएका ट्याक्टर चालकको सोही अस्पतालमा उपचार भइरहेको छ।

धादिङमा ४० वर्षीया महिलालाई जबरजस्ती करणी गरेको अभियोगमा प्रहरीले एक पुरुषलाई पक्राउ गरेको छ।

पक्राउ पर्नेमा थाक्रे गाउँपालिका-७ आठकिला बस्ने ४४ वर्षीय राजु बासकोटा रहेका छन्। उनलाई शनिबार बिहान प्रहरीले नियन्त्रणमा लिएको हो।

बासकोटाले ती महिलालाई जबरजस्ती करणी गरेको भन्दै प्रहरीमा उजुरी परेको थियो।

उक्त उजुरीका आधारमा इलाका प्रहरी कार्यालय खानीखोलाबाट खटिएको प्रहरी टोलीले उनलाई पक्राउ गरेको जनाएको छ।

घटनाका सम्बन्धमा आवश्यक अनुसन्धान भइरहेको प्रहरीले जनाएको छ।

रसुवाको भोटेकोशी नदीमा आएको बाढीपछि प्रधानमन्त्री दैवी प्रकोप उद्धार कोष र प्रधानमन्त्री राहत कोषमा आर्थिक सहयोग जुट्ने क्रम अझै जारी छ।

प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालयका अनुसार कोषका विभिन्न खातामा आजसम्म मौज्दात रकम रु १७ अर्ब ५४ करोड ४२ लाख ८९ हजार ६७८ पुगेको हो।

प्रधानमन्त्री दैवी प्रकोप उद्धार कोषका विभिन्न नौ वटा वाणिज्य बैंकमा मैज्दात रु १२ अर्ब ९५ करोड १६ लाख ३१ हजार २०१ र हिमालयन बैंंक र लक्ष्मी सनराइज बैंकमा रहेका डलर खातामा रु दुई करोड ९७ लाख २९ हजार ९७२ अमेरिकी डलर पुगेको छ।

सरकारले उक्त कोषमा जम्मा भएको रकमबाट यसअघि रु एक अर्ब बाढी प्रभावित क्षेत्रका लागि निकासा गरिसकेको छ।

पोखराको प्रमुख धार्मिक तथा पर्यटकीय गन्तव्य फेवातालको मध्यभागमा अवस्थित ऐतिहासिक तालबाराही भगवती मन्दिरको पुनर्निर्माण सम्पन्न भएपछि आजदेखि भक्तजनलाई पूजा गर्न खुला भएको छ।

घटस्थापनाका दिन पारेर मन्दिर खुला गरिएको मन्दिरका पुजारीसमेत रहेका तालबाराही मन्दिर गुठी व्यवस्थापन समितिका उपाध्यक्ष महेश्वर पहारीले बताए।

‘क्षमा पूजा गरेर विधिवत् रूपमा घटस्थापनाको दिनमा देवीको शक्ति पुरानो शिलामा सारेका छौँ। अब भक्तजनले उल्लासपूर्वक पूरानै शिलामा दर्शन तथा पूजाआजा गर्न सक्नुहुन्छ’, पहारीले भने।

उनका अनुसार विसं २०८० कात्तिकदेखि मन्दिर पुनर्निर्माण सुरु भएपछि मन्दिरमा नियमित पूजाआजा बन्द भएको थियो।

पुनर्निर्माणका क्रममा मन्दिरमा नियमित पूजाआजा बन्द रहेकाले नजिकैको हवनकुण्ड रहेको स्थानमा चाँदीको मूर्तिमा प्राण प्रतिष्ठा गरी पूजाआजा हुँदै आएको थियो।

मन्दिर खुला भएसँगै पूजाका लागि भक्तजनले पहिलो दिनमा भीड लागेको थियो। नवदुर्गा सुरु भएकालेसमेत अबका दिनमा भक्तजनको उल्लासपूर्वक सहभागिता हुने विश्वास गरिएको छ।

विसं २०७२ को विनाशकारी भूकम्पका कारण मन्दिर करिब तीन इन्च दक्षिणतर्फ ढल्किनुका साथै केही भाग दबिएपछि यसको संरचनामा जोखिम देखिएको थियो।

पुरातत्व विभागको निर्देशन तथा समन्वयमा तीन वर्ष समय लगाएर मन्दिर पुनर्निर्माण गरिएको हो। मन्दिर पुनर्निर्माणका लागि रु एक करोड ६५ लाख खर्च भएको गुठी व्यवस्थापन समितिले जनाएको छ।

मन्दिरलाई यसको मौलिक स्वरूप र परम्परागत वास्तुकला कायम हुनेगरी पुनर्निर्माण गरिएको हो। प्यागोडा शैलीमा निर्माण गरिएको मन्दिरका लागि भक्तपुर र ललितपुरबाट दक्ष कालीगढ ल्याइएको थियो।

प्यागोडा शैलीका मन्दिरमा तहगत छाना, काठका कलात्मक संरचना, परम्परागत झ्लालढोका तथा धार्मिक प्रतीकात्मक आकृतिको प्रयोग भएको छ।

फेवातालको बीचमा मन्दिर रहेकाले यहाँको धार्मिक आस्था र प्राकृतिक सौन्दर्य एकसाथ अनुभव गर्न सकिन्छ।

डुङ्गाबाट मन्दिरतर्फ जाँदा तालको पानी, वरिपरिको हरियाली र हिमाली दृश्यले तालबाराहीलाई धार्मिक गन्तव्यसँगै महत्वपूर्ण पर्यटकीय आकर्षणका रूपमा स्थापित गरेको छ।

