जेठोबुढो धान भित्र्याउने मुख्य समयमा साँझ पोखरामा परेको एक्कासि बेमौसमी वर्षाले काटेर खेतमै सुकाउन राखिएको धान डुबाइदिएको छ। घाम लागिरहेका बेला अचानक ठूलो पानी पर्दा धान भिजेर नोक्सान हुने चिन्तामा किसान परेका छन्।

मौसम पूर्वानुमान महाशाखाका अनुसार पछिल्लो तीन घण्टामा कास्कीको पोखरा विमानस्थलस्थित मौसम मापन केन्द्रमा सबैभन्दा बढी २५.४ मिलिमिटर वर्षा मापन भएको छ।

पोखरा महानगरपालिकाको कृषि तथा आर्थिक विकास महाशाखाका प्रमुख मनहर कडरियाले अगौटे धान अधिकांश किसानले थन्काइसके पनि जेठोबुढो धान भित्र्याउने समयमा वर्षा हुँदा समस्या आएको बताए।

‘यतिबेला अधिकांश किसान जेठोबुढो धान थन्काउने तयारीमा थिए। यही समयमा पानी परेपछि धान खेतमै भिजेको छ,’ कडरियाले भने, ‘भोलिदेखि घाम लाग्यो भने त्यति धेरै क्षति नहुन सक्छ। तर, धान लामो समय भिजिरहे हकुवा हुने सम्भावना बढी हुन्छ।’

बेमौसमी वर्षाले पोखराका कसेरी, सनुपदेली, ढाव र ठूम्रीबोटलगायत क्षेत्रका किसानले खेतमा काटेर राखेको धान भिजाएको छ।

पोखरा-१३ आर्वाका श्रीराम सिग्देलले कसेरी र सनुपदेली फाँटमा हिजो र आज काटेर राखेको धान पूरै पानीमा डुबेको बताए। उनका अनुसार उक्त क्षेत्रका करिब ७५ प्रतिशत किसानले पछिल्ला दुई दिनमै धान काटेका थिए।

‘घाम लागिरहेकाले पानी पर्ला भन्ने ख्याल गर्न सकिएन। अहिले २०-२२ मुरी फल्ने धान सबै काटेर राखेका थियौँ,’ सिग्देलले भने। यता, मौसम पूर्वानुमान महाशाखाले गण्डकी प्रदेशका पहाडी भूभागका थोरै स्थानमा अझै हल्का वर्षा भइरहेको जनाएको छ।

कञ्चनपुरको महेन्द्रनगरस्थित वडा प्रहरी कार्यालय परिसरमा आज कुटाकुट गर्ने ६ जनालाई प्रहरीले पक्राउ गरेको छ।

जिल्ला प्रहरी कार्यालय कञ्चनपुरका प्रवक्ता एवं प्रहरी नायब उपरीक्षक टेकबहादुर रावतले झै-झगडाको विषयमा वडा प्रहरी कार्यालय अगाडी दुई पक्षबिच झगडा भएपछि भीमदत्त नगरपालिका-५ का ५ जना र भीमदत्त नगरपालिका-१७ का एक जनालाई नियन्त्रणमा लिएको जानकारी दिए।

प्रहरीकाअनुसार पक्राउ पर्नेमा भीमदत्त नगरपालिका-५ का ५८ वर्षीय रामबहादुर लुहार, २२ वर्षीय राजेश लुहार, २२ वर्षीय रोशन लुहार, २७ वर्षीया निशा लुहार, २६ वर्षीय रोहित लुहार र भीमदत्त नगरपालिका-१७ का २५ वर्षीय विशाल कोली रहेका छन्।

वडा प्रहरी परिसरमै कुटाकुट भइरहेको भिडियो सामाजिक सञ्जालमा चर्चाको विषय बनेपछि जिल्ला प्रहरी कार्यालय कञ्चनपुरले प्रेस विज्ञप्ती जारी गरी उक्त विवादमा संलग्न ६ जनालाई आवश्यक अनुसन्धानका लागि नियन्त्रणमा लिएको जानकारी दिएको छ।

नेपाल क्रिकेट सङ्घ (क्यान) ले ‘एसीसी मेन्स एसिया कप राइजिङ स्टार्स, २०२६’ का लागि सन्दीप लामिछानेको कप्तानीमा १५ सदस्यीय नेपाली टोली घोषणा गरेको छ।

कतारमा आयोजना हुने उक्त प्रतियोगिताका लागि क्यानले अनुभवी र युवा खेलाडीको मिश्रणसहित टोली सार्वजनिक गरेको हो।

घोषित टोलीमा कप्तान लामिछानेसँगै कुशल भुर्तेल, सोमपाल कामी, ललित राजवंशी, सन्दीप जोरा, पवन सर्राफ, बसिर अहमद र लोकेश बम समावेश छन्।

त्यसैगरी अर्जुन कुमाल, नन्दन यादव, दीपक डुम्रे, अभिशेष गौतम, इशान पाण्डे, रशिद खान र देव खनालले पनि टोलीमा स्थान बनाएका छन्।

यस्तो छ १५ सदस्यीय नेपाली टोली:

