बंगलादेशकी अपदस्थ पूर्वप्रधानमन्त्री शेख हसिनालाई स्वदेश फर्काउन माग गर्दै उनका समर्थकहरू सडकमा उत्रिएपछि देशभर तनाव र हिंसा भड्किएको छ। प्रदर्शनकारीलाई नियन्त्रणमा लिन प्रहरीले अश्रुग्यास र रबरका गोली प्रहार गरेको बीबीसीले जनाएको छ।

गोपालगन्ज जिल्लामा हसिनाको प्रतिबन्धित राजनीतिक दल अवामी लिगको भ्रातृ संगठन बंगलादेश छात्र लिगका कार्यकर्ता र सुरक्षाकर्मीबीच झडप भएको छ। झडपका क्रममा प्रदर्शनकारीले प्रहरीको एउटा गाडीमा आगजनी गरेका छन्।

सन् २०२४ अगस्टमा व्यापक जनविद्रोहका कारण हसिना सत्ताच्युत भएर भारत पलायन भएयता उनका समर्थकले गरेको यो पहिलो ठूलो र संगठित शक्ति प्रदर्शन मानिएको छ।

भारतमा निर्वासनमा रहेकी हसिनाले बंगलादेश फर्कने तयारीस्वरूप नयाँदिल्लीस्थित बंगलादेशी उच्चायोगसमक्ष राहदानी माग गरेको खबर सार्वजनिक भएपछि प्रदर्शन चर्किएको हो। उनले आगामी डिसेम्बरमा स्वदेश फर्कने इच्छा व्यक्त गर्दै राहदानीका लागि निवेदन दिएको बताइएको छ।

बंगलादेशका गृहमन्त्री सलाहुद्दीन अहमदले भारतबाट हुने कुनै पनि षड्यन्त्रमार्फत देशको शान्ति र सुरक्षा खल्बल्याउने प्रयास सफल हुन नदिने चेतावनी दिएका छन्।

यता, विदेशमा निर्वासनमा रहेका छात्र लिगका एक वरिष्ठ नेताले हिंसात्मक घटनामा आफ्नो संगठनका कार्यकर्ता संलग्न नरहेको दाबी गरेका छन्। अज्ञात समूहले हिंसात्मक गतिविधि गरेको उनको भनाइ छ।

हसिनाले बंगलादेशमा लगातार १५ वर्ष शासन गरेकी थिइन्। सन् २०२४ मा विद्यार्थी आन्दोलनबाट सुरु भएको व्यापक जनविद्रोह चर्किएपछि उनले सत्ता छाडेर भारतमा शरण लिनुपरेको थियो।

यसैबीच, गत वर्ष बंगलादेशको विशेष न्यायाधिकरणले हसिनालाई मानवताविरुद्धको अपराधमा दोषी ठहर गर्दै उनको अनुपस्थितिमै मृत्युदण्डको सजाय सुनाएको थियो। हसिनाले भने उक्त फैसलालाई राजनीतिक प्रतिशोधबाट प्रेरित र पक्षपातपूर्ण भन्दै अस्वीकार गर्दै आएकी छन्।

मृत्युदण्डको सजाय र पक्राउ पर्ने जोखिम कायमै रहे पनि हसिनाले स्वदेश फर्कने इच्छा व्यक्त गर्नुलाई बंगलादेशको राजनीतिक वृत्तमा अर्थपूर्ण रूपमा हेरिएको छ। उनको सम्भावित पुनरागमनको चर्चासँगै समर्थकको प्रदर्शन र सरकारको कडा चेतावनीले बंगलादेशको राजनीतिक तथा सुरक्षा अवस्था थप संवेदनशील बनेको छ।

यमपञ्चक अर्थात् तिहारको अन्तिम दिन आज भाइटीका पर्व हर्षोल्लासका साथ मनाइँदैछ। भाइटीकाको अवसरमा काठमाडौंको रानीपोखरीस्थित बालगोपालेस्वर मन्दिरमा बिहानैदेखि श्रद्धालुहरूको भिड लागेको छ।

दिदीबहिनी नहुने तथा दाजुभाइ नहुनेहरू भाइटीका लगाउन रानीपोखरीस्थित बालगोपालेस्वर मन्दिर पुग्ने परम्परा छ। वर्षमा एक पटक भाइटीकाको दिन मात्रै सर्वसाधारणका लागि खुला गरिने यस मन्दिरमा टीका लगाउने र दर्शन गर्नेहरूको चहलपहल देखिएको छ। बालगोपालेस्वर मन्दिरमा पुगेर श्रद्धालुहरूले पूजा–आराधना गर्दै भाइटीका मनाइरहेका छन्।

तस्बिर रासस

कृषिमा स्नातक पढ्दै गरेका तीन युवाले नेपालगन्जमा व्यावसायिक फूलखेती गरेर तिहारका लागि ११ क्विन्टल फूल उत्पादन गरेर बेचबिखन गरेका छन् । त्यसबाट उनीहरूले फूल बिक्री गरेर रु चार लाखभन्दा बढी आम्दानी गरेका छन् ।

मध्यपश्चिम विश्वविद्यालयअन्तर्गतको कृषि विषयमा स्नातक पढ्दै गरेका नेपालगन्ज उपमहानगरपालिका–१९ का वेदराज आचार्य, चेतन केसी र कोहलपुर–११ का असिम सिग्देलले १० कट्ठा जग्गामा सामूहिक फूलखेती गरेर सो रकम आर्जन गरेका हुन् । उनीहरूले उत्पादन गरेको सबै फूल बिक्री भइसकेको छ ।

नेपालगन्ज–१९ स्थित फुटाहा गाउँमा फिट फार्मअन्तर्गत १० कट्ठा जग्गामा लगाइएको ११ क्विन्टल फूल उत्पादन गरेर रु चार लाखभन्दा बढी आम्दानी भएको युवा व्यावसायी असिम सिग्देलले जानकारी दिए । उनले आफूहरूले उत्पादन गरेको सबै फूल सकिएपछि पनि फूलको माग नसकिएकाले पहिलेदेखि बुकिङ गरेकाहरूलाई मात्र उपलब्ध गराउन दाङबाट थप दुई क्विन्टल फूल झिकाएर बिक्री गरेको उल्लेख गरे।

फूलखेतीबाट तिहारको खर्च जुटेको बताउँदै व्यावसायी सिग्देलले यसपटकको अनुभवबाट आगामी वर्ष फूलखेती बढाएर दोब्बर गर्ने योजना पनि सुनाए । उनले यसपटक आफूहरूलगायत अन्य युवाले विभिन्न ठाउँमा गरेको फूलखेतीबाट भारतबाट आयात हुने फूललाई पूर्ण रूपमा विस्थापित गर्न सफल भएको बताए ।

अर्का व्यवसायी चेतन केसीले भाइटीकाअघि नै उत्पादन गरेको सबै ११ क्विन्टल फूल बिक्री भइसकेको बताउँदै स्थानीयले फूलका लागि थप माग गरेपछि दाङबाट दुई क्विन्टल फूल ल्याएर बेचेको उल्लेख गरे । उनले यसपटक बुटवल, दाङ, काठमाडौं र सुर्खेतलगायत जिल्लाबाट समेत फूलको माग आएकाले त्यता पनि पठाइएको बताए ।

अर्का व्यवसायी वेदराज आचार्यले थोरै मिहेनत र लगानीबाट पनि राम्रो प्रतिफल हासिल गर्न सकिन्छ भन्ने कुरा फूलखेतीले प्रमाणित गरेको बताए। उनले ४०० किलो फूल बिक्री गरेको जनाउँदै अझै पनि माग भइरहेको सुनाए ।

बाँकेमा यस वर्ष करिब १३ बिघा क्षेत्रफलमा व्यावसायिक फूलखेती गरिएको फ्लोरी कल्चर एसोसिएसन नेपाल बाँकेले जनाएको छ । जिल्लाको नरैनापुर, खजुरा, नेपालगन्ज र कोहलपुरमा किसानले व्यावसायिक रूपमा फूलखेती गरेको एसोसिएसनकी केन्द्रीय सदस्य तथा नेपालगन्जकी पुष्प व्यवसायी बिन्दु घर्तीमगरले बताए ।

उनका अनुसार जिल्लामा यस वर्ष सयपत्री, कलकत्ते र आगा ३५५ जातका फूलको खेती गरिएको छ । पहिलोपटक यस वर्ष भारतीय फूल आयात रोक्न धेरै हदसम्म सफलता मिलेको छ । फूलखेती गरेका किसानले नेपालगन्जको त्रिभुवनचोक, धम्बोझीचोक र कोहलपुरका विभिन्न स्थानमा फुटकर बिक्री केन्द्र खोलेर फूल बिक्री गरेका थिए ।

अपराध गरेर प्रमाण मेटाउन खोज्ने व्यक्तिले घटनाको कथा पनि आफ्नै अनुकूल बनाउन सक्छ। कहिले बेपत्ता भएको बताउँछ, कहिले मृत्यु भएको स्वीकार्छ त कहिले मृत्युलाई आत्महत्या साबित गर्न खोज्छ। तर अपराध अनुसन्धान र न्यायिक प्रक्रियामा झुटका तहहरू उधिन्दै जाँदा एउटै प्रश्न निर्णायक बन्न सक्छ, अभियुक्तको कुन भनाइ सत्य हो?

अमेरिकाको भर्जिनिया राज्यस्थित मनासस पार्कमा नेपाली नर्स ममता काफ्ले भट्टको हत्या मुद्दामा अभियोजन पक्षका अधिवक्ता म्याथ्यु स्वीटले यही प्रश्नलाई केन्द्रमा राखेर नरेश भट्टका बयान, गतिविधि र प्रमाणहरूलाई जुरीसामु एकपछि अर्को गर्दै राखे। नरेशले सुनाएका फरक–फरक कथा, प्रहरी र आफन्तसँग बोलेका कुरा तथा अदालतमा गरेको पछिल्लो दाबीबीचको विरोधाभासलाई उनले जिरहको मुख्य हतियार बनाए।

अन्ततः मंगलबार, नोभेम्बर १० मा अमेरिकी राज्य भर्जिनियाको प्रिन्स विलियम काउन्टीस्थित अदालतको जुरीले नरेशलाई आफ्नी पत्नी ममता काफ्ले भट्टको प्रथम श्रेणीको हत्यामा दोषी ठहर गर्‍यो। शव लुकाएको र मृत शरीरको अपमान गरेको अभियोगमा पनि उनी दोषी ठहर भए। आठ महिला र चार पुरुष सदस्य रहेको जुरीले करिब चार घण्टाको छलफलपछि सर्वसम्मत फैसला सुनाएको थियो।

ममताको शव अहिलेसम्म फेला परेको छैन। तर शव नभेटिएको अवस्थामा पनि फरेन्सिक प्रमाण, डीएनए, निगरानी क्यामेराका दृश्य, फोन रेकर्ड, डिजिटल खोजी र स्वयं अभियुक्तका विरोधाभासपूर्ण बयानलाई जोडेर अभियोजन पक्षले हत्या प्रमाणित गर्न सफल भयो। दुई वर्षभन्दा बढी समयदेखि न्यायको प्रतीक्षामा रहेको नेपाली समुदायका लागि यो फैसला ठूलो राहत र भावनात्मक उपलब्धि बनेको छ।

नरेशको झुट समात्ने स्वीटको रणनीति

मुद्दाको सुनुवाइका क्रममा सबैभन्दा चर्चित क्षण नरेश स्वयं साक्षीका रूपमा अदालतमा उभिएपछि आएको थियो। अभियोजन पक्षका अधिवक्ता म्याथ्यु स्वीटले जिरह सुरु गर्दै नरेशको विश्वसनीयतामाथि सीधा प्रश्न उठाए।

स्वीटले नरेशलाई आफूले झुट बोलेको कुरा स्वीकार गर्न बाध्य पारे। ममताका आफन्त, साथी, छिमेकी र प्रहरीलाई आफूले झुट बोलेको हो कि होइन भन्ने प्रश्नमा नरेशले स्वीकार गरेका थिए।

त्यसपछि स्वीटले जुरीसामु उनको भनाइको सार प्रस्तुत गर्दै भनेका थिए, ‘यु आर एन एड्मिटेड् लायर टु दिस इन्टायर जुरी’ अर्थात्, ‘तपाईंले यो सम्पूर्ण जुरीसामु आफू झुटो भएको स्वीकार गरिसक्नुभएको छ।’