तालबाराही मन्दिरको इतिहास निकै पुरानो मानिन्छ। कास्कीका तत्कालीन राजा कुलमण्डन शाहले फेवातालको बीचमा रहेको ढिस्कोमा खरको झुप्रो बनाएर मन्दिर स्थापना गरेको जनश्रुति छ। मन्दिरको अस्तित्व विसं १६६९ देखि कायम रहेको स्थानीय धार्मिक मान्यता छ।

प्राचीन समयमा माटोको ढिस्कोमा रहेको शिलालाई देवीका रूपमा पूजा गर्न थालिएको र पछि त्यही स्थानमा मन्दिर स्थापना गरिएको बताइन्छ।

सामान्य झुप्रोको स्वरूपमा रहेको मन्दिरलाई तत्कालीन राजा महेन्द्रले विसं २०१७ मा अहिलेको स्वरूपमा निर्माण गराउनुभएको थियो।

त्यसपछि तालबाराही मन्दिर पोखराको प्रमुख धार्मिक तथा पर्यटकीय गन्तव्यका रूपमा थप स्थापित भएको हो।

फेवा डुंगा व्यवसायी समितिका अध्यक्ष बलराम गिरीले भोटेकोशी बाढीपछि पर्यटक आगमन न्यून हुँदा डुंगा चढ्नेसमेत घटेकामा अबदेखि मन्दिर खुला भएपछि भक्तजन तथा यात्रुको सङ्ख्या वृद्धि हुने अपेक्षा गरिएको बताए।

नेपाली कांग्रेसको १५औँ महाधिवेशनअन्तर्गत ४ हजार ६०० मतगणना हुँदा खुला उपसभापति र महामन्त्रीमा क्रमशः डा. चन्द्रकान्त भण्डारी र प्रदीप पौडेलले अग्रता कायम राखेका छन्।

खुला उपसभापतिमा भण्डारीले २ हजार ३४३ मत प्राप्त गरेका छन्। उनका निकटतम प्रतिस्पर्धी इन्जिनियर मधु आचार्यले १ हजार ४४१ मत पाएका छन्। गोविन्द भट्टराईले १ हजार २१९, सुरेन्द्रराज पाण्डेले १ हजार १५०, धनराज गुरुङले १ हजार ५३, दीपक गिरीले ६३८ र प्रा. डा. चन्द्रमोहन यादवले ३८७ मत प्राप्त गरेका छन्।

समावेशी उपसभापतिको एक पदका लागि भएको प्रतिस्पर्धामा विनोदकुमार चौधरीले १ हजार १४५ मतसहित अग्रता लिएका छन्। जीवन परियारले १ हजार १०७, सीता गुरुङले ७४९, फरमुल्लाह मन्सुरले ६३७ र रञ्जित कर्णले ३५२ मत प्राप्त गरेका छन्।

खुला महामन्त्रीमा प्रदीप पौडेलले २ हजार ६५७ मत प्राप्त गर्दै आफ्नो अग्रता कायम राखेका छन्। उदयशमशेर राणाले १ हजार ४९१, डा. सुनिलकुमार शर्माले १ हजार ३८७, अमरसिंह पुन मगरले ९२९, गुरुराज घिमिरेले ९२०, नैनसिंह महरले ६६८ र शंकर तिवारीले ८८ मत प्राप्त गरेका छन्।

महिला महामन्त्रीको एक पदमा डा. डिला संग्रौला (पन्त) ले २ हजार ३७ मत प्राप्त गरेकी छन्। महालक्ष्मी उपाध्याय (डिना) ले १ हजार ८३८ र रीता खनालले ४६६ मत पाएकी छन्।

मतगणना जारी रहेकाले अन्तिम नतिजा आउन बाँकी छ।

४६०० मत गणनाअनुसार मत परिणाम

( उपसभापति खुल्ला तर्फ)

डा. चन्द्रकान्त भण्डारी २३४३

ई. मधु आचार्य १४४१

गोविन्द भट्टराई १२१९

सुरेन्द्रराज पाण्डे ११५०

दीपक गिरी ६३८

धनराज गुरुङ १०५३

प्रा.डा. चन्द्र मोहन यादव ३८७

( समावेशी १ पद=

बिनोद कुमार चौधरी ११४५

जीवन परियार ११०७

फरमुल्लाह मंसुर ६३७

सीता गुरुङ ७४९

रंजीत कर्ण ३५२

( महामन्त्री खुला तर्फ=

प्रदिप पौडेल २६५७

अमरसिंह पुन मगर ९२९

उदय शम्शेर राणा १४९१

डा. सुनिलकुमार शर्मा १३८७

गुरुराज घिमिरे ९२०

नैन सिंह महर ६६८

शंकर तिवारी ८८

डा सन्तोष उपाध्याय ७२

(महिला १ पद=

डा. डिला संग्रौला (पन्त) २०३७

महालक्ष्मी उपाध्याय (डिना) १८३८

रीता खनाल ४६६

बूढीगण्डकी बाढीमा परी उत्तरी गोरखाका १०० बढी घरहरू बगेका छन्। आइतबार बिहान उत्तरी गोरखाको चुमनुब्री गाउँपालिका–६ स्थित उङ्गिलुङ खोलामा सुक्खा पहिरो खसेको थियो।

बिहान करिब ४ः०० बजेतिर खसेको पहिरोले सो खोला थुनिएको र एक्कासी खोलिँदा बाढी आएको बाढी पूर्वानुमान महाशाखाको भनाइ छ।

महाशाखाका अनुसार चुमनब्री–६ तुम्जेमा पहिरो जाँदा उङ्गिलुङ खोला थुनिएको र एक्कासी खोलिँदा बाढी आएको हो। भू–उपग्रहले लिएको तस्बिरका अनुसार शनिबार साँझ नै पहिरो गएको महाशाखाको भनाइ छ।