सन्दीप लामिछाने (कप्तान), बसिर अहमद, अर्जुन कुमाल, नन्दन यादव, पवन सर्राफ, ललित राजवंशी, लोकेश बम, कुशल भुर्तेल, सोमपाल कामी, दीपक डुम्रे, सन्दीप जोरा, अभिशेष गौतम, इशान पाण्डे, रशिद खान र देव खनाल।

नेपाल प्रिमियर लिग (एनपीएल) को लिग चरणका सबै २८ खेल समाप्त भएसँगै प्लेअफ समीकरण र खेल तालिका तय भएको छ।

तालिकाको शीर्ष चारमा रहँदै लुम्बिनी लायन्स, सुदूरपश्चिम रोयल्स, काठमाडौं गोर्खाज र चितवन राइनोज प्लेअफमा प्रवेश गरेका छन्।

लिग चरणको अन्तिम खेलमा आइतबार पोखरा एभेन्जर्ससँग काठमाडौं गोर्खाज ५५ रनले पराजित भएसँगै शीर्ष दुईको छिनोफानो भएको हो।

यससँगै ७ खेलबाट ११ अङ्क जोडेको लुम्बिनी लायन्स शीर्ष र १० अङ्क जोडेको सुदूरपश्चिम रोयल्स दोस्रो स्थानमा रहेर ‘क्वालिफायर १’ मा स्थान बनाउन सफल भएका छन्।

तेस्रो स्थानमा सीमित भएको काठमाडौं र चौथो स्थानको चितवन राइनोजले प्लेअफको अर्को चरण इलिमिनेटर खेल्नेछन्।

सार्वजनिक खेल तालिकाअनुसार प्लेअफका खेलहरू मङ्गलबारबाट सुरु हुनेछन्। मङ्गलबार पहिलो प्लेअफ र बुधबार दोस्रो प्लेअफ हुनेछ। यस्तै, बिहीबार तेस्रो प्लेअफ हुने तय छ भने प्रतियोगिताको फाइनल खेल शनिबार हुनेछ। प्लेअफ र फाइनलका सबै खेल साँझ ५:०० बजे सुरु हुनेछन्।

शीर्ष दुईमा रहेका लुम्बिनी र सुदूरपश्चिमबीचको विजेता टोली सिधै फाइनलमा पुग्नेछ भने पराजित हुने टोलीले काठमाडौं र चितवनबीचको विजेतासँग फाइनल प्रवेशका लागि तेस्रो प्लेअफ खेल्ने अवसर पाउनेछ। उता, काठमाडौं र चितवनमध्ये पराजित हुने टोली भने प्रतियोगिताबाट बाहिरिनेछ।

यस सिजनको लिग चरणबाट विराटनगर किङ्स, कर्णाली याक्स, जनकपुर बोल्ट्स र पोखरा एभेन्जर्स बाहिरिएका छन्।

तराईबासी समुदायको महान् पर्व छठ उदयपुरमा धुमधामसँग मनाइँदैछ। विगत वर्षहरूमा झैँ यस पटक पनि छठ मनाउन सदरमुकाम त्रियुगा नदी तथा भित्री मधेसका अन्य नदी किनार, तलाउ र जलाशय क्षेत्र झकिझकाउ र आकर्षक बनाइएको छ।

भक्तिपूर्वक मनाइने छठ नदी किनार, तलाउ र जलाशय क्षेत्रमा शुद्ध मन र चित्त लिएर उपवास (खाली पेट) व्रत बसेर पूजा आराधना गर्ने गरिन्छ। बिहीबार सुरु भएर ५ दिनसम्म लगातार मनाइने छठको आज मुख्य दिन हो। सदरमुकाम गाईघाटमा छठ मनाउन त्रियुगा छठ पूजा आयोजक समिति गठन गरेर औपचारिक रूपमा मनाउने गरिएको छ।

समितिका अध्यक्ष चन्दन साहका अनुसार छठ पर्व सभ्य, भव्य र धुमधामसँग मनाउने व्यवस्था मिलाइएको छ। चोखोनितो र शरीरलाई शुद्ध बनाएर व्रत बस्ने परम्परा रहेको पर्वको पहिलो दिन बिहीबार व्रतालुहरूलाई कोदो र माछाको परिकारबाट बनेका खाद्य परिकार वर्जित हुने अध्यक्ष साहले बताए।

दोस्रो दिन नहाय खाय विधिअनुसार सरसफाइ गरेर शुद्ध मन र शरीरले खानेकुरा खाँदै व्रत बस्ने काम सम्पन्न भयो भने तेस्रो दिन व्रतालुहरू दिनभर उपवास बसेर सख्खर हालेर बनाइएको खिर कुलदेवता र छठी मातालाई साँझमा विधिपूर्वक चढाएर आराधना गर्ने कार्यक्रम भयो। जसलाई खरना विधि भनिने अध्यक्ष साहले बताए।

छठको मुख्य दिन आइतबार दिनभर निराहार बसेका भक्तजनले साँझपख दुलही झैँ सिँगारिएको त्रियुगा नदी किनारको जलाशयमा अस्ताउँदो सूर्यलाई ठेकुवा, भुसुवालगायत परिकारको प्रसादसहित अर्घ्य चढाएर भक्तिपूर्वक पूजा आराधना गर्दै रात बिताउने काम भइरहेको छ। साँझपख अस्ताउँदो सूर्यलाई अर्घ्य दिएर रातभर जाग्राम बस्ने व्रतालुहरूले भोलि सोमबार बिहानको उदाउँदो सूर्यलाई अर्घ्य दिएर पूजाको समाप्ति गर्नेछन्।