यो केवल एउटा कडा प्रश्न थिएन, नरेशले अदालतमा प्रस्तुत गरेको पछिल्लो कथालाई उनको आफ्नै विगतका बयानसँग तुलना गर्ने अभियोजनको रणनीतिक प्रहार थियो। स्वीटले नरेशलाई झुटो भनेपछि जुरीको ध्यान उनी के भनिरहेका छन् भन्नेमा मात्र सीमित रहेन, उनले यसअघि के–के भनेका थिए र ती भनाइ किन परिवर्तन भए भन्ने प्रश्नतर्फ केन्द्रित भयो।

नरेशका झुट एक–एक गर्दै बाहिर ल्याउने स्वीटको यही शैली मुद्दाको सबैभन्दा चर्चित पक्षमध्ये एक बन्यो।

बेपत्ता भएको कथा, आत्महत्याको दाबी र शव टुक्क्र्याएको स्वीकारोक्ति

ममता सन् २०२४ को जुलाई ३० आसपास बेपत्ता भएकी थिइन्। उनी काममा नपुगेपछि र सम्पर्कविहीन भएपछि खोजी सुरु भएको थियो। सुरुमा नरेशले ममता घर छोडेर गएको र न्युयोर्क वा टेक्सासतिर गएको हुन सक्ने बताएका थिए।

तर अनुसन्धान अघि बढ्दै जाँदा नरेशको व्यवहार र बयानमाथि शङ्का बढ्दै गयो। उनले घरमा ममता नभएको बताइरहेका बेला अनुसन्धानकर्ताले घरभित्रका वस्तु, सरसफाइका सामग्रीको खरिद, फोन रेकर्ड र निगरानी क्यामेराका दृश्य परीक्षण गर्न थाले।

अदालतमा बयान दिने क्रममा नरेशले अर्को कथा सुनाए। उनले जुलाई ३० मा शयनकक्षको भुइँमा ममता अचेत अवस्थामा भेटिएको, उनलाई ४५ मिनेटदेखि एक घण्टासम्म बचाउने प्रयास गरेको तर नसकेको बताए। ममताले विषादी सेवन गरेर आत्महत्या गरेको उनको दाबी थियो।

उनले आफूले प्रहरीलाई खबर नगर्नुको कारण डर र आत्तिनु भएको बताए। त्यसपछि शवलाई आराले टुक्र्याएर फोहोरका झोलामा राखी विभिन्न स्थानमा फालेको स्वीकार गरे। तर ममताको हत्या आफूले नगरेको जिकिर गरिरहे।

नरेशको यही बयानले अभियोजन पक्षलाई थप बलियो आधार दियो। किनकि उनले शव टुक्र्याएको र लुकाएको स्वीकार गरे पनि मृत्युको कारणबारे सुनाएको कथा पहिले प्रहरी र आफन्तलाई दिएको विवरणसँग मेल खाँदैनथ्यो।

आरादेखि डीएनएसम्म : नरेशविरुद्धका वैज्ञानिक प्रमाण

अभियोजन पक्षले नरेशविरुद्ध प्रस्तुत गरेको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण प्रमाणमध्ये एउटा आराको थियो।

अनुसन्धानअनुसार नरेशले सन् २०२४ जुन २ मा होम डिपोबाट आरासहितको उपकरण खरिद गरेका थिए। निगरानी क्यामेराको दृश्यमा उनीजस्तै देखिने व्यक्ति उक्त उपकरण लिएर गएको देखिएको थियो। पछि उनले त्यही आरा बगैँचाको काम गर्ने एक व्यक्तिलाई दिएका थिए। ती व्यक्तिले सेप्टेम्बर ९ मा प्रहरीलाई बुझाएका थिए।

अनुसन्धानकर्ताले आरामा रातो–खैरो दाग र कपालजस्ता रेसा फेला पारे। फरेन्सिक परीक्षणमा आराको भित्री भागसहित विभिन्न स्थानबाट संकलित नमुनाको डीएनए ममताको डीएनए प्रोफाइलसँग मेल खाने पाइएको थियो।

दम्पतीको शयनकक्षमा रहेको कार्पेटको दागबाट पनि डीएनए परीक्षण गरिएको थियो। फरेन्सिक वैज्ञानिकले त्यसमा ममता र उनकी छोरीको डीएनए रहेको सम्भावनालाई बलियो समर्थन गर्ने परिणाम प्रस्तुत गरे।

प्रतिरक्षा पक्षले भने कार्पेटमा भेटिएको डीएनएले रगत कसरी त्यहाँ पुग्यो भन्ने प्रमाणित नगर्ने तर्क गरेको थियो। आरामा भेटिएका सबै जैविक प्रमाणले हत्या भएको प्रत्यक्ष रूपमा देखाउँदैनन् भन्ने प्रश्न पनि उठाइएको थियो।

तर अभियोजन पक्षले आराको खरिद, त्यसको प्रयोग, भेटिएका दाग, डीएनए र नरेशको आफ्नै स्वीकारोक्तिलाई जोडेर जुरीसामु प्रमाणको श्रृंखला प्रस्तुत गर्‍यो।

गुगल खोजी र निगरानी भिडियोले पनि खोल्यो रहस्य

मुद्दामा नरेशको मोबाइल तथा अन्य डिजिटल उपकरणबाट प्राप्त विवरण पनि महत्त्वपूर्ण बने।

अभियोजन पक्षले ममता बेपत्ता हुनुभन्दा महिनौँअघि नै नरेशले श्रीमती हराएमा के हुन्छ भन्ने विषयमा इन्टरनेटमा खोजी गरेको प्रमाण प्रस्तुत गरेको थियो। सन् २०२४ मार्चमा गरिएको यस्तो खोजीलाई अभियोजनले घटनाको पृष्ठभूमिसँग जोडेको थियो।

त्यसैगरी अप्रिलमा श्रीमतीको मृत्यु भएपछि पुनः विवाह गर्न कति समय लाग्छ भन्ने विषयमा गरिएको खोजीसम्बन्धी विवरण पनि अदालतमा प्रस्तुत गरिएको थियो।

जुलाई ३० मा मानव मस्तिष्कको बनोट र नजिकै कुखुरा फार्म कहाँ छ भन्ने विषयमा गरिएको खोजीले पनि अनुसन्धानकर्ताको ध्यान तानेको थियो।

ममता बेपत्ता भएको आसपास नरेशले फोहोरका झोला र सरसफाइका सामग्री खरिद गरेको निगरानी क्यामेराका दृश्य पनि प्रस्तुत गरिए। फोन तथा गाडीको विवरणले उनी विभिन्न स्थानमा गएको गतिविधि पछ्याउन सहयोग पुर्‍याएको थियो। फोहोर व्यवस्थापन केन्द्रसम्म पुगेका गतिविधिलाई पनि अभियोजन पक्षले घटनासँग जोडेको थियो।

यसरी डिजिटल खोजी, खरिदका विवरण, निगरानी क्यामेरा र फोनको गतिविधिले नरेशको भनाइको विश्वसनीयतामाथि थप प्रश्न उठाए।

ममताले महसुस गरेको असुरक्षा

अदालतमा प्रस्तुत प्रमाणले ममता र नरेशबीचको वैवाहिक सम्बन्ध तनावपूर्ण रहेको पनि देखाएको थियो।

ममताका दाजु महेश काफ्लेले अदालतमा दिएको बयानअनुसार सन् २०२४ फेब्रुअरीमा ममताले अनुहारमा चोट लागेको जस्तो देखिने तस्बिर पठाएकी थिइन्। उनले आफू सुरक्षित नभएको र दुई दिनदेखि खाना नखाएकोसमेत उल्लेख गरेकी थिइन्।

ममताकी साथी तथा सहकर्मी सुनिता बस्नेत थापाले पनि उनीमाथि शारीरिक दुर्व्यवहार भएकोबारे आफूलाई बताएको बयान दिएकी थिइन्। सन् २०२३ डिसेम्बरमा ममताको अनुहारमा चोट देखेको र पछि नरेशले कपाल तानेको तथा संवेदनशील अंगमा चिमोटेको घटनाबारे ममताले बताएको उनको भनाइ थियो।

फेब्रुअरी १४ मा घरेलु विवादका कारण ममताले प्रहरी बोलाएको, त्यसपछि छुट्टै बैंक खाता खोलेको र आफ्नो भविष्यका लागि अलग आर्थिक व्यवस्था गर्न थालेको विवरण पनि अदालतमा आयो।

ममता अमेरिकी नागरिकता प्राप्त गर्ने प्रक्रियाको अन्तिम चरणमा थिइन्। उनले आफ्नो नयाँ जीवनको तयारी गरिरहेको अभियोजन पक्षको तर्क थियो।

यी विवरणले ममताको जीवनमा देखिएका तनाव र नरेशसँगको सम्बन्धको अवस्थालाई उजागर गरेका थिए। अभियोजन पक्षले यसलाई हत्याको सम्भावित पृष्ठभूमि र उद्देश्यसँग जोडेर प्रस्तुत गरेको थियो।

अभियोजनले प्रस्तुत गर्‍यो झन्डै पाँच सय प्रमाण

यो मुद्दा केवल म्याथ्यु स्वीटको जिरहमा सीमित थिएन। उनको नेतृत्वमा अभियोजन पक्षले लामो अनुसन्धानबाट प्राप्त प्रमाण र साक्षीको बयानलाई व्यवस्थित रूपमा अदालतमा प्रस्तुत गरेको थियो।

अदालतमा झन्डै एक सय साक्षी र करिब पाँच सय प्रमाण प्रस्तुत गरिएको अभियोजन पक्षको समापन बहसमा उल्लेख गरिएको थियो। प्रत्यक्षदर्शी नभएको र शवसमेत नभेटिएको अवस्थामा यति धेरै प्रमाणलाई एउटै घटनाक्रममा जोड्नु अभियोजनको मुख्य चुनौती थियो।

म्याथ्यु स्वीटले नरेशको जिरह गर्दा पहिलेका बयान र अहिलेको स्वीकारोक्तिबीचको विरोधाभास देखाए। अर्की वरिष्ठ सहायक अभियोजक सारा सामीले समापन बहसमा प्रमाणको समग्रताले अभियोजन पक्षले आफ्नो दायित्व पूरा गरिसकेको बताइन्।

उनले नरेशले आफूले अस्वीकार गर्न नसक्ने कुरा स्वीकार गरेको र स्वीकार गर्न नसक्ने कुरा अस्वीकार गरेको आशय व्यक्त गर्दै उनको बचाउको कथामाथि प्रश्न उठाइन्।

प्रतिरक्षा पक्षका प्रमुख सार्वजनिक रक्षक ट्रेसी लेनक्सले भने सरकारले आरोप शङ्कारहित रूपमा प्रमाणित गर्न नसकेको दाबी गरिन्। नरेशको बयानलाई विश्वास गर्नुपर्ने र योजनाबद्ध हत्याको प्रमाण नभएको उनको तर्क थियो।

प्रतिरक्षा पक्षले आरामा भेटिएको डीएनएले हत्या भएको समय र तरिका प्रमाणित नगर्ने, कार्पेटको दागको उत्पत्ति स्पष्ट नभएको तथा ममताको मृत्युको चिकित्सकीय कारण स्थापित नभएको विषय उठाएको थियो।

तर जुरीले प्रतिरक्षा पक्षको तर्क स्वीकार गरेन।

अन्तिम दिनको सुनुवाइ र निर्णायक फैसला

नोभेम्बर १० मा मुद्दाको अन्तिम सुनुवाइका क्रममा अभियोजन पक्षले विषविज्ञ डा. अबिगेल केर्न्सलाई पनि साक्षीका रूपमा प्रस्तुत गरेको थियो।

नरेशले ममताले सेल्फोस नामक विषादी सेवन गरेको दाबी गरेका थिए। त्यसको जवाफमा विषविज्ञले उक्त विषादीमा रहेको एलुमिनियम फस्फाइडले शरीरभित्र चिस्यानसँग प्रतिक्रिया गरी फस्फिन ग्यास उत्पादन गर्ने र यसले गम्भीर विषाक्तता तथा मृत्यु निम्त्याउन सक्नेबारे बयान दिइन्।

अभियोजन पक्षले नरेशको पहिलेको व्यवहार र आत्महत्यासम्बन्धी पछिल्लो दाबीबीचको अन्तरलाई पनि जोड दिएको थियो।

अन्तिम बहसपछि जुरीलाई निर्णयका लागि पठाइएको थियो। करिब चार घण्टाको छलफलपछि आठ महिला र चार पुरुष सदस्य रहेको जुरीले सर्वसम्मत रूपमा नरेशलाई तीनवटै अभियोगमा दोषी ठहर गर्‍यो।

फैसला सुनाइँदा नरेश भावशून्य देखिएका थिए। ममताका परिवारका सदस्यले भने एकअर्कालाई अँगालो हालेर प्रतिक्रिया दिएका थिए।

नरेशलाई कस्तो सजाय हुन सक्छ?