उङ्गिलुङ खोलातर्फबाट बूढीगण्डकीमा आएको बाढीले गोरखाको चुमनुब्री, धार्चे र आरुघाट क्षेत्रमा ठूलो क्षति पुर्‍याएको छ।

चुमनुब्री गाउँपालिकाको लोक्पा, न्याकफेदी, सिर्दिबास, सल्लेरी र जगत क्षेत्रमा क्षति पुगेको हो।

यस्तै, धार्चे गाउँपालिकाको दोभान, माछीखोला, यारुबगर र आरुघाट गाउँपालिकाको सोती र आरुघाट बजारमा क्षति पुगेको जिल्ला प्रशासन कार्यालय गोरखाले जनाएको छ।

१० जना सम्पर्कविहीन

बाढीमा परेर उङ्गिलुङ भेडीगोठमा बस्ने चुमनुब्री–६ चुन्चेतका पाँच जना सम्पर्कविहीन बनेका सहायक प्रमुख जिल्ला अधिकारी नेत्रप्रसाद शर्माले बताए।

सोही क्षेत्रको धाउलेमा बस्ने तीन घरका पाँच जना पनि सम्पर्कविहीन रहेको स्थानीय दिपेश लामाको भनाइ छ।

६ वटा पुल बगायो

बाढी प्रभावित क्षेत्र गोरखाको चुमनुब्री, धार्चे र आरुघाट गाउँपालिकामा हालसम्म दुई वटा मोटरेबल र चार वटा झोलुङ्गे पुल बगाएको उल्लेख छ।

गोरखाको आरुघाट र धादिङको त्रिपुरासुन्दरी जोड्ने मोटरेबल पुल बाढीले बगाएको हो। यस्तै, आरुघाटको सोती र मान्बु जोड्ने पक्की पुल पनि बगाएको आरुघाट गाउँपालिकाका अध्यक्ष राजु गुरुङले जानकारी दिए।

बूढीगण्डकीको बाढीले धार्चे गाउँपालिका–१ र ३ जोड्ने बेलिब्रिजसमेत बगाएको छ। यसैगरी, माछीखोला र केरौँजा जोड्ने झोलुङ्गे पुल, चुमनुब्रीको ठाडो भर्याङ र जगत जोड्ने पुलर चुमनुब्रीकै घट्टेखोला र फिलिम जोड्ने झोलुङ्गे पुलसमेत बगाएको चुमनुब्री गाउँपालिकाकी उपाध्यक्ष लक्ष्मी गुरुङले बताए।

दसैँको मुखमा आएको बाढीले गाउँबस्ती जाने पुल नै बगाएको धार्चे गाउँपालिकाका अध्यक्ष लक्ष्मण गुरुङ बताउछन्।

‘माछीखोलाको पुल बगाउँदा केरौँजा, लामावेशी, रुन्चेतलगायत गाउँबस्ती जाने बाटो बन्द भयो’, उनले भने, ‘दसैँको मुखमा हामीलाई ठूलो बिपत्ती आइपर्यो।’

चुमनुब्री–३ फिलिमकी कुमारी गुरुङले पनि जताततै पुल बगाउँदा दसैँमा घर जाने बाटो बन्द भएको बताए।

‘हामी त अब यहीँ थुनियौँ, तलबाट घर आउनेहरूको बाटो पनि बन्द भयो’, गुरुङले भने, ‘यहाँ आउने हेलीकप्टरबाहेक अन्य उपाय छैन।’

बाढीले चुमनुब्री–६ सिर्दिभीरको क्यान्टिलिभर पुलसमेत बगाएको पालिकाको प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत नारायण सापकोटको भनाइ छ।

सर्दिभीरको क्यान्टिलिभर पुल उत्तरी गोरखाको चुमनुब्री गाउँपालिका–६ चुम्लिङ र वडा नं ७ छेकम्पारका गाउँबस्ती पुग्ने एकमात्र साहारा हो।

विद्यालय पनि बगे

बूढीगण्डकीको बाढीले चुमनुब्री गाउँपालिका–३ घट्टेखोलास्थित विकास आधारभूत विद्यालयको भवनसमेत बगाएको प्रमुख प्रशासकिय अधिकृत नारायण सापकोटाको भनाइ छ।

तीन हाइड्रो पावरमा क्षति

बाढीका कारण उत्तरी गोरखाको तीन वटा हाइड्रोपावर आयोजनामासमेत क्षति पुगेको छ। चुमनुब्री–३ सल्लेरीस्थित सहज ऊर्जा प्रालिको पावर हाउस र लेबर क्यापमा बाढीले बगाएको हो।

यस्तै, धार्चे गाउँपालिका–१ यारु र दोभानमा रहेको दुई वटा हाइड्रोपावर आयोजनामा क्षति पुगेको धार्चेका अध्यक्ष लक्ष्मण गुरुङले बताए।

बाढीले सल्लेरीको हाइड्रोपावर बगाउँदा न्याक, फिलिम, चिसापानी, नाग्चेत, घट्टेखोला, पाङसिङ, जगत, सल्लेरी, भालुवाङ, सिर्दिबास, जगत, उहियालगायत गाउँबस्ती विद्युत्बिहीन बनेका गुरुङको भनाइ छ।

सय बढी घरगोठ बगे

बाढीले चुमनुब्री गाउँपालिकाको उङ्गिलुङ खोला क्षेत्रका चार गोठ बगाएका छन्। यस्तै, बूढीगण्डकी किनारमा पर्ने सल्लेरी, घट्टेखोला, पैँयु, दोभान र बगरका करिब ३१ घरधुरी बगाएको सहायक प्रमुख जिल्ला अधिकारी नेत्रप्रसाद शर्माको भनाइ छ।