छठ पूजाका लागि त्रियुगा नदी, बरुवा, बगाहा, ठाडी खोला किनारहरू र पोखरी तथा तलाउ र जलाशयहरू दुलहीझैँ आकर्षक बनाइएका छन्। गाईघाटबाहेक चौदण्डीगढीका द्वार खोला तथा बेलका नगरपालिकाका सेती र गिनेरी आदि खोला किनारहरू पनि उत्तिकै झकिझकाउ पारेर सजाइएका छन्।

कटारी नगरपालिकाको तावा, कमला र वैद्यनाथ खोला किनारहरू पनि झकिझकाउ पार्दै पूजा आराधना गर्ने काम भइरहेको स्थानीयले बताएका छन्।

गाईघाटमा त्रियुगा बसपार्क नजिकै नदी किनारमा निर्माण गरिएको ६ सय मिटर लामो घाटमा आइतबार साँझ भक्तजनहरूले अर्घ्य दिएका छन्। त्रियुगा पुलदेखि उत्तरतर्फ गाईघाटका भक्तजनका लागि घाट निर्माण भएको छ भने पुलको दक्षिणतर्फ मोतिगडा क्षेत्रका भक्तजनहरूका लागि घाट बनाइएको छ। दुवै घाटमा भक्तजन र आन्तरिक पर्यटकहरूको बाक्लो सहभागिता रहेको छ।

छठ पूजा समितिका संस्थापक अध्यक्ष खेमनारायण यादवका अनुसार भक्तजनको संख्या वर्षेनी बढ्दै गएकाले यसपटक गत वर्षभन्दा बढी संख्यामा घाट निर्माण गरिएको छ। गत वर्ष ४ सय ७५ मिटर दूरी नदी किनारमा घाट बनाइएको थियो भने यस वर्ष ५ सय ७० मिटरमा निर्माण गरिएको यादवले बताए।

त्रियुगा नदीको पानी डोल्याएर दायाँबायाँ टेन्ट टाँगेर झिलिमिली बत्ती जडान गरिएको घाटमा भक्तजनसँगै घुमफिर गर्न आउने आन्तरिक पर्यटकको दिउँसोदेखि घुइँचो लागिरहेको छ। घाटस्थल जानका लागि बसपार्कमै आकर्षक प्रवेशद्वार निर्माण गरिएको छ भने घाटभन्दा ५ सय मिटर माथि उत्तरतर्फ औपचारिक कार्यक्रम गर्न मञ्च निर्माण गरिएको छ। जहाँ छठको उद्घाटनपछि रातभर नृत्य, गायन तथा अन्य सिर्जनशील गतिविधि गरेर मनोरञ्जन दिलाउने काम हुने समितिले तयारी गरेको छ।

राज्यले सहयोग गर्दैन
छठ पूजाका लागि आवश्यक खर्चका लागि सरकारबाट सहयोग भने नपाएको गुनासो समितिले गरेको छ। त्रियुगा नगरपालिकासँग सहयोग माग्दा ५-६ वर्षपहिला खोलाको पानी डोल्याउन २-४ दिन जेसीबी सहयोग गरेयता कुनै सहयोग नपाएको समितिले जनाएको छ।

घाट निर्माणदेखि विद्युत् जडान, स्वागतद्वार निर्माण, औपचारिक कार्यक्रम गर्न मञ्च र साउन्ड सिस्टमलगायतमा झन्डै १० लाख हाराहारी खर्च लाग्ने समितिले जनाएको छ। तर, त्यसमा लाग्ने सबै खर्चको जोहो समिति आफैँले गर्दै आएको छ। समितिले एउटा घाटवापत भक्तजनसँग ५ सय ५० रुपैयाँ शुल्क तोकेको छ। अपुग रकम स्वैच्छिक चन्दा सहयोगबाट व्यवस्थापन गर्ने गरेको समितिले जनाएको छ।

खासगरी मधेसी समुदाय बसोबास भएको ठाउँमा छठ पर्व धुमधामसँग मनाउने गरिन्छ। पछिल्लो समय भने पहाडी समुदाय पनि छठ पर्वप्रति आकर्षित हुँदै गएको छ। सन्तान प्राप्ति, रोगव्याधबाट मुक्ति तथा पेसा व्यवसायको सफलता र आयआर्जन तथा धनदौलत कमाउनेलगायत चिताएको मनोकामना पूरा गर्ने जनविश्वासका साथ छठ पर्व मनाइने गरेको भक्तजन जगदीश साहले बताए।

छठ पूजाको पूर्वसन्ध्यामा शनिबार बिहान त्रियुगा नदी किनारमा सामूहिक सरसफाइ गरिएको थियो। त्रियुगा नगर उपप्रमुख महेश्वरी राई, पूर्व उपप्रमुख देवीकुमारी चौधरी, छठ पूजा समितिका संस्थापक अध्यक्ष यादव लगायत समितिका पदाधिकारी र अन्य बजारबासीले पूजास्थल नदी किनारमा सामूहिक सरसफाइ गरेका थिए।