भर्जिनियाको कानुनअनुसार प्रथम श्रेणीको हत्यामा दोषी ठहर भएका नरेशलाई २० वर्षदेखि आजीवन कारावाससम्म सजाय हुन सक्छ। शव लुकाएको र मृत शरीरको अपमान गरेको अभियोगमा पनि छुट्टाछुट्टै सजाय हुन सक्ने व्यवस्था छ।

अदालतले नरेशको जमानतसमेत रद्द गरेको छ। उनको सजाय निर्धारणका लागि सन् २०२७ मार्च १२ को मिति तय गरिएको छ।

यसरी जूरीले दोषी ठहर गरे पनि अन्तिम सजाय भने अदालतले आगामी सुनुवाइमा निर्धारण गर्नेछ।

शव छैन, तर न्यायको फैसला आयो

ममता काफ्ले भट्टको शव अहिलेसम्म फेला परेको छैन। परिवारले उनको अन्तिम संस्कारसमेत गर्न पाएको छैन। घटनाको भौतिक पक्ष अझै अधुरै छ। तर अमेरिकी अदालतले प्रस्तुत प्रमाणका आधारमा हत्या भएको निष्कर्ष निकालेको छ।

यो मुद्दाले विश्वव्यापी रूपमा अपराध अनुसन्धानमा फरेन्सिक विज्ञान र डिजिटल प्रमाणको बढ्दो महत्त्वलाई पुनः स्थापित गरेको छ। विशेषगरी शव लुकाइएको वा नष्ट गरिएको अवस्थामा पनि डीएनए, फोन रेकर्ड, निगरानी क्यामेरा, डिजिटल खोजी र अभियुक्तका बयानले अपराधको वास्तविकता पत्ता लगाउन सक्ने देखाएको छ।

यसले अर्को महत्त्वपूर्ण कुरा पनि देखाएको छ—अपराधीले आफ्नो बचाउमा कथा बनाउन सक्छ, तर न्यायिक प्रक्रियामा त्यो कथा प्रमाणसँग मेल खानुपर्छ। अभियोजनकर्ताको काम त्यही कथाका विरोधाभास पहिचान गर्नु, वैज्ञानिक प्रमाणसँग तुलना गर्नु र जुरीलाई तथ्यका आधारमा निष्कर्षमा पुग्न सहयोग गर्नु हो।

म्याथ्यु स्वीटको जिरह र अभियोजन टोलीको प्रमाण प्रस्तुत गर्ने शैली यस मुद्दामा त्यसको उदाहरण बनेको छ। उनले नरेशको एउटा भनाइलाई मात्र चुनौती दिएनन्, उनका विगतका बयान, स्वीकारोक्ति र गतिविधिलाई एकै ठाउँमा राखेर विश्वसनीयताको परीक्षण गरे।

नेपालमा जन्मिएकी र अमेरिकामा नर्सका रूपमा भविष्य निर्माण गरिरहेकी ममताको जीवन अन्त्य भएको घटनाले दुई देशका नेपालीलाई लामो समयसम्म स्तब्ध बनाएको थियो। उनको बेपत्तापछि नेपाल र अमेरिकाका सञ्चारमाध्यमले निरन्तर पछ्याएको यो मुद्दामा फैसला आउँदा नेपाली समुदायका प्रतिनिधि अदालतमा उपस्थित थिए।

ममताको शव अझै भेटिएको छैन, परिवारको पीडा पनि समाप्त भएको छैन। तर नरेशका बदलिँदा बयान, झुट र वैज्ञानिक प्रमाणको श्रृंखलामाथि भएको न्यायिक परीक्षणपछि आएको दोषी ठहरले एउटा सन्देश दिएको छ—शव लुकाउन सकिएला, अपराधको सत्य सधैँ लुकाउन सकिँदैन।

ममताका लागि न्यायको यो महत्त्वपूर्ण चरणमा अभियोजन टोलीको कानुनी संघर्ष र विशेषगरी म्याथ्यु स्वीटको जिरह नेपाली समुदायले लामो समयसम्म सम्झिरहनेछ।

भाइटीकाको दिन आज सशस्त्र प्रहरी बल, नेपालले काठमाडौं उपत्यका र भक्तपुरमा सर्वसाधारण यात्रुको सहज आवतजावतका लागि तीनवटा बस निःशुल्क रूपमा सञ्चालन गरेको छ ।

सार्वजनिक यातायातका साधन अत्यन्तै न्यून रूपमा सञ्चालन हुने भएकाले सर्वसाधारण नागरिकलाई आवतजावतमा सुविधा पुर्‍याउने उद्देश्यले निःशुल्क बस सेवा सञ्चालन गरिएको सशस्त्र प्रहरी बलका सहप्रवक्ता डीएसपी शैलेन्द्र थापाले जानकारी दिए ।

निःशुल्क बस सेवा आज बिहान ८ बजेदेखि बेलुकी ५ बजेसम्म सञ्चालन हुने व्यवस्था मिलाइएको छ ।

काठमाडौं उपत्यकामा सञ्चालन गरिने बसमध्ये सशस्त्र प्रहरी बल, नेपाल प्रधान कार्यालयबाट निस्कने एउटा बसले बालाजु, नयाँ बसपार्क, कोटेश्वर, सातदोबाटो र बल्खु हुँदै विभिन्न स्थानका यात्रुलाई सेवा प्रदान गर्नेछ ।

यसैगरी, प्रधान कार्यालयबाटै निस्कने अर्को बसले सीतापाइला, कलंकी, बल्खु, कोटेश्वर र नयाँ बसपार्क हुँदै विभिन्न स्थानका यात्रुलाई निःशुल्क सेवा प्रदान गर्नेछ ।

यस्तै, प्रधान कार्यालय स्वयम्भूबाट भक्तपुरसम्म सञ्चालन हुने बसले स्वयम्भू, कलंकी, बानेश्वर, कोटेश्वर, पेप्सिकोला, सानोठिमी, पुरानोठिमी, सल्लाघारी र लोकन्थली हुँदै पुनः बानेश्वर, कलंकी र स्वयम्भूसम्म सेवा दिनेछ।

कोशी प्रदेश सरकारले नेपाली भाषासहित १४ वटा भाषालाई प्रदेशको सरकारी कामकाजको भाषाका रूपमा कार्यान्वयनमा ल्याएको छ । महागुरु फाल्गुनन्द लिङ्देनको जन्मजयन्तीको अवसर पारेर नेपालीसहित १४ वटा भाषालाई सरकारी कामकाजको भाषका रुपमा कार्यान्वयनमा ल्याएको हो ।

संवैधानिक व्यवस्थाअनुसार भाषा आयोगले कोशी प्रदेशमा नेपालीबाहेक मैथिली र लिम्बू भाषालाई मात्रै सरकारी कामकाजको भाषाका रूपमा प्रयोग गर्न सिफारिस गरेको थियो । तर, प्रदेशको बहुभाषिक, बहुजातीय र बहुसांस्कृतिक विविधता तथा विभिन्न जातजातिको पहिचान संरक्षण र संवद्र्धन गर्ने उद्देश्यले प्रदेशका थप १३ भाषालाई कामकाजको रुपमा प्रयोग गर्न कानुन निर्माण गरेको थियो ।

कोशी प्रदेशको भाषा सम्बन्धमा व्यवस्था गर्न बनेको विधेयकमा राई, थारू, तामाङ, मगर , बान्तवा, उर्दु राजवंशी,नेपालभाषा, चाम्लिङ,शेर्पा, सन्थाली र राई भाषालाई समेत समेटेर कानुनी व्यवस्था गरेको थियो । उक्त विधेयक कोशी प्रदेशसभाले सर्वसम्मतरुपमा पारित गरेको थियो ।

प्रदेश प्रमुखको कार्यालयले गत कात्तिक ११ गते प्रदेशमा सरकारी कामकाजको भाषा सम्बन्धमा व्यवस्था गर्न बनेको ऐन प्रमाणीकरण गरेका थिए । प्रदेश सरकारले हरेक वर्ष प्रदेश भाषा दिवस मनाउने घोषणा गर्दै भाषिक विविधताको संरक्षण, प्रवद्र्धन र विकासमा जोड दिएको छ। यसले प्रदेशको बहुभाषिक पहिचानलाई संस्थागत गर्दै विविधताबीचको एकतालाई थप मजबुत बनाउने जनाएको छ ।

मुख्यमन्त्री कार्कीले बुधबार जारी गरेको शुभकामना सन्देशमा कोशी प्रदेशको सरकारी कामकाजको भाषासम्बन्धी व्यवस्था कार्यान्वयनमा आउनु कोशी प्रदेशका लागि महत्वपूर्ण उपलब्धि भएको उल्लेख गरेका छन् । यसले प्रदेशमा रहेका विभिन्न भाषा, संस्कृति र समुदायको पहिचानलाई सम्मान गर्दै विविधतालाई एकतामा बाँधेर अघि बढ्न थप प्रेरणा मिल्ने बताए ।

मुुख्यमन्त्री कार्कीले कोशी प्रदेश सरकारका सबै परम्परा संस्कृति लिपि र भाषाको संरक्षण गर्दै हरेक जात जातिको पहिचानलाई स्थापित गर्न आफ्नो स्रोत साधनले भ्याएसम्म सरकार लागि परेको दाबी गरेका छन् ।

तनहुँको भानु नगरपालिका–७ बसन्तपुरस्थित थानीमाई मन्दिर पछिल्लो समय धार्मिक आस्थाको महत्त्वपूर्ण केन्द्रका रूपमा विकास हुँदै गएको छ । अग्लो डाँडाको थुम्कोमा अवस्थित यस मन्दिरमा पूजा, आराधना र भाकल गर्न तनहुँसहित देशका विभिन्न ठाउँबाट भक्तजन आउने गरेका छन् । विशेषगरी वर्षका निश्चित महिनाका मङ्गलबार यहाँ लाग्ने भक्तजनको भीड, फूलको डोली र पञ्चैबाजाको गुञ्जनले बसन्तपुर क्षेत्रलाई धार्मिक उत्सवमय बनाउने गरेको छ ।

थानीमाई मन्दिरमा भक्तजनको आकर्षण कति छ भन्ने पछिल्लो कात्तिक महिनाको तथ्याङ्कले पनि देखाउँछ । कात्तिकका दुई मङ्गलबारमा मात्रै यहाँ ९३ वटा फूलको डोली भित्रिएका छन् । तीमध्ये कात्तिकको तेस्रो मङ्गलबार ९१ र चौथो मङ्गलबार दुईवटा फूलको डोली चढाइएको मन्दिर व्यवस्थापन समितिका अध्यक्ष जीवन थापाले जानकारी दिए । उक्त अवधिमा दश हजारभन्दा बढी भक्तजनले मन्दिरमा पुगेर पूजाआजा गरेका थिए ।

कात्तिकको पहिलो मङ्गलबार महानवमी परेकाले फूलको डोली नआएको र दोस्रो मङ्गलबार पनि डोली चढाउने क्रम नभएको अध्यक्ष थापाले बताउनुभयो । त्यसपछि तेस्रो मङ्गलबार एकै दिन ९१ वटा डोली भित्रिएपछि मन्दिरमा भक्तजनको उल्लेख्य चहलपहल देखिएको थियो । चौथो मङ्गलबार भने तिहारका कारण दुई वटामात्रै डोली आएको उनले बताए । थानीमाई मन्दिरमा फूलको डोली चढाउने परम्परा यहाँको धार्मिक संस्कृतिको विशिष्ट पक्ष हो । प्रत्येक वर्ष वैशाख, असोज, कात्तिक, मङ्सिर, माघ, फागुन र चैत महिनाका मङ्गलबार यहाँ विशेष रूपमा फूलको डोली चढाउने गरिन्छ । ती महिनाका मङ्गलबार देशका विभिन्न स्थानबाट भक्तजन आफ्नो मनोकामना लिएर मन्दिर पुग्ने गर्छन् ।