शर्माका अनुसार धार्चे गाउँपालिकाको माछीखोला, यारुबगर र दोभानका करिब ५० घरधुरी र आरुघाट गाउँपालिकाको सोतीका करिब १५ घरधुरीमा क्षति पुगेको छ।

हेलीमार्फत उद्धार कार्य जारी

बूढीगण्डकी नदीमा आएको बाढीमा परेर अलपत्र परेकाहरूको हेलीमार्फत उद्धार कार्य जारी छ ।

चुमनुब्री गाउँपालिका–३ न्याकफेदीमा फसेका नौ जनालाई हेलिकोप्टरमार्फत उद्धार गरेर न्याक गाउँ लगिएको सहायक प्रमुख जिल्ला अधिकारी नेत्रप्रसाद शर्माले बताए।

यस्तै, धार्चे गाउँपालिका–१ यारुबगरमा फसेका एक विदेशी नागरिकसहित १८ जनाको पनि हेलीमार्फत उद्धार भएको उनले जानकारी दिए।

उनका अनुसार यारुबगरमा फसेका पर्यटक, स्थानीय र हाइड्रोपावरमा कार्यरत्त १८ जनालाई हेलीमार्फत हुल्चुक गाउँमा लगिएको हो।

हेलीले मनास्लु क्षेत्रमा अलपत्र परेका ९० जना पर्यटक, गाइड र भरियाहरूको पनि उद्धार गरेको छ।

बाढी प्रभावित क्षेत्र गोरखाको चुमनुब्री, धार्चे र आरुघाट गाउँपालिकामा सेनाको चार वटा हेलिकप्टर परिचालन भएको थियो।

गोरखाको बूढीगण्डकी नदीमा आएको आकस्मिक बाढीले ठूलो क्षति पुर्‍याएको छ। राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणका अनुसार बाढीबाट ४५ घर पूर्ण रूपमा क्षतिग्रस्त भएका छन् भने २७ घरमा आंशिक क्षति पुगेको छ। बाढीपछि पाँचजना अझै सम्पर्कविहीन छन्।

प्राधिकरणले आइतबार सार्वजनिक गरेको विवरणअनुसार गोरखाको चुमनुब्री गाउँपालिका–६ चुम्चेत नजिकै उङ्गिलुङ खोलाबाट आएको गेग्रानसहितको बाढीले बूढीगण्डकी नदीमा ठूलो क्षति पुर्‍याएको हो। बिहान अचानक आएको बाढीले भौतिक संरचनामा क्षति पुर्‍याउनुका साथै स्थानीय बासिन्दा र भेडीगोठमा रहेका मानिस प्रभावित भएका छन्।

प्राधिकरणका अनुसार बाढीबाट हालसम्म नौ विदेशी नागरिकसहित ५२ जनालाई नेपाली सेनाका चारवटा हेलिकोप्टर परिचालन गरी उद्धार गरिएको छ। बाढीले दुईवटा पक्की पुल र दुईवटा झोलुङ्गे पुलमा क्षति पुर्‍याएको छ।

त्यस्तै, तीनवटा जलविद्युत् संरचना, चारवटा भवन र ३४ वटा गोठमा क्षति पुगेको विवरणमा उल्लेख छ। बाढीका कारण तीनवटा सवारीसाधनमा समेत क्षति पुगेको छ।

पाँचजना अझै सम्पर्कविहीन

बाढीपछि चुमनुब्री गाउँपालिका–६ चुम्चेतको उङ्गिलुङ निवासी भेडीगोठमा रहेका पाँचजना सम्पर्कविहीन भएका छन्। उनीहरूमा दुई महिला र तीन पुरुष छन्।

सम्पर्कविहीन हुनेमा ६५ वर्षीय सोनाम लामा, उनकी ५९ वर्षीया श्रीमती मोम्मो अजि लामा, ६६ वर्षीया भुटी लामा, ७३ वर्षीय कर्मा लामा र ४१ वर्षीय पेमा दोर्जे लामा छन्।

प्राधिकरणले उनीहरूको खोजी तथा घटनाको कारण पत्ता लगाउन ड्रोन र भौगर्भिकविद्सहितको तीन सदस्यीय टोली परिचालन गरिएको जनाएको छ।

उद्धार तथा राहत सामग्री परिचालन

बाढीको सूचना प्राप्त हुनासाथ प्राधिकरणले गोरखा, धादिङ, तनहुँ, चितवन तथा नवलपरासी पूर्व र पश्चिमका सम्बन्धित निकायलाई तत्काल प्रतिकार्यमा खटिन सूचना पठाएको थियो। बिहानै बाढीको पूर्वसूचना प्राप्त हुनासाथ सम्भावित प्रभावित क्षेत्रका बासिन्दालाई एसएमएसमार्फत जानकारीसमेत गराइएको प्राधिकरणले जनाएको छ।

प्राधिकरणका कार्यकारी प्रमुख डा। धनञ्जय उप्रेतीको अध्यक्षतामा विपद् प्रतिकार्य कमान्ड पोस्टको बैठक बसेर घटनाको निरन्तर अनुगमन, अवस्था विश्लेषण तथा सम्बन्धित निकायलाई आवश्यक समन्वय र निर्देशन दिने काम भइरहेको छ।

प्रभावित क्षेत्रमा राहतका लागि ५० वटा टेन्ट, ५० वटा त्रिपाल, २०० वटा म्याट्रेस, २०० वटा ब्ल्याङ्केट, २०० वटा स्लिपिङ ब्याग, १०० वटा सोलार लाइट, ५० वटा किचेन सेट, १० वटा जेनेरेटर, १३० वटा ज्याकेट, २० वटा हाइजिन किट, १० वटा फुड बास्केट, १० वटा बेबी बास्केट र २० वटा रेनकोट परिचालन गरिएको विवरणमा उल्लेख छ।