नेपाल प्रिमियर लिग (एनपीएल) को लिग चरणको अन्तिम खेलमा पोखरा एभेन्जर्सले काठमाडौं गोर्खाजलाई ५५ रनले पराजित गर्दै सान्त्वना जित निकालेको छ।

यो हारसँगै काठमाडौं गोर्खाज शीर्ष दुईमा रहेर ‘क्वालिफायर १’ खेल्ने अवसरबाट चुकेको छ।

पोखराले दिएको २२५ रनको विशाल लक्ष्य पछ्याएको काठमाडौं १९.५ ओभरमा १६९ रनमै अलआउट भयो। हारपछि काठमाडौं ७ खेलबाट ८ अङ्कसहित अङ्कतालिकाको तेस्रो स्थानमै सीमित रह्यो।

अब ११ अङ्कसहित शीर्ष स्थानमा रहेको लुम्बिनी लायन्स र १० अङ्कसहित दोस्रो स्थानमा रहेको सुदूरपश्चिम रोयल्सबीच ‘क्वालिफायर १’ हुनेछ भने काठमाडौंले चौथो स्थानको चितवन राइनोजसँग प्लेअफको अर्को खेल खेल्नुपर्नेछ।

उता, लिगको पुछारमा रहेको पोखराले जितसँगै ७ खेलबाट ४ अङ्क जोडेर प्रतियोगिता टुङ्ग्याएको छ। विशाल लक्ष्य पछ्याउने क्रममा काठमाडौंका ओपनर तथा विकेटकिपर साहिल पटेलले ३४, रशिद खानले ३१, विलियम बोसिस्टोले २६ र जहान्दाद खानले २४ रन जोडे। भीम सार्की ८, सहन अरच्चिगे १ र सुमित महर्जन ३ रनमा आउट भए भने कप्तान करण केसी तथा सन्तोष यादव शून्यमै पभेलियन फर्किए।

अन्त्यतिर सोनु देवकोटाले १४ बलमा ४ छक्कासहित आक्रामक २९ रन बनाए पनि टिमलाई जित दिलाउन सकेनन्। गणेश गौतम शून्य रनमा अविजित रहे।

काठमाडौंलाई रोक्न पोखराका दिनेश खरेलले ४ ओभरमा केवल १८ रन खर्चेर सर्वाधिक ४ विकेट लिए। यस्तै, विपिन खत्रीले ४ ओभरमा २८ रन दिएर ३ विकेट हात पारे भने सन्नी बिकेले १ ओभर मेडन राख्दै बिनाकुनै रन १ विकेट लिए।

रमेश मेन्डिसले ४ ओभरमा ४० रन र युवराज सम्राले ०.५ ओभरमा २४ रन खर्चेर १-१ विकेट लिए। फिल्डिङमा कुशल भुर्तेलले ४ र कप्तान चमिका करुणारत्नेले ३ क्याच लिए।

यसअघि टस हारेर पहिले ब्याटिङ गरेको पोखराले निर्धारित २० ओभरमा ३ विकेट गुमाएर २२४ रनको विशाल योगफल बनाएको थियो। २.२ ओभरमा १७ रन हुँदा ओपनर तथा विकेटकिपर अर्जुन कुमाललाई गुमाए पनि कुशल भुर्तेल र युवराज सम्राले दोस्रो विकेटका लागि १८६ रनको विशाल साझेदारी गरे।

भुर्तेल ५१ बलमा ८ चौका र ८ छक्कासहित ९९ रन तथा सम्रा ५५ बलमा ८ चौका र ५ छक्कासहित ८९ रन बनाएर १९औं ओभरमा करण केसीको बलमा आउट भएका थिए।

अन्त्यतिर पोखराका कप्तान चमिका करुणारत्नेले ७ बलमा १ चौका र २ छक्कासहित अविजित १९ रन तथा धनञ्जय लक्षणले अविजित २ रन जोडे।

बलिङतर्फ काठमाडौंका कप्तान करण केसीले ४ ओभरमा ३४ रन खर्चेर २ तथा जहान्दाद खानले ४ ओभरमा ४७ रन दिएर १ विकेट लिए।

रशिद खानले ४ ओभरमा ५५, सहन अरच्चिगेले ३ ओभरमा ४०, गणेश गौतमले ३ ओभरमा २५ र सन्तोष यादवले २ ओभरमा २१ रन खर्चिए।

नेपाल प्रिमियर लिग (एनपीएल) को लिग चरणको अन्तिम खेलमा पोखरा एभेन्जर्सविरुद्ध ब्याटिङ धराशायी भएपछि काठमाडौं गोर्खाजका लागि शीर्ष दुईमा रहेर पहिलो क्वालिफायर खेल्ने सम्भावना कठिन बनेको छ।

२२५ रनको विशाल लक्ष्य पछ्याएको काठमाडौंले १७ ओभरको समाप्तिमा ८ विकेट गुमाएर केवल १४१ रन मात्र जोडेको छ।

अङ्कतालिकामा ६ खेलबाट ८ अङ्क र ०.८८२ को बलियो नेट रनरेटसहित तेस्रो स्थानमा रहेको काठमाडौंलाई शीर्ष दुईमा उक्लिन आजको खेल जित्नैपर्ने दबाब थियो।