थापाका अनुसार थानीमाई मन्दिरमा फूलको डोली चढाउँदा मनले चिताएको इच्छा पूरा हुने धार्मिक विश्वास रहिआएको छ । यही विश्वासका कारण वर्षौंदेखि भक्तजन यहाँ आउने र भाकल पूरा भएपछि पुनः फूलको डोली चढाउन आउने परम्परा छ । यहाँ डोली चढाउने प्रक्रिया पनि आफ्नै मौलिक धार्मिक विधिअनुसार सम्पन्न गरिन्छ । भक्तजनले मन्दिरमा फूलको डोली चढाउनुभन्दा अघिल्लो दिन अर्थात् सोमबार सत्यनारायणको पूजा गरी डोली तयार पार्ने गर्छन् । भाकलअनुसार फूल, तोरण र अन्य सामग्रीसहित तयार गरिएको डोली लिएर मङ्गलबार बिहानैदेखि भक्तजन मन्दिर पुग्ने गर्छन् ।

पञ्चैबाजाको तालमा मन्दिर परिक्रमा

थानीमाई मन्दिरमा फूलको डोली चढाउने दिनको दृश्य आफैँमा आकर्षक हुन्छ । भक्तजनहरू फूलको डोली र पञ्चैबाजासहित नाचगान गर्दै मन्दिरको तीनपटक परिक्रमा गर्छन् । परिक्रमा गर्दा बज्ने पञ्चैबाजा, भक्तजनको नाचगान र थानीमाईको जयजयकारले बसन्तपुर क्षेत्र गुञ्जायमान बन्ने गर्छ ।

मन्दिरको परिक्रमा गरेपछि माथिल्लो थुम्कामा रहेको मन्दिर परिसरका देवलहरूमा डोलीसँगै लगिएको तोरणलाई तीन फन्का घुमाएर बाँध्ने गरिन्छ । त्यसपछि भक्तजन मन्दिरभित्र प्रवेश गरी आफ्नो मनोकामना पूरा भएको भन्दै थानीमाईको पूजा तथा आराधना गर्छन् ।

ध्वजापताका, फूलका माला र पञ्चैबाजासहित मन्दिर पुग्ने भक्तजनका कारण मङ्गलबार बसन्तपुरको वातावरण उत्सवमय बन्ने गरेको छ । टाढाटाढाबाट आउने भक्तजनका लागि यो केवल पूजाआजा गर्ने अवसर मात्र नभई वर्षौंदेखि चल्दै आएको धार्मिक परम्परासँग जोडिने माध्यमसमेत बनेको छ । मन्दिरमा साउन महिना, एकादशी र औँसीबाहेकका दिनमा नियमित पूजाआजा हुँदै आएको छ । तर फूलको डोली चढाउने विशेष महिनाका मङ्गलबार भने यहाँ भक्तजनको चाप बढी हुने गरेको छ ।

धार्मिक आस्थासँगै प्राकृतिक सौन्दर्यको आकर्षण

समुद्री सतहबाट करिब एक हजार दुई सय मिटर उचाइमा अवस्थित थानीमाई मन्दिर धार्मिक दृष्टिले मात्र नभई प्राकृतिक सौन्दर्यका हिसाबले पनि आकर्षक गन्तव्य हो । मन्दिर परिसरबाट गोरखाको लक्ष्मी बजार, लिगलिगकोट, पालुङटार, लमजुङको राइनासकोटलगायत आसपासका भूभागको दृश्यावलोकन गर्न सकिन्छ । मौसम खुलेका बेला टाढाटाढासम्म फैलिएका हिमशृङ्गलाको दृश्यले यहाँ पुग्ने पर्यटकलाई थप आकर्षित गर्ने गरेको छ ।

धार्मिक दर्शनसँगै प्रकृतिको आनन्द लिन चाहनेका लागि पनि यो स्थान उपयुक्त गन्तव्य बन्न सक्ने सम्भावना बोकेको छ । मन्दिरको अग्लो स्थान, वरपरको प्राकृतिक वातावरण र विभिन्न भूभागको दृश्यले यहाँ पुग्ने जोकोहीलाई केही समय प्रकृतिसँग रमाउने अवसर प्रदान गर्छ ।

पछिल्लो समय धार्मिक स्थललाई पर्यटनसँग जोड्ने प्रयास भइरहेका बेला थानीमाई मन्दिरलाई पनि धार्मिक तथा पर्यटकीय गन्तव्यका रूपमा विकास गर्न सकिने सम्भावना छ । विशेषगरी फूलको डोली चढाउने दिन यहाँ हुने भक्तजनको उपस्थिति र सांस्कृतिक गतिविधिले स्थानीय क्षेत्रको पहिचान विस्तार गर्न सहयोग पुर्‍याएको छ ।

इतिहास र किंवदन्तीसँग जोडिएको मन्दिर

थानीमाई मन्दिरको इतिहास स्थानीय जनविश्वास र किंवदन्तीसँग जोडिएको छ । स्थानीयवासीका अनुसार १८२५ सालदेखि यस स्थानमा पूजाआजा सुरु भएको मानिन्छ । किंवदन्तीअनुसार १८२५ सालतिर मन्दिर रहेको स्थानमा एक भोटीनी आमा र उनकी छोरी पुगेका थिए । त्यतिबेला ठूलो हावाहुरी चलेपछि उनीहरू एउटा रुखमुनि ओत लागेका थिए । सोही क्रममा आमा र छोरी त्यहीँबाट अन्तध्र्यान भएको भन्ने जनश्रुति रहिआएको छ । त्यस घटनापछि उक्त स्थानलाई धार्मिक शक्तिसँग जोडेर पूजा गर्न थालिएको स्थानीयवासीको भनाइ छ ।

यही समयदेखि थानीमाईको पूजा आराधना सुरु भएको र क्रमशः यो स्थान धार्मिक आस्थाको केन्द्रका रूपमा स्थापित हुँदै गएको स्थानीयको विश्वास छ । पुस्तौँदेखि सुनिँदै आएको उक्त किंवदन्तीले मन्दिरको धार्मिक महत्त्वलाई थप विशेष बनाएको छ । विसं २०७२ वैशाख १२ गते गएको भूकम्पबाट थानीमाई मन्दिरमा समेत क्षति पुगेको थियो । भूकम्पले क्षति पुर्‍याएपछि मन्दिरको पुनर्निर्माण गरिएको हो । संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालयबाट प्राप्त रु १४ लाख र मन्दिरमा चढाइएको भेटीबाट सङ्कलित रु छ लाखको लागतमा मन्दिर पुनर्निर्माण गरिएको हो ।

राप्ती नदीको वारि अर्घाखाँची जिल्ला छ । नदीपारि रहेको लुम्बिनी प्रदेशको राजधानी भालुबाङ अर्घाखाँचीको सिमानासँगै जोडिएको छ । भौगोलिक रूपमा निकै नजिक रहे पनि प्रदेश राजधानी पुग्न अर्घाखाँचीवासीले लामो र घुमाउरो सडकयात्रा गर्नुपर्ने बाध्यता छ । सदरमुकाम सन्धिखर्कबाट कपिलवस्तुको गोरुसिङ्गे, चन्द्रौटा र धानखोला हुँदै भालुबाङ पुग्न करिब १२० किलोमिटर यात्रा गर्नुपर्छ ।

तर, अब यो बाध्यता अन्त्य हुने आशा पलाएको छ । सन्धिखर्कको गच्छेबाट ढिकुरा, धनचौर, जुकेना, जलुके, लामाताल र दरबाङ हुँदै भालुबाङ जोड्ने गच्छे–भालुबाङ सडक निर्माणले तीव्रता पाएसँगै अर्घाखाँची र प्रदेश राजधानीबीचको दूरी छोटिने भएको हो । यो सडक निर्माण सम्पन्न भए अहिले प्रयोग भइरहेको गोरुसिङ्गे हुँदै जाने सडकमार्गभन्दा करिब ४७ किलोमिटर दूरी कम हुनेछ । अर्थात्, अहिले १२० किलोमिटर यात्रा गर्नुपर्ने भालुबाङ पुग्ने दूरी घटेर करिब ७३ किलोमिटरमा सीमित हुनेछ ।

प्रदेश राजधानी आफ्नै जिल्लाको सिमानामा भएर पनि घुमाउरो बाटो प्रयोग गर्नुपर्ने अवस्थाको अन्त्य गर्ने उद्देश्यले अघि बढाइएको यो सडक अर्घाखाँचीको महत्त्वपूर्ण पूर्वाधार आयोजनाका रूपमा स्थापित हुँदै गएको छ । लुम्बिनी प्रदेश सरकारले गौरवको योजनाका रूपमा अघि बढाएको यस सडकको निर्माणकार्य सडक पूर्वाधार विकास कार्यालय अर्घाखाँचीले अगाडि बढाएको छ ।

गच्छेबाट सुरु भएर भालुबाङसम्म पुग्ने सडकको कुल लम्बाइ ७३ किलोमिटर छ । सडक पूर्वाधार विकास कार्यालयका प्रमुख इन्जिनियर वासुदेव भण्डारीका अनुसार गच्छेदेखि धनचौर हुँदै लामातालसम्मको ४७.५ किलोमिटर सडकमा ग्राभेल गर्ने काम सम्पन्न भइसकेको छ ।

सडक निर्माणका विभिन्न खण्डमा क्रमशः कालोपत्र, ग्राभेल तथा आवश्यक संरचना निर्माणका काम भइरहेका छन् । गच्छेदेखि गैरागोठसम्मको सडक गत आर्थिक वर्षमै कालोपत्र सम्पन्न भएको थियो । चालु आर्थिक वर्षमा पनि दुईवटा खण्डमा निर्माणकार्यलाई अगाडि बढाइएको कार्यालय प्रमुख भण्डारीले जानकारी दिए ।

उनका अनुसार अम्मर एसियाली मल्लरानी जेभी प्युठानले गच्छेदेखि ढिकुरासम्मको ५.६५ किलोमिटर सडकमा अस्फाल्ट कालोपत्र गर्ने काम गरिरहेको छ । उक्त खण्डमा सडक कालोपत्रसँगै आवश्यक संरचना निर्माण तथा ग्राभेलको कामसमेत भइरहेको छ । यसका लागि करिब साढे तीन करोड रुपैयाँ बजेट विनियोजन गरिएको छ । निर्माणकार्य केही दिनमै सम्पन्न हुने कार्यालय प्रमुख भण्डारीले बताए ।

त्यस्तै, समपूरक आयोजनाअन्तर्गत अर्को सडकखण्डमा पनि कालोपत्रको काम अघि बढेको छ । खनाल वैदर्श सागर जेभी अर्घाखाँचीले अघिल्लो आर्थिक वर्षमा सम्झौता गरेर निर्माणकार्य सुरु गरेको हो । उक्त आयोजनाअन्तर्गत झन्डै ९.५ किलोमिटर सडक कालोपत्रसहित निर्माण भइरहेको छ ।

समपूरक आयोजनाअन्तर्गत निर्माण भइरहेको सडकको भौतिक प्रगति करिब ३५ प्रतिशत पुगेको निर्माण व्यवसायी कविराम खनालले जानकारी दिए । आगामी आर्थिक वर्षसम्म सम्पन्न गर्नेगरी ठेक्का सम्झौता भए पनि निर्माणकार्यलाई तीव्रता दिँदै चालु आर्थिक वर्षभित्रै सम्पन्न गर्ने लक्ष्य राखिएको उनले बताए।

सडक निर्माणका लागि चालु आर्थिक वर्षमा प्रदेश सरकारबाट रु पाँच करोड र सङघीय सरकारबाट रु पाँच करोड गरी रु १० करोड बजेट विनियोजन भएको छ । सोही बजेटबाट झन्डै साढे नौ किलोमिटर सडकमा अस्फाल्ट कालोपत्र गर्नेगरी काम भइरहेको सडक पूर्वाधार विकास कार्यालयका प्रमुख इन्जिनियर भण्डारीले जानकारी दिए।

वर्षौँदेखि प्रदेश राजधानीसँग सहज सडक सम्पर्कको प्रतीक्षामा रहेका जिल्लावासीका लागि सडक निर्माणले गति लिनु उत्साहजनक विषय बनेको छ । सडकका विभिन्न खण्डमा कालोपत्र तथा स्तरोन्नतिको काम अगाडि बढेसँगै आयोजना पूरा हुने अपेक्षा पनि बढेको छ ।

गच्छे–भालुबाङ सडक निर्माण सम्पन्न भए यसको लाभ अर्घाखाँचीका नागरिकले मात्र नभई छिमेकी जिल्ला गुल्मी र प्युठान र पाल्पाका बासिन्दाले समेत लिन सक्नेछन् । सन्धिखर्कलाई प्रदेश राजधानीसँग छोटो सडकमार्गबाट जोड्ने यो सडकले जिल्लाका ग्रामीण क्षेत्रको यातायात पहुँच विस्तारमा समेत महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्नेछ ।