त्यस्तै, गोरखा, लमजुङ र तनहुँका जिल्लास्तरीय द्रुत प्रतिकार्य टोली तथा प्रदेश अस्पतालका आकस्मिक चिकित्सकीय टोलीलाई स्वास्थ्य तथा राहत व्यवस्थापनका लागि तयारी अवस्थामा राखिएको छ।

नेपाली सेना, नेपाल प्रहरी र सशस्त्र प्रहरी बलका गरी ७०० भन्दा बढी सुरक्षाकर्मी प्रभावित क्षेत्रमा परिचालित भएको प्राधिकरणले जनाएको छ। बाढीबाट भएको क्षतिको थप विवरण संकलन, सम्पर्कविहीनको खोजी तथा प्रभावितलाई राहत उपलब्ध गराउने कार्य जारी छ।

रोहित पौडेलको शतकको मद्दतमा नेपालले आईसीसी पुरुष क्रिकेटविश्वकप लिग २ अन्तर्गत आफ्नो अन्तिम शृंखलामा विजयी सुरुवात गरेको छ। आफ्नो एकदिवसीय मान्यता जोगाउन चारमध्ये तीन खेलमा जित निकाल्नै पर्ने दबाबमा रहेको नेपालले आफ्नो पहिलो खेलमा आइतबार क्यानाडालाई २४ रनले पराजित गरेको हो।

जितसँगै नेपाल २६ अंकमा छैठौं स्थानमा उक्लिएको छ। हारपछि क्यानाडा भने २५ अंकमा सातौं स्थानमा झरेको छ।

नेपालले दिएको २३६ रनको लक्ष्य पछ्याएको क्यानाडा ४८.४ ओभरमा २११ रनमा आलआउट हुन पुग्यो।

क्यानाडाका लागि आरोन जोन्सनले सर्वाधिक ४४ रन बनाए। क्याप्टेन हाम्जा तारिक र श्रेयस मोभ्भाले समान २६ रन बनाए। अखिल कुमार रनमा ३० नटआउट रहे ।

क्यानाडालाई सस्तैमा समेट्न कप्तान सन्दीप लामिछाने, करण केसी, ललित राजवंशी र नन्दन यादवले समान २ विकेट लिए। नेपालले २ जनालाई रनआउट गराएको थियो।

यसअघि पहिला ब्याटिङ गरेको नेपालले निर्धारित ओभरमा सबै विकेट गुमाएर २३५ रन बनाएको थियो। नेपालका लागि रोहित पौडेलले १२७ बलमा १०१ रन बनाए। गुल्सन झाले आक्रामक ब्याटिङ गर्दै ३४ बलमा ४८ रन बनाए। बासिर अहमदले ३० रन, अर्जुन कुमालले २३ रनको योगदान गरे।

क्यानडाका लागि सुखजिन्दर सिंहले सर्वाधिक तीन विकेट लिए। जाहिद सिरजाद र अखिल कुमारले समान दुई विकेट लिए।

नेपालले जारी सिरिजको आफ्नो दोस्रो खेलमा मंगलबार ओमानसँग खेल्नेछ।

गोरखाको बूढीगण्डकी नदीमा आइतबार बिहानको बाढी चुम्चेत नजिक पहिरोले नदी थुनिएर बनेको अस्थायी अवरोध फुट्दा आएको हुनसक्ने प्रारम्भिक आँकलन गरिएको छ।

एकीकृत पर्वतीय विकासका लागि अन्तर्राष्ट्रिय केन्द्र (इसिमोड) ले नेपालका सरकारी निकायबाट सार्वजनिक भएका प्रारम्भिक विवरणको समीक्षा गर्दै पहिरोले नदीको बहाव रोकेपछि बनेको अस्थायी अवरोध भत्किएर बाढी आएको हुन सक्ने जनाएको हो।

इसिमोडका अनुसार आज (असोज २५ गते) बिहान नेपाली समयअनुसार करिब ४ बजे बाढी सुरु भएको अनुमान छ।

बाढीले बूढीगण्डकी नदीको तटीय क्षेत्रमा लेदो, गेग्रान र अन्य भग्नावशेष बगाएको थियो। पानीको सतहमा उतारचढाव आएपछि बूढीगण्डकी, त्रिशूली र नारायणी नदी प्रणाली आसपासका बासिन्दालाई सतर्क गराइएको थियो।

बाढीका कारण केही व्यक्ति बेपत्ता भएका, घर बगेका, पुलमा क्षति पुगेको तथा नदी किनारका पूर्वाधार प्रभावित भएको प्रारम्भिक विवरण प्राप्त भएको छ।

गोरखाको सल्लेरीस्थित ३४१ मेगावाट क्षमताको बुढीगण्डकी जलविद्युत् आयोजनाको क्षेत्रमा समेत क्षति पुगेको छ।

क्षतिको विस्तृत विवरण सङ्कलन भइरहेको छ भने खोज तथा उद्धार, सुरक्षित स्थानमा स्थानान्तरण र राहतका काम जारी छन्।

इसिमोडका महानिर्देशक पेमा ग्याम्छोले रसुवा–ग्यिरोङ विपद्को केही समयपछि भएको यो घटनाले पर्वतीय क्षेत्रका समुदाय र नदी करिडोरमा रहेका बस्ती प्राकृतिक विपद्को उच्च जोखिममा रहेको पुनः देखाएको बताए।