तालिकाको शीर्ष स्थानमा लुम्बिनी लायन्स र दोस्रो स्थानमा सुदूरपश्चिम रोयल्स रहेका छन्। पोखराविरुद्ध जित निकालेको भए काठमाडौंले १० अङ्क पुर्‍याउँदै उत्कृष्ट नेट रनरेटका आधारमा सुदूरपश्चिमलाई पछि पारेर प्लेअफ १ मा स्थान बनाउने अवसर थियो।

तर अब काठमाडौंलाई जितका लागि बाँकी १८ बलमा ८४ रन आवश्यक छ। जसका लागि प्रतिओभर २८.०० को कठिन रनरेट चाहिन्छ। पछिल्लो ५ ओभरमा ४८ रन जोड्दा ४ महत्त्वपूर्ण विकेट गुमाएपछि काठमाडौं दबाबमा परेको हो।

आज पराजित भएमा काठमाडौं ८ अङ्कमै सीमित भई तेस्रो स्थानमा रहनेछ र चौथो स्थानको चितवन राइनोजसँग प्लेअफको अर्को समीकरण खेल्नुपर्नेछ। उता, ६ खेलबाट २ अङ्कसहित पुछारमा रहेको पोखराका लागि यो खेल प्रतिष्ठाको लडाइँ मात्र हो।

काठमाडौँका लागि ओपनर तथा विकेटकिपर साहिल पटेलले ३४, रशिद खानले ३१, विलियम बोसिस्टोले २६ र जहान्दाद खानले २४ रन जोडे पनि अन्य ब्याटर चल्न सकेनन्।

भीम सार्की ८ र सहन अरच्चिगे १ रनमा आउट भए भने कप्तान करण केसी र सन्तोष यादव शून्य रनमै पभेलियन फर्किए। ताजा अवस्थामा सोनु देवकोटा ३ र सुमित महर्जन १ रनमा अविजित छन् भने गणेश गौतम आउन बाँकी छ।

काठमाडौंको ब्याटिङ क्रम ध्वस्त पार्न पोखराका दिनेश खरेलले सर्वाधिक ४ विकेट लिएका छन्। उनले साहिल पटेल, विलियम बोसिस्टो, सहन अरच्चिगे र कप्तान करण केसीलाई आउट गरेका हुन्।

यस्तै, विपिन खत्रीले भीम सार्की, रशिद खान र सन्तोष यादवसहित ३ विकेट लिए भने रमेश मेन्डिसले जहान्दाद खानको १ विकेट हात पारे। फिल्डिङमा कुशल भुर्तेलले उत्कृष्ट प्रदर्शन गर्दै एक्लैले ४ क्याच लिएका छन्।

यसअघि टस हारेर पहिले ब्याटिङ गरेको पोखराले कुशल भुर्तेलको ९९ र युवराज सम्राको ८९ रनको मद्दतले २० ओभरमा ३ विकेट गुमाएर २२४ रनको विशाल योगफल बनाएको थियो।

नेपाल प्रिमियर लिग (एनपीएल) अन्तर्गत पोखरा एभेन्जर्सले दिएको २२५ रनको विशाल लक्ष्य पछ्याइरहेको काठमाडौं गोर्खाज १५.२ ओभरमा १३७-६ को नाजुक स्थितिमा पुगेको छ।

आक्रामक ब्याटिङ गरिरहेका रशिद खान र जहान्दाद खान लगातार आउट भएपछि काठमाडौंमाथि हारको दबाब बढेको छ।

जितका लागि काठमाडौंलाई अब बाँकी २८ बलमा ८८ रन आवश्यक छ भने हातमा केवल ४ विकेट मात्र बाँकी छन्।

८.९३ को रनरेटमा खेलिरहेको काठमाडौंका लागि ८६-४ को अवस्थाबाट रशिद र जहान्दादले २० बलमा ४४ रनको साझेदारी गर्दै आशा जगाएका थिए। तर १४.४ ओभरमा जहान्दाद र १५.२ ओभरमा रशिद आउट भएपछि काठमाडौँको इनिङ्स फेरि धर्मराएको हो।

रशिद २० बलमा ३ चौका र २ छक्कासहित ३१ रन बनाएर विपिन खत्रीको बलमा कुशल भुर्तेलबाट क्याचआउट भए। त्यसअघि जहान्दाद १२ बलमै ३ छक्काको मद्दतले २४ रन जोडेर रमेश मेन्डिसको बलमा पोखराका कप्तान चमिका करुणारत्नेबाट समातिएका थिए।

यसअघि ओपनर तथा विकेटकिपर साहिल पटेल ३४, विलियम बोसिस्टो २६, भीम सार्की ८ र सहन अरच्चिगे १ रन बनाएर आउट भएका थिए। ताजा अवस्थामा कप्तान करण केसी शून्य रनमा अविजित छन् भने सन्तोष यादव, सुमित महर्जन, सोनु देवकोटा र गणेश गौतम ब्याटिङका लागि आउन बाँकी छ।

पोखराका बलर दिनेश खरेलले काठमाडौंको शीर्ष र मध्यक्रम ध्वस्त पार्ने क्रममा ३ ओभरमा केवल १५ रन खर्चेर ३ विकेट लिए। उनले साहिल पटेल, विलियम बोसिस्टो र सहन अरच्चिगेलाई आउट गरेका हुन्।