विशेषगरी नेपालको सबैभन्दा ठूलो नगरपालिका शितगङ्गा नगरपालिकाका वडा नं ५, ६ र ७ तथा भूमिकास्थान नगरपालिकाका वडा नं ९ र १० हुँदै यो सडक जाने भएकाले ती क्षेत्रका नागरिक प्रत्यक्ष लाभान्वित हुने भूमिकास्थान नगरपालिका १० धनचौरका स्थानीय समाजसेवी लेखनाथ पाण्डेले बताए।

अहिले ती क्षेत्रका नागरिकलाई सदरमुकाम, प्रदेश राजधानी तथा अन्य बजार क्षेत्रसम्म पुग्न भौगोलिक अवस्था र सडकको पहुँचका कारण विभिन्न समस्या झेल्नुपर्ने अवस्था छ । सडक निर्माण सम्पन्न भएपछि स्थानीय बासिन्दाको आवतजावत सहज हुनुका साथै कृषि तथा पशुजन्य उत्पादन बजारसम्म पुर्याउन पनि सजिलो हुनेछ ।

ग्रामीण क्षेत्रमा उत्पादित तरकारी, फलफूल, दूध तथा अन्य कृषि उपजले बजार पाउने सम्भावना बढ्नेछ । सडक पहुँच विस्तारसँगै स्थानीयस्तरमा व्यापार व्यवसाय, होटल तथा पर्यटन गतिविधि बढाउन पनि सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ ।

त्यस्तै, प्रदेश राजधानी भालुबाङसँग प्रत्यक्ष सडक सम्पर्क स्थापित भएपछि सरकारी कार्यालयका काम, स्वास्थ्य उपचार, शैक्षिक गतिविधि तथा व्यापारिक प्रयोजनका लागि आवतजावत गर्ने नागरिकलाई ठूलो राहत मिल्नेछ । प्रदेश राजधानी पुग्न लाग्ने समय, इन्धन खर्च र यातायात खर्च घट्ने भएकाले यसले समग्र आर्थिक गतिविधिमा सकारात्मक प्रभाव पार्ने विश्वास गरिएको छ ।

गच्छे–भालुबाङ सडक निर्माणमा प्रगति भइरहे पनि सम्पूर्ण सडकलाई कालोपत्र गरी पूर्णता दिन पर्याप्त बजेटको आवश्यकता छ । हालसम्म भएका निर्माणकार्यले सडकको आधार तयार पार्ने काम गरे पनि बाँकी खण्डको स्तरोन्नति र कालोपत्रका लागि थप बजेट आवश्यक देखिएको छ ।

झन्डै रु एक अर्ब बजेट उपलब्ध हुनसके सम्पूर्ण सडक कालोपत्र गर्न सकिने अनुमान गरिएको छ । त्यसैले प्रदेश सरकारको गौरवको योजनाका रूपमा रहेको यस सडकलाई पूर्णता दिन प्रदेश र सङ्घीय सरकारले विशेष प्राथमिकता दिनुपर्ने आवश्यकता छ ।

प्रदेश राजधानीसँग जोडिने सडक भएकाले यसलाई सामान्य स्थानीय सडकका रूपमा मात्र नभई प्रदेशस्तरीय महत्व बोकेको रणनीतिक सडकका रूपमा हेर्नुपर्ने जिल्लावासीको अपेक्षा छ । पर्याप्त बजेट विनियोजन गरी बहुवर्षीय योजनाका रूपमा निरन्तर काम अगाडि बढाउनसके आगामी केही वर्षभित्रै सडकले पूर्णता पाउने सम्भावना छ ।

अहिले भौगोलिक रूपमा नजिक भएर पनि सडकका कारण टाढा रहेको भालुबाङलाई गच्छे–भालुबाङ सडकले अर्घाखाँचीको पहुँचमा ल्याउनेछ । यो सडकले केवल ४७ किलोमिटर दूरी घटाउनेमात्र नभई जिल्लाको आर्थिक, सामाजिक र प्रशासनिक सम्बन्धलाई प्रदेश राजधानीसँग थप मजबुत बनाउनेछ ।

अर्घाखाँचीको विकास, ग्रामीण क्षेत्रको समृद्धि र प्रदेश राजधानीसँगको सहज सम्पर्कका लागि महत्त्वपूर्ण मानिएको यो आयोजना समयमै सम्पन्न हुनु आवश्यक छ । निर्माणाधीन सडकलाई पर्याप्त बजेट, प्रभावकारी अनुगमन र निरन्तर निर्माणको वातावरण बनाउनसके गच्छे–भालुबाङ सडक जिल्लाको विकासमा नयाँ कोशेढुङ्गा बन्न सक्नेछ । रासस

मिथिला क्षेत्रमा आज कात्तिक शुक्ल द्वितीयाका दिन दाजुभाइको दीर्घायु, सुख र समृद्धिको कामना गर्दै भैयादुज पर्व मनाइँदै छ ।

दीपावली पर्वको अन्तिम दिन मनाइने भैयादुजसँगै यस वर्षको दीपावली पर्व सम्पन्न हुँदैछ । कात्तिक कृष्ण त्रयोदशीका दिन धनतेरसबाट सुरु भएको दीपावली पर्व तिथिको घटबढका कारण यस वर्ष छ दिनसम्म मनाइएको हो । सामान्यतया पाँच दिन मनाइने यो पर्व यस वर्ष एक दिन लम्बिएको छ ।

मधेस प्रदेशको महोत्तरीसहित मिथिला क्षेत्रका दिदीबहिनी आज दाजुभाइको पूजनको तयारीमा छन् । यमपञ्चकको अन्तिम दिन कात्तिक शुक्ल द्वितीयामा दिदीबहिनीले दाजुभाइलाई घरमा निम्त्याएर पूजा गर्ने मैथिल परम्परा छ । मिथिलामा यस पर्वलाई भैयादुज, भरद्वितीया र भातृद्वितीया पनि भनिन्छ ।

विवाहित दिदीबहिनीले दाजुभाइलाई आफ्नै घरमा निम्त्याएर पर्व मनाउने चलन छ भने अविवाहित दिदीबहिनी र दाजुभाइ एउटै घरमा बस्ने भएकाले स्वनिवासमै यो पर्व मनाइन्छ ।

पहाडी समुदायमा तिहार भनिने यस पर्वलाई मैथिली भाषामा दिवाली वा दीपावली भनिन्छ । पर्व मनाउने विधि पहाडी र मैथिल समुदायमा केही फरक भए पनि यसको पौराणिक कथावस्तु एउटै रहेको मटिहानीस्थित राजकीय संस्कृत माध्यमिक विद्यालयका कर्मकाण्ड विषयका शिक्षक तथा मैथिल लोकसंस्कृतिका जानकार शोभाकान्त झाले बताए ।

उनका अनुसार सत्ययुगमा राजा बलिका बहिनी गङ्गा र यमुनाले दाजुको सौर्य, कल्याण र दीर्घायुको कामना गर्दै सप्तरङ्गी टीका लगाइदिएको कथासँग यस पर्वको परम्परा जोडिएको छ ।

मैथिल परम्पराअनुसार भैयादुजमा दिदीबहिनीले दाजुभाइलाई निम्ता गर्छन् । निम्ता मान्न जाने दाजुभाइले नयाँ वस्त्र, आभूषण र कोसेली लिएर जाने चलन छ । दिदीबहिनीले घरमा पिठार (पानीमा घोलिएको अरवा चामलको पिठो) ले अरिपन अर्थात् चतुर्भुज आकारको घेरा बनाउँछन् । त्यसपछि उक्त घेराभित्र काठको पिरामा दाजुभाइलाई बसाएर कोपरामा राखी तातोपानीले गोडा धुने परम्परा छ ।

त्यसपछि अञ्जुली फैलाएका दाजुभाइलाई पिठार, पानको पात र सुपारी दिएर सप्तरङ्गी टीका लगाइदिने चलन छ । पूजा विधि पूरा भएपछि दिदीबहिनीले गङ्गा र यमुनाको जस्तै वेग र कीर्ति दाजुभाइमा कायम रहोस् भन्ने कामनासहित गीत गाउँछन् ।

यस क्रममा दाजुभाइलाई सुकेको केराउ चपाउन दिने विधिलाई ‘बजरी खुवाउने’ भनिन्छ । कडा केराउको दानालाई वज्रसँग तुलना गरी ‘बजरी’ भनिएको मैथिल समुदायका जानकार बताउँछन् । जलेश्वर नगरपालिका–५ पर्साकी महिला सामाजिक अगुवा अनिता शर्माका अनुसार यस विधिले दाजुभाइको शरीर वज्रझैँ बलियो र कठोर होस् भन्ने कामना व्यक्त गर्छ ।

पूजा विधि पूरा भएपछि दाजुभाइले दिदीबहिनीको आँचलमा नयाँ वस्त्र, आभूषण र नगद दक्षिणा राखिदिन्छन् । त्यसपछि दिदीबहिनीले दाजुभाइलाई मिष्ठान्न भोजन गराएर पर्व सम्पन्न गर्छन् । यस पर्वको पूजाका लागि मिथिला पञ्चाङ्ग र विद्यापति पञ्चाङ्गका आधारमा द्वितीया तिथिको शुभसाइत निर्धारण गरिन्छ ।

मिथिलामा दाजुभाइ र दिदीबहिनीबीचको आत्मीयता प्रगाढ बनाउने अन्य पर्व पनि छन् । साउन पूर्णिमामा मनाइने राखी पर्वको कथा पनि राजा बलि र उनका बहिनी गङ्गा तथा यमुनासँग जोडिएको छ । त्यसैगरी कात्तिक शुक्ल पञ्चमीदेखि पूर्णिमासम्म मनाइने सामाचकेवा पर्व भगवान् श्रीकृष्णका छोरा साम्ब र छोरी सामाबीचको प्रेम, स्नेह, समर्पण र त्यागको कथामा आधारित मानिन्छ ।

यी तीनवटै पर्व दाजुभाइ र दिदीबहिनीबीचको आपसी प्रेम, पारिवारिक सद्भाव र समर्पणका प्रतीक रहेको मैथिल समुदायका अगुवाहरू बताउँछन् ।

प्रधानमन्त्रीले यमपञ्चकको अन्तिम दिन भाइटीकाको अवसरमा स्वदेश तथा विदेशमा रहेका सम्पूर्ण नेपालीमा शुभकामना व्यक्त गरेका छन्।

भाइटीकाको पावन अवसरमा आमाबुबा, दाजुभाइ तथा दिदीबहिनीलाई शुभकामना दिँदै प्रधानमन्त्रीले यस पर्वले दाजुभाइ तथा दिदीबहिनीबीचको प्रेम, विश्वास, आपसी सम्मान र आत्मीयतालाई अझ प्रगाढ बनाउन प्रेरणा प्रदान गरोस् भन्ने कामना गरेका छन्।

प्रधानमन्त्रीले सामाजिक सञ्जालमार्फत दिएको शुभकामना सन्देशमा भाइटीकासँग जोडिएको पौराणिक मान्यतासमेत स्मरण गरेका छन्। पौराणिक मान्यताअनुसार कार्तिक शुक्ल द्वितीयाका दिन बहिनी यमुनाको निमन्त्रणामा यमराज उनको निवासमा पुगेका थिए। त्यस अवसरमा यमुनाले आफ्ना दाजु यमराजलाई विधिपूर्वक टीका र पूजा गरी आदरसत्कार गरेकी थिइन्।

बहिनीको प्रेम, निष्ठा र आतिथ्यबाट प्रसन्न भएका यमराजले यस दिन बहिनीबाट टीका र पूजा ग्रहण गर्ने दाजुभाइलाई मृत्युको भयबाट मुक्ति मिल्नुका साथै दीर्घायु, सुस्वास्थ्य र सौभाग्य प्राप्त हुने वरदान दिएको धार्मिक विश्वास रहेको प्रधानमन्त्रीले उल्लेख गरेका छन्।

यही विश्वासअनुसार भाइटीकाका दिन दिदीबहिनीले आफ्ना दाजुभाइको सुस्वास्थ्य, दीर्घायु र प्रगतिको कामना गर्दै श्रद्धापूर्वक पूजा गर्ने परम्परा छ।