‘प्रतिकार्य अहिलेको प्राथमिकता हुनुपर्छ। तर, भविष्यमा यस्ता जोखिम न्यूनीकरण गर्न बाढी उत्पन्न हुनुको कारण बुझ्नु महत्त्वपूर्ण हुनेछ’, उनले भने।

इसिमोडका जलवायु तथा वातावरणीय जोखिमसम्बन्धी रणनीतिक नेतृत्वकर्ता छियाङगङ झाङले प्रारम्भिक विश्लेषणले पहिरोले बनाएको अस्थायी नदी अवरोध फुटेर गेग्रानयुक्त बाढी आएको हुनसक्ने देखाएको बताए।

उनका अनुसार भिरालो पर्वतीय जलाधार क्षेत्रमा पहिरो र नदी प्रणालीको एकीकृत अनुगमन आवश्यक छ। यस्ता क्षेत्रमा विपद् छिटो विकसित हुनसक्ने र त्यसको प्रभाव नदीको तल्लो तटीय क्षेत्रसम्म पुग्नसक्ने भएकाले जोखिमको समग्र मूल्याङ्कन गर्नुपर्ने उनको भनाइ छ।

सन् २०२४ को बाढीसँग पनि समानता

बूढीगण्डकी क्षेत्रमा पछिल्लो बाढी सन् २०२४ को अप्रिलमा भएको अर्को ठूलो बाढीजन्य घटनापछि आएको हो।

त्यतिबेला मनास्लु हिमनदीको अग्रभागबाट ठूलो हिमपहिरो खस्दा वीरेन्द्र तालको पानी विस्थापित भई बूढीगण्डकी नदीमा अचानक बहाव बढेको थियो।

इसिमोडको नेतृत्वमा गरिएको विस्तृत अध्ययनले उक्त घटना हिमताल विस्फोटजन्य बाढी (ग्लोफ) नभई हिमपहिरोका कारण तालको पानी विस्थापित भएर आएको निष्कर्ष निकालेको थियो।

यी दुई घटनाले हिमाली नदी प्रणालीमा विभिन्न प्रकारका प्राकृतिक प्रक्रियाले विनाशकारी बाढी निम्त्याउन सक्ने देखाएको इसिमोडले जनाएको छ।

इसिमोडका अनुसार भविष्यमा जोखिम न्यूनीकरण, पूर्वाधार योजना तथा पुनःस्थापनाका काम गर्दा पहिरो, नदीको बहाव, जोखिममा रहेका बस्ती र पूर्वाधार तथा विपद्का श्रृङ्खलाबद्ध प्रभावलाई एकीकृत रूपमा ध्यान दिन आवश्यक छ।

चितवनको इच्छाकामना गाउँपालिका–कुरिनटारमा निर्माण सम्पन्न इच्छाकामना आधारभूत अस्पताल भवनको उद्घाटन गरिएको छ । बागमती प्रदेशका मुख्यमन्त्री किरण थापामगरले अस्पताल भवनको उद्घाटन गरेका हुन् ।

इच्छाकामना गाउँपालिकाको स्थापनापछिको सबैभन्दा ठूलो लगानीका परियोजनामध्ये एक मानिएको अस्पताल भवन निर्माणमा १९ करोड रुपैयाँ खर्च भएको इच्छाकामना गाउँपालिका अध्यक्ष दानबहादुर गुरुङले जानकारी दिए ।

अस्पताल सञ्चालनमा आएपछि स्थानीय बासिन्दाले आफ्नै पालिकामा आधारभूत स्वास्थ्य सेवा प्राप्त गर्न सहज हुने अपेक्षा गरिएको छ ।

नेपाल सरकारले आर्थिक वर्ष २०७९ मा १५ शय्याको अस्पतालका लागि नमुना दरबन्दी स्वीकृत गरी पठाएको थियो । उक्त दरबन्दीमा नवौँ वा दशौँ तहका मेडिकल जनरलिस्टको नेतृत्वमा ३० जना स्वास्थ्यकर्मी तथा कर्मचारी रहने प्रस्ताव गरिएको थियो । हाल अस्पतालमा आठौँ तहका मेडिकल अधिकृतको नेतृत्वमा थप दुई मेडिकल अधिकृतसहित ३० जना जनशक्ति कार्यरत छन् ।

अस्पतालबाट २४ सैँ घण्टा आकस्मिक सेवा, प्रसूति सेवा, एम्बुलेन्स सेवा, बहिरङ्ग (ओपीडी), प्रयोगशाला, एक्स–रे, अल्ट्रासाउन्ड तथा फार्मेसीलगायत १५ भन्दा बढी प्रकारका सेवा उपलब्ध हुँदै आएको मेडिकल सुपरिटेण्डेण्ट अभिशेख लिम्बुले जानकारी दिए ।

मौलाकालिका अस्पतालसँगको सहकार्यमा महिनामा एकपटक स्त्री तथा प्रसूति रोग विशेषज्ञ र रेडियोलोजिस्टको सेवा समेत उपलब्ध राइएको उनले बताए । अस्पतालबाट दैनिक ५० देखि ६० जनासम्म बिरामीले सेवा लिँदै आएका छन् ।

इच्छाकामना आधारभूत अस्पतालको इतिहास २०५१ सालमा स्थापित दारेचोक उपस्वास्थ्य चौकीसँग जोडिएको छ । उक्त संस्था २०६९ सालमा दारेचोक स्वास्थ्य चौकीका रूपमा स्तरोन्नति भएको थियो। त्यसपछि कोभिड–१९ महामारीका क्रममा २०७७ सालमा अस्थायी अस्पतालका रूपमा सञ्चालन गरिएको थियो। २०८० कात्तिक ३ गते इच्छाकामना आधारभूत अस्पताल स्थापना गरी सेवा सञ्चालनमा ल्याइएको इच्छाकामना गाउँपालिका उपाध्यक्ष मायासिलवालले जानकारी दिइन् ।