यस्तै, विपिन खत्रीले ३.२ ओभरमा २७ रन दिएर २ विकेट र ४ ओभर पूरा गरेका रमेश मेन्डिसले ४० रन खर्चेर १ विकेट लिए। धनञ्जय लक्षणले २ ओभरमा १२, कुशल भुर्तेलले २ ओभरमा २७ र कप्तान चमिका करुणारत्नेले १ ओभरमा १० रन खर्चिए। काठमाडौँले अतिरिक्तका रूपमा १३ रन पाएको छ।

यसअघि टस हारेर पहिले ब्याटिङ गरेको पोखराले कुशल भुर्तेलको ९९ र युवराज सम्राको ८९ रनको मद्दतले २० ओभरमा ३ विकेट गुमाएर २२४ रन बनाएको थियो।

सिंगापुरको डाटा सेन्टर कम्पनी मेगास्पिड इन्टरनेशनलले पूर्वनिर्देशक एलिस हुआङले एक वर्षभन्दा बढी समयअघि नै कम्पनी छाडेको जनाएको छ।

एनभिडियाका उन्नत चिप चीन पठाउन सहयोग गरेको आशंकामा अनुसन्धान भइरहेको कम्पनीले एलिसले सन् २०२५ अगस्ट ३० देखि आफ्नो कम्पनीमा कुनै भूमिका नरहेको स्पष्ट पारेको हो।

चीनका कम्पनीलाई अमेरिकी निर्यात नियन्त्रणसम्बन्धी प्रतिबन्ध छल्न सघाउने गरी एनभिडियाका चिप खरिद गरेर दक्षिणपूर्वी एसियाका डाटा सेन्टरमार्फत चीन पठाएको आरोप मेगास्पिडमाथि लागेको छ।

मेगास्पिडकी पूर्वनिर्देशक एलिसलाई अमेरिकी सञ्चारमाध्यमले चिनियाँ गुप्तचर निकायसँग सम्बन्धित व्यक्ति भएको आशंका गरेका छन्। उनको एनभिडियाका सहसंस्थापक तथा पूर्वप्रमुख कार्यकारी अधिकृत (सीईओ) जेन्सेन हुआङसँग विवाहबाहिरको सम्बन्ध रहेको विवरण पनि सार्वजनिक भएको थियो।

एएफपीको प्रश्नको जवाफ दिँदै मेगास्पिडले आइतबार भनेको छ, ‘एलिस हुआङले सन् २०२५ अगस्ट ३० देखि नै मेगास्पिड छाडेकी हुन्। अहिले कम्पनीमा उनको कुनै भूमिका छैन।’

कम्पनीले एलिसको व्यक्तिगत तथा निजी मामिलाबारे टिप्पणी नगर्ने पनि जनाएको छ।

एलिस र जेन्सेनबिच कुनै पारिवारिक सम्बन्ध छैन। यता चीनले एलिसमाथि लागेको जासुसीसम्बन्धी आरोप अस्वीकार गर्दै आएको छ।

जेन्सेनले नोभेम्बर ८ मा एनभिडियाका कर्मचारीलाई पठाएको पत्रमा विवाहबाहिरको सम्बन्ध स्वीकार गरेका थिए। तर उनले सम्बन्धमा रहेकी महिलाको नाम खुलाएका थिएनन्। त्यसको केही दिनपछि उनले एनभिडियाको सीईओ पदबाट राजीनामा दिएका थिए।

एनभिडियाको सञ्चालक समितिले यस विषयमा अनुसन्धान गर्ने जनाएको छ। अमेरिकी कंग्रेसका तीन समितिका अध्यक्षले पनि जेन्सेनलाई नोभेम्बर १८ मा बन्द बैठकमा उपस्थित भएर जानकारी दिन आग्रह गरेका छन्।

मेगास्पिडमाथि अझै अनुसन्धान
मेगास्पिडले आफूले कानुनअनुसार व्यवसाय सञ्चालन गरिरहेको दाबी गरेको छ। कम्पनीले आफ्नो व्यवसाय, आपूर्ति शृङ्खला र अन्तर्राष्ट्रिय कारोबारबारे सञ्चारमाध्यममा आएका दाबी प्रमाणित तथ्यमा आधारित नभएको बताएको छ।

कम्पनीले अमेरिकी निर्यात नियन्त्रणसम्बन्धी कानुन पालना भए-नभएकोबारे विस्तृत आन्तरिक अनुसन्धान गर्न बाह्य कानुनी परामर्शदाता नियुक्त गरेको पनि जनाएको छ।

अमेरिकाले राष्ट्रिय सुरक्षाको कारण देखाउँदै एनभिडियाका केही उन्नत एआई चिप चीन निर्यात गर्न प्रतिबन्ध लगाएको छ। तर ती प्रतिबन्ध छल्न विभिन्न माध्यमबाट चिप चीन पुर्‍याइएको आशंका गरिएको छ।

सिंगापुरका अधिकारीहरूका अनुसार, उन्नत एआई चिप जडित सर्भर मलेसिया निर्यात गरिएको देखिए पनि वास्तविक गन्तव्य अन्यत्र रहेको आशंका छ। यस विषयमा मेगास्पिडसहित विभिन्न कम्पनी र सम्बन्धित व्यक्तिमाथि अनुसन्धान भइरहेको छ।