भाइटीकामा दाजुभाइलाई दूबो, मखमली तथा सयपत्रीको माला लगाइदिने, ओखर फुटाउने, तेलको रेखाले छेक्ने, सप्तरङ्गी टीका लगाउने तथा विभिन्न मिष्ठान्न परिकार खुवाउने चलन रहेको छ। यसैगरी, दाजुभाइले पनि आफ्ना दिदीबहिनीलाई गच्छेअनुसार दक्षिणा प्रदान गरी आशीर्वाद ग्रहण गर्ने परम्परा छ।

प्रधानमन्त्रीले भाइटीकाले नेपाली समाजमा पुस्तौँदेखि कायम पारिवारिक सम्बन्ध, प्रेम र आत्मीयतालाई थप बलियो बनाउँदै सबैको जीवनमा सुख, शान्ति, समृद्धि र मंगल ल्याओस् भन्ने शुभकामना व्यक्त गरेका छन्।

तिहार भन्नेबित्तिकै घरघरमा माटाका दियो बाल्ने, समूहमा देउसीभैलो खेल्ने र मौलिक लोकभाकामा गीत गुञ्जिने दृश्य सम्झनामा आउँछ । तर पछिल्लो समय तिहार मनाउने शैलीमा आएको परिवर्तनसँगै सुदूरपश्चिमको मौलिक देउसीभैलो परम्परा पनि विस्तारै हराउँदै जान थालेको छ ।

आधुनिक झिलीमिली बत्ती, डिजे र नयाँ मनोरञ्जनका माध्यमप्रति बढ्दो आकर्षण तथा युवाको पलायन र बसाइँसराइले परम्परागत देउसीभैलोको रौनक घट्दै गएको स्थानीयको अनुभव छ । डडेल्धुराको आलिताल गाउँपालिका–३ की ७० वर्षीया सरस्वती भट्टलाई पुरानो तिहारको सम्झना अझै ताजै छ ।

उनका अनुसार पहिले तिहारमा घरको मूलढोका, आँगन, तुलसीको मठ र गोठसम्म माटाका दियो बालेर उज्यालो बनाउने चलन थियो । साँझ परेपछि गाउँभरि दियोको उज्यालो र देउसीभैलोका मौलिक भाकाले छुट्टै उत्साह थप्ने गथ्र्यो । अहिले माटाका दियोको ठाउँ झिलीमिली बत्तीले लिँदै गएको र परम्परागत भाका पनि कम सुनिन थालेको उनी बताउँछिन् । त्यस्तै, नवदुर्गा गाउँपालिका–४ की शान्ति कुँवरलाई पनि पहिलेको देउसीभैलोको सामूहिक रमाइलो सम्झना छ । साथीभाइ मिलेर समूह बनाउने, गाउँका घरघरमा पुगेर गीत गाउने र घरपरिवारले गच्छेअनुसार धान, चामल, मकै तथा दक्षिणा दिने चलन रहेको उनी बताउँछिन् ।

त्यसरी सङ्कलन भएको अन्न र पैसाले साथीभाइ मिलेर रमाइलो गर्ने गरिन्थ्यो । अहिले भने त्यस्तो परम्परा र सामूहिकता कम हुँदै गएको उनको भनाइ छ ।

स्थानीय लोक तथा देउडा गायक सुधिर जैरुका अनुसार पहिले देउसीभैलोमा स्थानीय लोकभाका, परम्परागत बाजागाजा र भट्याउने शैलीलाई विशेष महत्व दिइन्थ्यो । गीतमार्फत घरपरिवारको सुख, शान्ति, समृद्धि र उन्नतिको कामना गरिन्थ्यो । तर अहिले डिजेमा आधुनिक गीत बजाएर नाच्ने प्रवृत्ति बढ्दा मौलिक भैलोको पहिचान कमजोर बन्दै गएको उनी बताउँछन्।

देउसीभैलो मनोरञ्जन र दक्षिणा सङ्कलन गर्ने माध्यममात्र नभई सामाजिक सद्भाव, आपसी सम्बन्ध र सांस्कृतिक पहिचानसँग जोडिएको परम्परा हो । यसले गाउँघरमा विभिन्न उमेर समूहका मानिसलाई एकै ठाउँमा जोड्ने काम गर्दै आएको छ । संस्कृतिका जानकार कैलासकुमार पाण्डेका समयअनुसार चाडपर्व मनाउने शैली परिवर्तन हुनु स्वाभाविक भए पनि मौलिक परम्परा बिर्सन नहुने बताउँछन् । नयाँ पुस्तालाई पुराना भाका, बाजागाजा र देउसीभैलोको सांस्कृतिक महत्वबारे जानकारी गराउँदै यसको अभ्यास र संरक्षणमा जोड दिनुपर्ने उनको भनाइ छ ।

आधुनिक मनोरञ्जनलाई आत्मसात् गर्दै पुस्तौँदेखि हस्तान्तरण हुँदै आएका मौलिक संस्कृति र परम्परालाई पनि निरन्तरता दिन सकेमात्रै तिहारको सांस्कृतिक पहिचान जोगाउन सकिने देखिन्छ ।

कञ्चनपुरको शुक्लाफाँटा नगरपालिका–२ मा गए राति जङ्गली हात्तीको आक्रमणबाट एक वद्धाको मृत्यु भएको छ ।

इलाका प्रहरी कार्यालय झलारीका अनुसार जङ्गली हात्तीको आक्रमणमा परी शुक्लाफाँटा–२ की ६० वर्षीया लक्ष्मी डगौंराको घटनास्थलमै मृत्यु भएको हो । यहाँस्थित शुक्लाफाँटा राष्ट्रिय निकुञ्जभित्र पर्ने तारापुर शिविरमा राति जङ्गली हात्तीको बथान पसेको थियो । हात्तीको बथानले डगौंराको घर भत्काउनुका साथै कुल्चेर लक्ष्मीको ज्यान गएको रानीपुरका स्थानीय छलिलाल डगौंराले बताए ।

उनका अनुसार घरमा लक्ष्मी र उनका श्रीमान् मोहन डगौंरा सुतिरहेका बेला हात्तीको बथान आक्रमण गर्न पुगेको थियो । मोहन भागेर ज्यान जोगाउन सफल भएका छन् । अहिले नेपाली सेना, नेपाल प्रहरी र निकुञ्ज प्रशासनको टोली घटनास्थलमा पुगेको छ ।

जल तथा मौसम विज्ञान विभाग, मौसम पूर्वानुमान महाशाखाका अनुसार हाल नेपालमा पश्चिमी वायुको आंशिक प्रभाव रहेको छ। यसको प्रभावले देशका केही हिमाली क्षेत्रमा बदली हुनुका साथै वर्षा र हिमपातको सम्भावना देखिएको छ।

महाशाखाका अनुसार हाल गण्डकी, लुम्बिनी, कर्णाली र सुदूरपश्चिम प्रदेशका हिमाली भूभागमा आंशिक बदली रहेको छ भने देशका बाँकी भूभागमा मौसम मुख्यतया सफा रहेको छ।

आज दिउँसो कोशी, बागमती र गण्डकी प्रदेशका हिमाली भूभागमा सामान्यतया बदली रहनेछ। त्यस्तै, अन्य हिमाली भूभाग, पहाडी क्षेत्र तथा मधेस प्रदेशमा आंशिक बदली रहने पूर्वानुमान गरिएको छ।

दिउँसो कोशी, बागमती र गण्डकी प्रदेशका हिमाली भूभागका थोरै स्थानमा हल्का वर्षा तथा हिमपात हुन सक्ने सम्भावना रहेको छ। यस्तै, लुम्बिनी, कर्णाली र सुदूरपश्चिम प्रदेशका हिमाली भूभागका एक–दुई स्थानमा मेघगर्जन र चट्याङसहित हल्का वर्षा तथा हिमपात हुन सक्ने महाशाखाले जनाएको छ।

यसैगरी, आज राति कोशी, बागमती र गण्डकी प्रदेशका पहाडी भूभागका एक–दुई स्थानमा हल्का वर्षाको सम्भावना रहेको छ। मधेस र कोशी प्रदेशका तराई भूभागका एक–दुई स्थानमा समेत हल्का वर्षा हुन सक्ने महाशाखाले जनाएको छ।

महाशाखाको पूर्वानुमानअनुसार देशका केही स्थानमा वर्षा तथा हिमपातको सम्भावना रहेकाले सम्बन्धित क्षेत्रका बासिन्दा तथा यात्रुहरूलाई आवश्यक सतर्कता अपनाउन अनुरोध गरिएको छ।

अमेरिकाको भर्जिनिया राज्यस्थित मनासस पार्कमा बस्दै आएकी नेपाली मूलकी नर्स ममता काफ्ले भट्टको हत्या प्रकरणमा उनका श्रीमान् नरेश भट्ट दोषी ठहर भएका छन्। जूरीले नरेशलाई प्रथम श्रेणीको हत्या, शव लुकाएको तथा शव अपमान गरेको अभियोगमा दोषी ठहर गरेको हो।

सन् २०२४ को जुलाईदेखि बेपत्ता ममता काफ्ले भट्टको शव हालसम्म फेला परेको छैन। तर, शव नभेटिए पनि डीएनए परीक्षण, डिजिटल प्रमाण, निगरानी क्यामेराका दृश्य, अभियुक्तको गतिविधि तथा अन्य परिस्थितिजन्य प्रमाणका आधारमा अमेरिकी अदालतले हत्या भएको निष्कर्षमा पुग्नु यस प्रकरणको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण पक्ष बनेको छ।

लामो समयदेखि अमेरिका र नेपाल दुवै ठाउँमा चर्चाको विषय बनेको यस घटनामा जूरीको फैसलाले ममताको बेपत्ता प्रकरणलाई कानुनी रूपमा महत्त्वपूर्ण निष्कर्षमा पुर्‍याएको छ। सजाय निर्धारणका लागि आगामी मार्च १२, २०२७ मा सुनुवाइ हुने तय भएको अमेरिकी सञ्चारमाध्यमहरूले जनाएका छन्।

शव नभेटिए पनि प्रमाणको श्रृंखलाले पुग्यो अदालत

ममता बेपत्ता भएपछि सुरु भएको अनुसन्धानमा अभियोजन पक्षले नरेशविरुद्ध फरेन्सिक प्रमाणदेखि डिजिटल गतिविधिसम्मका विभिन्न आधार अदालतमा प्रस्तुत गरेको थियो।

दम्पतीको घरभित्र तथा घटनासँग जोडिएको सामग्रीमा भेटिएका प्रमाण, रगतका दाग र डीएनए परीक्षणलाई अभियोजन पक्षले महत्त्वपूर्ण आधार बनाएको थियो। अनुसन्धानकर्ताले पावर सको भित्री भागबाट संकलन गरिएको नमुना ममताको डीएनए प्रोफाइलसँग मेल खाने बताएका थिए। दम्पतीको शयनकक्षको कार्पेटमा भेटिएको डीएनए मिश्रणसम्बन्धी प्रमाण पनि सुनुवाइमा प्रस्तुत गरिएको थियो।

अभियोजन पक्षले ममता बेपत्ता भएको आसपास नरेशले फोहोर फाल्न प्रयोग हुने सामग्री र सरसफाइका सामान किनेको तथा विभिन्न स्थानमा उनको आवतजावत भएको निगरानी क्यामेरा, फोन र सवारीसम्बन्धी विवरणसमेत प्रस्तुत गरेको थियो।

गुगल खोजी पनि बन्यो महत्त्वपूर्ण प्रमाण

मुद्दामा सबैभन्दा धेरै चर्चामा रहेका प्रमाणमध्ये नरेशको इन्टरनेट खोजी इतिहास पनि एक थियो। श्रीमती हराएमा के हुन्छ, सम्बन्धविच्छेद र जीवनसाथीको मृत्यु वा बेपत्ता अवस्थासँग सम्बन्धित विषयमा गरिएको डिजिटल खोजीलाई अभियोजन पक्षले घटनाको पृष्ठभूमिसँग जोडेर प्रस्तुत गरेको थियो।

डिजिटल प्रमाणले अपराध अनुसन्धानको स्वरूप कसरी बदलिरहेको छ भन्ने यो प्रकरण एउटा उदाहरणका रूपमा समेत हेरिएको छ। आजको समयमा मोबाइल फोन, इन्टरनेट खोजी इतिहास, सीसीटीभी, गाडीको गतिविधि र डिजिटल लोकेसनजस्ता विवरणले अपराध अनुसन्धानमा प्रत्यक्ष साक्षीजत्तिकै महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्न थालेका छन्।