कोभिड–१९ महामारीका बेला स्थानीय तहमा ठूलो संख्यामा बिरामीको व्यवस्थापन गर्नुपर्ने आवश्यकता र अस्पताल सञ्चालनयोग्य भवनको अभावलाई ध्यानमा राख्दै संघीय सरकारले देशभरका स्थानीय तहमा ५÷१० र १५ शय्याका आधारभूत अस्पताल निर्माण गर्ने नीति अघि सारेको थियो । संघीयताको मर्मअनुसार गुणस्तरीय आधारभूत स्वास्थ्य सेवा स्थानीय तहमै उपलब्ध गराउने उद्देश्यले तत्कालीन केपी शर्मा ओली नेतृत्वको सरकारले गरेको निर्णय अनुसार अस्पताल निर्माण गरिएको उनले बताइन् ।

सोही योजनाअन्तर्गत २०७७ मंसिर १५ गते देशभर एकैसाथ आधारभूत अस्पताल भवनको शिलान्यास गरी निर्माण प्रक्रिया अघि बढाइएको थियो ।

अस्पताल सञ्चालनका लागि आवश्यक उपकरण, जनशक्ति तथा आर्थिक स्रोत व्यवस्थापनमा संघीय सरकारसँग समन्वय गरिने जनाइएको छ । साथै, प्रदेश सरकारको तर्फबाट गर्नुपर्ने र गर्न सकिने सहयोगमा कुनै कमी हुन नदिने प्रतिबद्धता व्यक्त गरिएको छ । १९ करोड रुपैयाँको लगानीमा निर्माण सम्पन्न भएको अस्पताल भवनले इच्छाकामनाका नागरिकलाई स्वास्थ्य सेवामा सहज पहुँच पु¥याउने अपेक्षा गाउँपालिकाको रहेको छ ।

रसुवाको भोटेकोशीमा आएको विनाशकारी बाढीमा परी हालसम्म १ हजार ४५७ जनाको मृत्यु भएको छ।

बाढीमा परेका १ हजार ४५७ जनाको शव फेला परेको हो। यस्तै, ४ हजार ७२० जना अझै बेपत्ता रहेका छन्।

जसमा रसुवामा २३६ जना, नुवाकोटमा २०५ जना, धादिङमा ७३ जना, चितवनमा ३६९ जना, गोरखामा ८० जना, तनहुँमा ३८ जना, नवलपरासी पूर्वमा २३२ जना र नवलपरासी पश्‍चिममा २२२ जनाको शव फेला परेको छ। साथै, २ जनाको काठमाडौंमा उपचारको क्रममा मृत्यु भएको हो।

फेला परेका शवहरूको पहिचानका लागि डिएनए नमुना संकलन देखि आवश्यक प्रक्रिया पुरा गरी १ हजार ३३५ वटा शव व्यवस्थापन गरिएको छ।

शव पहिचानका लागि सजिलो होस् भनेर कुल ३ हजार ४ सय २७ वटा डिएनए नमुना संकलन गरिएको छ।

बाढी प्रभावित क्षेत्रमा उद्दार, खोजी, राहत वितरण, शव व्यवस्थापन लगायतका कार्यका लागि हालसम्म ७ हजार ९ सय ७५ जना प्रहरी कर्मचारीहरू परिचालन गरिएको छ। बेपत्ता भएका ४ हजार ७ सय २० जनाको खोजी कार्य भइरहेको प्रहरीले जनाएको छ।

यसैगरी विभिन्न जिल्लाहरूमा रहेको होल्डिङ सेन्टरमा १ हजार १ सय १० जना व्यक्तिहरूलाई राखिएको छ।

भोटेकोशीमा बाढी आएको ४७ दिनपछि आइतबार बिहान गोरखाको बुढीगण्डकी नदीमा उस्तै प्रकृतिको आकस्मिक बाढी आएको छ। बाढीले गोरखाको चुमनुब्री र धार्चे गाउँपालिकाका विभिन्न बस्तीमा ठूलो क्षति पुर्‍याएको छ।

बाढीमा परी पाँच जना बेपत्ता भएका छन् भने प्रभावित क्षेत्रबाट नेपाली सेनाको हेलिकोप्टरमार्फत ४७ जनाको उद्धार गरिएको छ।

राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणका अनुसार बाढीले घर, पुल, जलविद्युत् आयोजनाका संरचना तथा अन्य पूर्वाधारमा क्षति पुर्‍याएको छ। प्रारम्भिक विवरणअनुसार चुमनुब्रीका जगत बगर, सल्लेरी र घट्टेखोलालगायत क्षेत्रमा ३५ देखि ४० वटासम्म घर बगेका छन्। माछीखोलाको तल्लो बस्तीका २० भन्दा बढी घर जोखिममा परेका छन्।

बाढीमा परी चुमनुब्री गाउँपालिका–६ चुम्चेतस्थित उङ्गिलुङका दुई महिला र तीन पुरुष बेपत्ता भएका हुन्। बेपत्ता हुनेमा ६५ वर्षीय सोनाम लामा, उनकी ५९ वर्षीया श्रीमती मोम्मो अजि लामा, ६६ वर्षीया सोम भुटी लामा, ७३ वर्षीय कर्मा लामा र ४१ वर्षीय पेमा दोर्जे लामा रहेका छन्।