सिंगापुरको गृह मन्त्रालयले नोभेम्बर १२ मा सार्वजनिक गरेको विवरणअनुसार, एलिसले कम्पनीमा आफ्नो भूमिकाबारे गलत जानकारी दिएको अनुसन्धानबाट देखिएको थियो। त्यसपछि उनलाई कडा चेतावनी दिइएको र सन् २०२६ फेब्रुअरीमा सिंगापुर पुनः प्रवेश गर्न रोक लगाइएको थियो।

यद्यपि, सिंगापुरका अधिकारीहरूले एलिसले जासुसी गरेको पुष्टि गरेका छैनन्। सर्भर खरिद तथा अन्य सम्भावित अपराधमा उनको संलग्नता रहेको प्रमाणित गर्न पर्याप्त प्रमाण नभेटिएको पनि मन्त्रालयले जनाएको छ।

मेगास्पिड र अन्य सम्बन्धित व्यक्तिमाथिको अनुसन्धान भने जारी रहेको सिंगापुर प्रहरीले जनाएको छ। एजेन्सी

सूर्यदेवको उपासना र आस्थाको पर्व छठले काठमाडौंको विष्णुमती नदी किनारमा पनि विशेष रौनक थपेको छ।

तराई-मधेसमा विशेष उत्साहका साथ मनाइने छठ पर्व काठमाडौंको कालीमाटी र टंकेश्वर क्षेत्रमा विगत ९० वर्षदेखि परम्परागत रूपमा मनाइँदै आएको छ। पुस्तौंदेखि चल्दै आएको यो परम्पराले राजधानीको धार्मिक तथा सांस्कृतिक विविधतालाई समेत झल्काएको छ।

कालीमाटी, विष्णुमती नदी किनार र टंकेश्वर क्षेत्रमा छठ पूजाका लागि घाट निर्माण तथा व्यवस्थापन गरिएको छ। छठ पर्वको मुख्य दिन आइतबार साँझ अस्ताउँदो सूर्यलाई अर्घ्य दिन व्रतालुहरू पूजाका सामग्रीसहित नदी किनार पुगेका छन्। परिवारको सुख, शान्ति, समृद्धि र सुस्वास्थ्यको कामना गर्दै उनीहरूले विधिपूर्वक सूर्यदेवको पूजा गरेका छन्।

व्रतालुहरूले बाँसका सुपली, नाङ्लो र डालोमा ठेकुवा, भुसुवा, केरा, नरिवल, उखु, स्याउ, सुन्तला, अदुवालगायतका प्रसाद सजाएर सूर्यदेवलाई अर्पण गरेका छन्। छठको मुख्य विशेषता नै अस्ताउँदो र उदाउँदो दुवै सूर्यलाई अर्घ्य दिनु हो।

कालीमाटी क्षेत्र छठ पूजाका लागि आवश्यक सामग्रीको खरिदबिक्री हुने प्रमुख बजारमध्ये एक हो। छठ नजिकिएसँगै यहाँ फलफूल, पूजाका सामग्री तथा बाँसबाट बनेका सामग्री खरिद गर्नेको चहलपहल बढेको थियो। बजारमा छठका लागि आवश्यक सामग्रीको माग बढ्दा व्यापारसमेत उत्साहजनक बनेको व्यवसायीहरूको अनुभव छ।

कालीमाटी-टंकेश्वर क्षेत्रमा करिब नौ दशकदेखि छठ मनाउने परम्परा रहनु आफैंमा ऐतिहासिक र सांस्कृतिक महत्त्वको विषय हो। तराई-मधेसबाट काठमाडौं आएर बसोबास गरेका समुदायले सुरु गरेको यो परम्परा अहिले विभिन्न समुदायको सहभागितासहित साझा सांस्कृतिक उत्सवका रूपमा विकसित हुँदै गएको छ।

छठ पर्व चार दिनसम्म विभिन्न धार्मिक विधिअनुसार मनाइन्छ। पहिलो दिन नहाय-खाय, दोस्रो दिन खरना, तेस्रो दिन अस्ताउँदो सूर्यलाई अर्घ्य र चौथो दिन उदाउँदो सूर्यलाई अर्घ्य दिएपछि पर्व सम्पन्न हुन्छ। तराई-मधेसगरी देशका विभिन्न स्थानमा यो पर्व राष्ट्रिय पर्वको रूपमा मनाइएको छ।

आइतबार साँझ अस्ताउँदो सूर्यलाई अर्घ्य दिएका व्रतालुहरूले सोमबार बिहान उदाउँदो सूर्यलाई अर्घ्य दिएपछि यस वर्षको छठ पर्व विधिवत् रूपमा सम्पन्न गर्नेछन्।

पोखरामा पनि आइतबार अस्ताउँदो सूर्यलाई अर्घ्य दिएर छठ पूजा मनाइएको छ। तराई र मिथिला क्षेत्रमा मनाइने छठ पर्वको तेस्रो दिन आइतबार साँझ अस्ताउँदो सूर्यलाई अर्घ्य दिएर छठ पर्व मनाइएको हो। अब छठ पर्वको मुख्य तथा अन्तिम दिन सोमबार बिहान उदाउँदो सूर्यलाई अर्घ्य दिएर छठ समापन गरिनेछ।