तर, यस्ता प्रमाणको व्याख्या र सन्दर्भलाई लिएर प्रतिवादी पक्षले प्रश्न उठाएको थियो। प्रतिरक्षाले अभियोजन पक्षका प्रमाणले हत्या भएको कुरा शङ्कारहित रूपमा पुष्टि गर्न नसकेको दाबी गरेको थियो।

‘आत्महत्या’को दाबी अस्वीकार

नरेशले अदालतमा बयान दिँदै ममताको हत्या आफूले नगरेको दाबी गरेका थिए। उनले ममता मृत अवस्थामा फेला परेको र आत्तिएर शव टुक्र्याई विभिन्न स्थानमा फालेको दाबी गरेका थिए। उनले ममताको मृत्यु आत्महत्याबाट भएको जिकिर गरेका थिए।

तर, जूरीले उनको दाबी स्वीकार गरेन र अभियोजन पक्षले प्रस्तुत गरेको प्रमाणका आधारमा उनलाई प्रथम श्रेणीको हत्यामा दोषी ठहर गर्‍यो।

नरेशले अनुसन्धानका क्रममा प्रहरी, आफन्त र अन्य व्यक्तिलाई ममताको अवस्थाबारे फरक–फरक जानकारी दिएको तथा आफ्ना कतिपय प्रारम्भिक भनाइ असत्य भएको स्वीकार गरेको विवरण पनि अदालतमा आएको थियो।

वैवाहिक सम्बन्धमा तनावको पृष्ठभूमि

सुनुवाइका क्रममा ममता र नरेशबीचको वैवाहिक सम्बन्ध तनावपूर्ण रहेको विषयमा पनि साक्षीहरूले बयान दिएका थिए। ममताले सम्बन्धविच्छेदका विषयमा सोचिरहेको, छुट्टै आर्थिक व्यवस्थापन र नयाँ जीवनको तयारी गरिरहेको भन्ने विवरण पनि सुनुवाइका क्रममा चर्चामा आएको थियो।

परिवार र नजिकका व्यक्तिहरूले ममताले वैवाहिक सम्बन्धबारे चिन्ता व्यक्त गर्ने गरेको बयान दिएका थिए। यही पृष्ठभूमिलाई अभियोजन पक्षले घटनाको सम्भावित उद्देश्य र परिस्थितिसँग जोडेर हेरेको थियो।

विश्वभर चर्चामा ‘नो–बडी मर्डर केस’

ममता काफ्ले प्रकरणले विश्वभर एउटा महत्त्वपूर्ण कानुनी बहस पनि जन्मायो । शव फेला नपरे पनि हत्या प्रमाणित हुन सक्छ कि सक्दैन?

अमेरिकी कानुनी प्रणालीमा अभियोजन पक्षले अभियुक्तले अपराध गरेको कुरा शङ्कारहित रूपमा प्रमाणित गर्नुपर्ने हुन्छ। शव नहुँदा मृत्युको कारणसम्बन्धी प्रत्यक्ष चिकित्सकीय प्रमाण उपलब्ध नहुने भएकाले यस्तो मुद्दा अझ जटिल बन्ने कानुनी विश्लेषकहरूको धारणा रहँदै आएको छ।

तर, आधुनिक फरेन्सिक विज्ञानले यस्तो अनुसन्धानको स्वरूप परिवर्तन गरिरहेको छ। डीएनए, रगतका दाग, डिजिटल गतिविधि, फोन रेकर्ड, सीसीटीभी तथा अभियुक्तको व्यवहारबाट बनेको प्रमाणको श्रृंखला बलियो भएमा शव नभेटिए पनि हत्या प्रमाणित हुन सक्ने उदाहरण यसअघि पनि अमेरिकामा देखिएका छन्। ममता काफ्ले प्रकरणले फेरि एकपटक यही कानुनी सिद्धान्तलाई चर्चामा ल्याएको छ।

यो फैसला विश्वभर भइरहेका त्यस्ता अपराध अनुसन्धानका लागि पनि सन्देशका रूपमा हेरिएको छ, जहाँ अपराधीले शव वा भौतिक प्रमाण नष्ट गरेपछि न्यायिक प्रक्रिया कमजोर हुन्छ भन्ने धारणा बनाइन्छ। शव लुकाउनु वा नष्ट गर्नुले मात्र अपराधको सत्य मेटिँदैन भन्ने सन्देश यस फैसलाले दिएको छ।

नेपाली समुदायको चासो र न्यायको प्रतीक्षा

नेपालमा जन्मिएर अमेरिकामा नर्सका रूपमा कार्यरत ममताको बेपत्ता भएपछि यो घटना अमेरिकास्थित नेपाली समुदायका लागि गहिरो चिन्ता र पीडाको विषय बनेको थियो। नेपालदेखि अमेरिकासम्म सामाजिक सञ्जाल, नेपाली समुदाय र सञ्चारमाध्यमले यस प्रकरणलाई निरन्तर पछ्याएका थिए।

फैसला सुन्न अदालतमा नेपाली समुदायका सदस्य र ममताप्रति न्यायको अपेक्षा राख्ने व्यक्तिहरूको उल्लेख्य उपस्थिति रहेको थियो।

ममताको शव अझै फेला परेको छैन। तर, दुई वर्षभन्दा बढी समयसम्म चलेको अनुसन्धान र न्यायिक प्रक्रियापछि आएको जूरीको फैसलाले उनको परिवारलाई कानुनी रूपमा न्यायको एउटा महत्त्वपूर्ण चरणसम्म पुर्‍याएको छ।

ममता काफ्ले भट्ट प्रकरणले अपराधका भौतिक प्रमाण मेटाउने प्रयासले सत्यलाई सधैं मेटाउन सक्दैन। आधुनिक फरेन्सिक विज्ञान, डिजिटल प्रमाण र प्रमाणको समग्र श्रृंखलाले कहिलेकाहीँ शवबिनै पनि न्यायको ढोका खोल्न सक्छ।

नेपालीहरूको महान् पर्व तिहार आज भाइटीकासँगै विशेष उत्साह, उमंग र आत्मीयताका साथ मनाइँदै छ। दिदीबहिनी र दाजुभाइबीचको स्नेह, प्रेम, विश्वास र दीर्घायुको कामना गर्ने यस पर्वले पारिवारिक सम्बन्धलाई अझ प्रगाढ बनाएको छ।

पाँच दिनसम्म मनाइने तिहारको अन्तिम तथा सबैभन्दा विशेष दिन भाइटीकामा दिदीबहिनीले आफ्ना दाजुभाइलाई सप्तरंगी टीका लगाइदिएर सुख, समृद्धि, दीर्घायु र सफलताको कामना गर्छन्। दाजुभाइले पनि दिदीबहिनीप्रति माया, सम्मान र संरक्षणको प्रतिबद्धता व्यक्त गर्दै उपहार आदानप्रदान गर्ने परम्परा छ।

यमराज र यमुनासँग जोडिएको पौराणिक कथनका कारण भाइटीकालाई मृत्युको भयबाट मुक्ति र दीर्घायुको कामनासँग पनि जोडेर हेर्ने गरिन्छ। यमुनाले आफ्ना भाइ यमराजको दीर्घायुको कामना गर्दै विशेष पूजा गरेको धार्मिक विश्वासअनुसार यो पर्व सुरु भएको मान्यता छ। त्यसैले भाइटीका केवल टीका र उपहारको पर्व नभई पारिवारिक प्रेम, समर्पण र सम्बन्धको पुनःपुष्टिको सांस्कृतिक अवसर पनि हो।

तिहारका क्रममा घरआँगन सफा गर्ने, झिलिमिली बत्ती र दियोले सजाउने, लक्ष्मीपूजा गर्ने, देउसी–भैलो खेल्ने तथा काग, कुकुर र गाईको पूजा गर्ने नेपाली परम्पराले प्रकृति, जीवजन्तु र मानवबीचको सहअस्तित्वको सन्देशसमेत बोकेको छ। यही विशेषताका कारण तिहार नेपाली समाजको धार्मिक पर्व मात्र नभई जीवनशैली र सभ्यतासँग जोडिएको विशिष्ट सांस्कृतिक पर्व बनेको छ।

समयसँगै तिहारको रंग नेपालका सीमाभित्र मात्र सीमित रहेन। रोजगारी, अध्ययन र बसोबासका क्रममा विश्वका विभिन्न मुलुक पुगेका नेपालीहरूले पनि आफ्नो संस्कृति र परम्परालाई निरन्तरता दिइरहेका छन्। अमेरिका, बेलायत, अष्ट्रेलिया, जापान, मध्यपूर्वदेखि युरोपका विभिन्न मुलुकसम्म नेपाली समुदायले देउसी–भैलो, लक्ष्मीपूजा र भाइटीका आयोजना गर्दै तिहारलाई विश्वव्यापी नेपाली पहिचानका रूपमा स्थापित गरिरहेका छन्।

सामाजिक सञ्जाल र डिजिटल प्रविधिले पनि तिहारलाई नयाँ पुस्तासम्म र विश्वभर फैलाउन महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ। भौगोलिक दूरीले परिवारका सदस्यलाई अलग पारे पनि भिडियो कलमार्फत टीकाको शुभकामना आदानप्रदान गर्ने, तिहारका तस्बिर र भिडियो सार्वजनिक गर्ने तथा विश्वभर रहेका नेपाली समुदायलाई एउटै सांस्कृतिक भावनामा जोड्ने क्रम बढेको छ।

विदेशमा रहेका धेरै नेपालीका लागि तिहार आफ्नो माटो, परिवार र बाल्यकालको सम्झनासँग जोडिएको भावनात्मक पर्व पनि हो। त्यसैले सात समुद्रपारि बसेर पनि दियो बाल्ने, देउसी–भैलो खेल्ने र भाइटीका मनाउने नेपालीहरूको संख्या बढ्दै जाँदा तिहार नेपालीपनलाई विश्वमञ्चमा चिनाउने सांस्कृतिक उत्सवका रूपमा समेत स्थापित हुँदै गएको छ।

भाइटीकाले सधैं सम्बन्धको मूल्य धन वा दूरीले होइन, प्रेम, विश्वास र आत्मीयताले निर्धारण गर्छ। बदलिँदो समय र विश्वव्यापी जीवनशैलीका बीच पनि दिदीबहिनी र दाजुभाइबीचको यही अटुट स्नेहले तिहारको मौलिकता र महत्वलाई अझ जीवन्त बनाइरहेको छ।

झिलिमिली दियोको उज्यालोसँगै आज भाइटीकाले नेपालदेखि विश्वभर छरिएका नेपालीका घर–घरमा प्रेम, आत्मीयता र नेपाली संस्कृतिको उज्यालो फैलाइरहेको छ।

सशस्त्र प्रहरी बलले झापाका विभिन्न सीमावर्ती क्षेत्रबाट ३९ लाख ७८ हजार ७०० मूल्य बराबरका अवैध भारतीय फूलमाला बरामद गरेको छ ।

काँकडभिट्टा, भद्रपुर र केचनालगायत भारतसँग सीमा जोडिएका क्षेत्रबाट नेपालतर्फ अवैध रूपमा भित्र्याउँदै गरेको अवस्थामा सशस्त्र प्रहरीको गस्ती तथा चेकजाँच टोलीले दुई दिनमा उक्त फूलमाला नियन्त्रणमा लिएको सशस्त्र प्रहरी बल नेपाल नं २ गण भद्रपुरका गणपति सचिन कर्माचार्यले जानकारी दिए।

उनका अनुसार आज रु १४ लाख १५ हजार ३०० र सोमबार रु २५ लाख ६३ हजार ४०० मूल्य बराबरका फूलमाला बरामद गरिएको हो ।

जिल्ला प्रशासन कार्यालय झापाले भारतबाट फूलमाला आयातमा रोक लगाउँदै यस वर्षको पर्वमा स्वदेशी फूल प्रयोग गर्न आग्रह गर्दै आएको छ । प्रशासनले अवैध रूपमा भित्र्याइएका फूलमाला नियन्त्रणमा लिन सुरक्षा निकायलाई निर्देशन दिएको थियो ।

बरामद गरिएका फूलमाला जिल्ला प्रशासन कार्यालय, नेपाल प्रहरी, प्लान्ट क्वारेन्टिन, जनप्रतिनिधि तथा उद्योग वाणिज्य सङ्घका प्रतिनिधिको उपस्थितिमा नष्ट गरिएको जनाइएको छ ।

जुवा खेल्ने २२ जना पक्राउ

यसैबीच, झापामा जुवा खेलिरहेको सूचनाका आधारमा प्रहरीले दुई स्थानमा छापा मारेर २२ जनालाई पक्राउ गरेको छ ।