बाढीको सम्भावित कारणबारे गरिएको प्रारम्भिक अध्ययनमा चुमनुब्री–६ को तुम्जे क्षेत्रमा गएको पहिरोले बुढीगण्डकीको सहायक खोला उङ्गेलिङ थुनिएको र थुनिएको पानी एक्कासि खुलेपछि बाढी आएको अनुमान गरिएको छ।

बाढी पूर्वानुमान महाशाखाका अनुसार भू–उपग्रहबाट प्राप्त तस्बिरमा उक्त क्षेत्रमा ठूलो पहिरो गएको देखिएको छ। पछिल्लो २४ घण्टामा त्यस क्षेत्रमा ठूलो वर्षा नभएकाले वर्षाका कारण मात्रै बाढी आएको सम्भावना नरहेको महाशाखाले जनाएको छ। हिमपहिरोका कारण पनि बाढी आएको हुन सक्ने आशंका गरिए पनि त्यसको पुष्टि भइसकेको छैन।

स्थानीयले राति ठूलो आवाज सुनेको र नदीको बहाव घट्ने तथा बढ्ने क्रम पटक–पटक दोहोरिएको बताएका छन्। बाढीको वास्तविक कारण पत्ता लगाउन ड्रोनसहित भूगर्भविद्को टोली प्रभावित क्षेत्रमा पठाइएको छ। घटनाको प्राविधिक अध्ययनपछि मात्रै बाढीको कारण यकिन हुने अधिकारीहरूले बताएका छन्।

बाढीले चुमनुब्री गाउँपालिका–३ न्याक्चेतबाट सिर्दिबास जोड्ने पुरानो झोलुङ्गे पुल बगाएको छ। धार्चे गाउँपालिका–५ माछीखोलाबाट करौँजा जोड्ने झोलुङ्गे पुलमा पनि क्षति पुगेको छ।

त्यसैगरी, आरुघाट गाउँपालिका–९ नयाँपुलस्थित गोरखा र धादिङ जोड्ने पक्की पुलको गोरखातर्फको भाग बगाएको प्राधिकरणले जनाएको छ। आरुघाट गाउँपालिका–२ र ३ जोड्ने सोतीस्थित फलामे पक्की पुलसमेत बाढीले बगाएको छ।

पुलहरूमा भएको क्षतिले गोरखा र धादिङबीचको आवागमन प्रभावित हुनुका साथै दुर्गम प्रभावित क्षेत्रमा राहत सामग्री पुर्‍याउन कठिनाइ हुने देखिएको छ।

बाढीले धार्चे गाउँपालिका–३ सल्लेरीस्थित निर्माणाधीन ३४१ मेगावाट क्षमताको बुढीगण्डकी जलविद्युत् आयोजनाको मुख्य क्याम्प र निर्माण उपकरण बगाएको छ। आयोजनाका संरचनासहित आसपासका सातदेखि आठवटा घर बगेको प्रारम्भिक विवरण छ। बाढीले दुईवटा टेलिफोन टावर र करिब ५० वटा बिजुलीका पोलमा पनि क्षति पुर्‍याएको छ।

प्राधिकरणका कार्यकारी प्रमुख धर्मराज उप्रेतीका अनुसार आरुघाटमा बाढीको सतह ८ दशमलव ३ मिटर पुगेको थियो। त्यहाँको खतराको तह करिब पाँच मिटर हो। बाढीले पानीको सतह मापन गर्ने यन्त्रसमेत बगाएकाले पछिल्लो अवस्थाको यकिन विवरण प्राप्त गर्न कठिन भएको उनले बताए।

समयमै जारी गरिएको पूर्वसूचनाका कारण ठूलो मानवीय क्षति हुनबाट जोगिएको प्राधिकरणको प्रारम्भिक आकलन छ। उप्रेतीका अनुसार आइतबार बिहान बाढीबारे आधिकारिक जानकारी प्राप्त भएको थियो। त्यसपछि तल्लो तटीय क्षेत्रका बासिन्दालाई एसएमएसमार्फत सतर्क गराइएको थियो।

बाढीको स्रोत माथिल्लो क्षेत्रमा रहेकाले पानीको ठूलो बहाव तल्लो क्षेत्रमा आइपुग्न तीनदेखि चार घण्टा लाग्ने अनुमानका आधारमा उद्धार तथा सुरक्षा निकाय परिचालन गर्न समय मिलेको थियो।

प्राधिकरणका अनुसार बाढीको सूचना प्राप्त भएपछि गोरखा, धादिङ, तनहुँ, चितवन तथा नवलपरासी पूर्व र पश्चिमका २२१ जना प्रतिकार्यकर्ता तत्काल परिचालन गरिएको थियो। प्रभावित क्षेत्रमा नेपाली सेनाका चार हेलिकोप्टरमार्फत खोज तथा उद्धार भइरहेको छ।

बाढी प्रभावित क्षेत्रमा नेपाली सेना, नेपाल प्रहरी र सशस्त्र प्रहरी बलका गरी ४३७ सुरक्षाकर्मी परिचालन गरिएको प्राधिकरणले जनाएको छ। नेपाली सेनाका १२७, नेपाल प्रहरीका १३३ र सशस्त्र प्रहरी बलका १७७ जना परिचालित छन्। नेपाल प्रहरीका थप ५० जनालाई विपद् प्रतिकार्य तथा तालिम केन्द्रमा तयारी अवस्थामा राखिएको छ।

गोरखा, लमजुङ र तनहुँका जिल्ला तथा प्रदेशस्तरीय द्रुत प्रतिकार्य टोली र अस्पतालका आपत्कालीन चिकित्सकीय टोलीलाई पनि तयारी अवस्थामा राखिएको छ। प्रभावित क्षेत्रमा खाद्यान्न तथा राहत सामग्री पुर्‍याउने तयारी भइरहेको प्राधिकरणले जनाएको छ।