जिल्ला प्रहरी कार्यालय झापाका सूचना अधिकारी सुवास बुढाथोकीका अनुसार दमक नगरपालिका–१० स्थित स्वास्थ्यचौकी नजिकैको गोठमा जुवा खेलिरहेको अवस्थामा आज बिहान १० जनालाई पक्राउ गरिएको हो । उनीहरूको साथबाट १५ थान कौडा, नौ थान मोबाइल र रु ८९ हजार ७१० नगद बरामद गरिएको प्रहरीले जनाएको छ ।

त्यसैगरी, कमल गाउँपालिका–५ स्थित गीता भट्टराईको घरमा हारजित हुने गरी तास खेलिरहेको अवस्थामा घरधनी भट्टराईसहित १२ जनालाई पक्राउ गरिएको बुढाथोकीले जानकारी दिए ।

उनीहरूको साथबाट पाँच बुङ तास र नौ थान मोबाइल बरामद भएको छ । पक्राउ परेका सबैलाई थप अनुसन्धानका लागि हिरासतमा राखिएको प्रहरीले जनाएको छ ।

दिदीबहिनी नहुनेका लागि भाइटीकाका दिन काठमाडौंको रानीपोखरीको बीचमा रहेको बालगोपालेश्वर मन्दिर खुला गर्ने प्रचलन छ। वर्षमा एकपटक भाइटीकाका दिन मात्र खुल्ने यस मन्दिरमा दिदीबहिनी वा दाजुभाइ नहुनेले पूजा, दर्शन गरी टीका लगाउने गर्छन्।

बुधबार बिहानैदेखि भक्तजनका लागि बालगोपालेश्वर मन्दिर खुला गर्न आवश्यक तयारी पूरा भएको काठमाडौँ महानगरपालिकाका प्रवक्ता नवीन मानन्धरले जानकारी दिए।

यसैगरी, जयवागेश्वरीस्थित खञ्जनेश्वर महादेव मन्दिरमा पनि दिदीबहिनी वा दाजुभाइ नहुनेले पूजा, दर्शन गरी टीका लगाउने प्रचलन रहेको संस्कृतिविद् एवम् गुठी संस्थानका अध्यक्ष डा गोविन्द टण्डनले जानकारी दिए ।

उनका अनुसार विसं २०३५ अघिसम्म रानीपोखरीमा हामफालेर बालगोपालेश्वर मन्दिर प्रवेश गर्ने समस्या देखिएपछि मन्दिर बन्द गरिन्थ्यो। त्यसबेला दिदीबहिनी नहुने दाजुभाइ र दाजुभाइ नहुने दिदीबहिनी जयवागेश्वरीस्थित खञ्जनेश्वर महादेव मन्दिरमा भेला हुने गर्थे। अहिले पनि भाइटीकाका दिन त्यहाँ भक्तजनको भीड लाग्ने गरेको छ ।

विसं २०३५ पछि रानीपोखरीभित्रको बालगोपालेश्वर मन्दिर नियमित रूपमा खुल्न थालेको हो। विसं २०७२ वैशाख १२ गतेको गोरखा भूकम्पले मन्दिर क्षतिग्रस्त भएपछि विसं २०७७ सम्म दिदीबहिनी तथा दाजुभाइ नहुने भक्तजन खञ्जनेश्वर महादेव मन्दिरमा पुग्ने गरेका थिए। भूकम्पपछि पुनर्निर्माण गरिएको बालगोपालेश्वर मन्दिर विसं २०७७ देखि पुनः भक्तजनका लागि खुला गरिएको हो।

भाइटीकाको दिनलाई नेवार समुदायले किजापूजाका रूपमा मनाउँछन्। नेवार समुदायमा कुल परम्पराअनुसार कसैले आज र कसैले अघिल्लो दिन किजापूजा गर्ने गर्छन्। भक्तपुरका अधिकांश नेवार समुदायले हिजो किजापूजा गरेका छन्। त्यहाँको तलेजु मन्दिरका पुजारी र ज्योतिषीको निर्णयअनुसार भक्तपुरका नेवार समुदायले हिजो नै किजापूजा गरेको जनाइएको छ।

यमपञ्चक अर्थात् तिहारको अन्तिम दिन आज दाजुभाइले दिदीबहिनीबाट टीका ग्रहण गरी भाइटीका पर्व मनाउँदैछन् ।

प्रत्येक वर्ष कात्तिक शुक्ल द्वितीयाका दिन मनाइने भाइटीका नेपालीको दोस्रो ठूलो चाड तिहारको मुख्य पर्व हो। यस दिन दिदीबहिनीले आफ्ना दाजुभाइको दीर्घायु, आरोग्य र समृद्धिको कामना गर्दै परम्पराअनुसार सप्तरङ्गी वा पञ्चरङ्गी टीका लगाइदिने चलन छ । यस पर्वलाई यमद्वितीया पनि भनिन्छ ।

दिदीबहिनीले दाजुभाइलाई टीका लगाएपछि दाजुभाइले पनि दिदीबहिनीलाई टीका लगाइदिने परम्परा छ। दिदीबहिनीको पूजा गर्नाले अखण्ड सौभाग्य र ऐश्वर्य प्राप्त हुने धार्मिक मान्यता रहेको छ ।

भाइटीका आज दिनभर लगाउन सकिने भए पनि साइत खोज्नेका लागि बिहान ११:०७ बजेको समय उत्तम रहेको नेपाल पञ्चाङ्ग निर्णायक विकास समितिका अध्यक्ष सहप्रा डा पुरुषोत्तम भट्टराईले जानकारी दिए। उनका अनुसार आज दिनभर टीका लगाउन कुनै बाधा छैन । राज्य सञ्चालकले भने साइतमै टीका लगाउनुपर्ने समितिले जनाएको छ ।

यस वर्ष भाइटीका लगाइदिने दिदीबहिनी पूर्व र लगाइमाग्ने दाजुभाइ पश्चिम फर्कनुपर्ने समितिले जनाएको छ । यसो गर्दा वृश्चिक राशिमा रहेका चन्द्रमा दाहिने पर्नेछन्। आज बिहान चन्द्रमा वृश्चिक राशिमा प्रवेश गर्नेछन् । त्यसअघि चन्द्रमा तुला राशिमा रहनेछन् । तुला राशिमा चन्द्रमा रहेका बेला पनि यही दिशाअनुसार टीका लगाउन सकिने धर्मशास्त्रविद् प्रा डा रामचन्द्र गौतमले बताए। शुभकार्य गर्दा चन्द्रमालाई अगाडि वा दाहिने पार्नुपर्ने शास्त्रीय मान्यता रहेको उनको भनाइ छ ।

भाइटीकाका दिन दिदीबहिनीले लक्ष्मीपूजाका दिन स्थापना गरिएको दियो, कलश र गणेशको पूजा गर्छन्। त्यसपछि मूल थालीमा लेखिएको अष्टदलमा अष्टचिरञ्जीवी मार्कण्डेय, अश्वत्थामा, बलि, व्यास, हनुमान, विभीषण, कृपाचार्य र परशुरामका साथै चित्रगुप्त, यमराज, यमुना, धर्मराज तथा गणपत्यादि वनस्पत्यन्त देवताको पूजा आराधना गरिन्छ।

दिदीबहिनीले दाजुभाइलाई तेलको धाराले छेकेर परम्पराअनुसार पञ्चरङ्गी वा सप्तरङ्गी टीका लगाइदिने तथा मखमली, सयपत्री र गोदावरीलगायत फूलका माला पहिर्‍याउने चलन छ।

तिहारमा सप्तरङ्गी टीका लगाउने प्रचलन व्यापक भए पनि शास्त्रीय मान्यताअनुसार रातो, सेतो, पहेँलो, हरियो र नीलो गरी पाँच रङका टीका लगाउने व्यवस्था रहेको धर्मशास्त्रविद् गौतमले बताए।

टीका लगाएपछि दिदीबहिनीले दाजुभाइलाई ओखर, कटुस, मरमसला र सेलरोटीलगायत परिकार दिने गर्छन्। दाजुभाइले पनि दिदीबहिनीलाई आफ्नो गच्छेअनुसार सौभाग्यका प्रतीक कपडा र दक्षिणा दिएर सम्मान प्रकट गर्ने धार्मिक तथा सामाजिक परम्परा छ।

सुनसरीमा जेनजी आन्दोलनका क्रममा झुम्का कारागारबाट फरार भएका एक प्रतिवादी एक वर्षपछि पक्राउ परेका छन्।

पक्राउ पर्नेमा धनकुटाको सहिदभूमि गाउँपालिका-६ घर भई हाल सुनसरीको बराहक्षेत्र नगरपालिका-२ बस्दै आएका ३३ वर्षीय मनोज परियार छन्।

लागूऔषध गाँजा मुद्दामा पुर्पक्षका लागि कारागार चलान भएका परियार गत भदौ २४ गते भएको जेनजी आन्दोलनका क्रममा झुम्का कारागारबाट फरार भएका थिए।

उनको खोजतलास गर्ने क्रममा मंगलबार दिउँसो २:५० बजे बराहक्षेत्र नगरपालिका-२ चतराबाट पक्राउ गरिएको जिल्ला प्रहरी कार्यालय सुनसरीले जनाएको छ।

कोशी प्रदेश प्रहरी कार्यालय विराटनगर र इलाका प्रहरी कार्यालय महेन्द्रनगर सुनसरीबाट संयुक्त रूपमा खटिएको प्रहरी टोलीले उनलाई पक्राउ गरेको हो।

पक्राउ परेका परियारलाई आवश्यक कारबाहीका लागि इलाका प्रहरी कार्यालय महेन्द्रनगरमा राखिएको प्रहरीले जनाएको छ।

तनहुँमा किर्नाको टोकाइबाट सर्ने जीवाणुजन्य रोग ‘स्क्रब टाइफस’ को संक्रमण तीव्र रूपमा फैलिएको छ। चालु आर्थिक वर्षको असोज महिनामा मात्रै जिल्लाका सात स्थानीय तहमा १५५ जनामा स्क्रब टाइफस पुष्टि भएको छ।

प्रदेश जनस्वास्थ्य कार्यालयका सूचना अधिकारी सुदीप कँडेलका अनुसार कुल संक्रमितमध्ये झन्डै एकतिहाइ आँबुखैरेनी गाउँपालिकामा फेला परेका छन्। आँबुखैरेनीमा मात्रै कुल संक्रमितको करिब ३४.८ प्रतिशत अर्थात् ५४ जनामा संक्रमण देखिएको हो।

त्यसैगरी बन्दीपुर गाउँपालिका र व्यास नगरपालिकामा समान ३४-३४ जनामा संक्रमण पुष्टि भएको छ।

भिमाद नगरपालिकामा २३ जना, शुक्लागण्डकी नगरपालिकामा सात, म्याग्दे गाउँपालिकामा दुई र भानु नगरपालिकामा एक जनामा संक्रमण देखिएको सूचना अधिकारी कँडेलले जानकारी दिए।

स्क्रब टाइफस जीवाणुजन्य संक्रामक रोग भएकाले खेतबारी, झाडी, घाँस तथा झारपात भएको क्षेत्रमा काम गर्ने व्यक्तिहरू यसको उच्च जोखिममा रहने कँडेलले बताए।

स्क्रब टाइफस हुँदा सामान्यतया ज्वरो आउने, टाउको र मांसपेशी दुख्ने, अत्यधिक थकान महसुस हुने र शरीरमा दाना देखिने जस्ता लक्षण देखा पर्छन्। कतिपय बिरामीमा खोकी, वाकवाकी, बान्ता वा पेट दुख्ने समस्या पनि हुन सक्छ।

समयमै पहिचान र उपचार नभए संक्रमणले फोक्सो, मिर्गौला र मस्तिष्कलगायत शरीरका महत्त्वपूर्ण अंगहरूमा गम्भीर क्षति पुर्‍याउने चेतावनी स्वास्थ्यकर्मीहरूले दिएका छन्।

यसबाट बच्न खेतबारी वा झाडीमा काम गर्दा पूरा शरीर ढाक्ने कपडा लगाउन, जुत्ता र मोजा प्रयोग गर्न तथा काम सकेपछि शरीर र कपडा जाँच गर्न सुझाव दिइएको छ।

घरवरपर झाडी र अनावश्यक घाँसपात हटाएर वातावरण सफा राख्नसमेत कार्यालयले आग्रह गरेको छ।