पोखरामा पछिल्ला वर्षहरूमा सामूहिक छठ पूजा गर्नेको भीड लाग्ने गरेको छ। गत वर्षहरूमा झैं यस वर्ष पनि चार फरक स्थानमा छठ पर्व मनाउन छठ व्रतालुहरूको घुइँचो लागेको थियो। पोखराका फेवाताल किनार, नारायणस्थान मन्दिर परिसर, कालीखोला किनार र भद्रकाली मन्दिर नजिकको कमलपोखरी किनारमा आयोजित सामूहिक छठ पूजामा हजारौं छठी माताका भक्तजनले अस्ताउँदो सूर्यलाई अर्घ्य दिए।

२७ वर्षदेखि नारायणस्थान मन्दिर परिसरमा छठ पूजा गरिँदै आएको छ। त्यस्तै, विगत ७/८ वर्षदेखि कालीखोला र १०/१२ वर्षदेखि कमलपोखरीमा छठ पूजा गरिँदै आएको छ। जहाँ तराई क्षेत्रकासहित पहाडी मूलका छिटपुट भक्तजनहरू पूजा गर्न जाने गरेका छन्। सर्वाधिक भक्तजनको भीड लाग्ने फेवाताल किनारमा भने भारतीय र नेपाली भक्तालुहरू सरोबर हुने गरेको नेपाल भारत (एनबी) व्यवसायी समितिका अध्यक्ष भुनेस कुमारले जानकारी दिए।

पोखराका चारै स्थानका छठ घाटलाई व्यवस्थित बनाइएको छ भने ध्वजापताका र बत्तीले सजिसजाउ गरिएको छ। पूजा गर्नका लागि व्यवस्थित ठाउँ बनाइएको छ भने आलोपालो गरेर पूजा गर्ने व्यवस्था मिलाइएको नारायणस्थानस्थित निलकण्ठ मन्दिर व्यवस्थापन समितिका अध्यक्ष विनोदप्रसाद गुप्ताले बताए। उनले भने, ‘यहाँ श्रद्धालु भक्तालुहरूका लागि पूजा गर्ने व्यवस्था मिलाइएको छ भने राति बस्न चाहनेका लागि पनि बसोबासको व्यवस्था गरिएको छ।’

पोखरा बजारबाट केही टाढा दुलेगौंडा, गगनगौंडा, भरतपोखरी लगायतका क्षेत्रबाट पनि व्रतालु आएर बस्ने भएकाले बस्न मिल्ने गरी पूजा स्थल बनाइएको एनबी व्यवसायी समितिका अध्यक्ष कुमारले बताए। उनले भने, ‘व्रतालुलाई सुत्ने र खानेको प्रबन्धसमेत गरिएको छ।’

पोखराका विभिन्न ठाउँमा छठ पूजा गर्न थालेपछि पछिल्लो क्रममा छठका लागि घर फर्कनेको संख्या ह्वात्तै घटेको छ। पहिलेपहिले छठका लागि अधिकांश तराईबासी तथा भारतीय घर जाने भए पनि अहिले ७० प्रतिशतले पोखरामै छठ मनाएका छन्।

छठअन्तर्गत शुक्रबार अर्बाअर्बाइन, शनिबार व्रतालुले निराहार व्रत बसेर पूजा गरेका थिए भने आइतबार साँझ व्रतालुले अस्ताउँदो सूर्यलाई अर्घ्य दिए। सोमबार बिहान उदाउँदो सूर्यलाई अर्घ्य दिएर छठ समापन गरिने गुप्ताले जानकारी दिए।

पोखरामा तराई र भारतीय मूलका बाहेक पहाडी मूलकाहरूले पनि छठ पूजा गर्ने गरेका छन्। यद्यपि यो संख्या ज्यादै न्यून रहेको उनले बताए। सूर्यको उपासना गरिने छठ पूजामा फलफूल, कन्दमूल, ठेकुवा, कसार लगायत चढाउने गरिन्छ।

नेपाल प्रिमियर लिग (एनपीएल) अन्तर्गत पोखरा एभेन्जर्सले दिएको २२५ रनको विशाल लक्ष्य पछ्याइरहेको काठमाडौं गोर्खाज १०.५ ओभरको समाप्तिमा दबाबमा देखिएको छ।

ताजा अवस्थामा काठमाडौंले ३ विकेट गुमाएर केवल ८६ रन मात्र जोडेको छ।

हाल ७.९३ को रनरेटमा खेलिरहेको काठमाडौंमाथि आवश्यक रनरेट १५.१६ पुगिसकेको छ। पछिल्लो ५ ओभरमा काठमाडौंले २ विकेट गुमाएर ४० रन मात्र जोड्न सकेको छ।

काठमाडौंका लागि ओपनर तथा विकेटकिपर साहिल पटेलले २३ बलमा ४ चौका र १ छक्कासहित ३४ रन जोडे भने विलियम बोसिस्टोले २२ बलमा ३ चौका र १ छक्काको मद्दतले २६ रन बनाए।

यी दुईले दोस्रो विकेटका लागि ६० रनको साझेदारी गरे पनि दुवै जना आउट भएपछि काठमाडौं समस्यामा परेको हो।

भीम सार्की ७ बलमा ८ रन बनाएर १.५ ओभरमै आउट भएका थिए। ताजा अवस्थामा सहन अरच्चिगे १ र रशिद खान ६ रनमा अविजित छन् भने कप्तान करण केसीसहित ६ ब्याटर आउन बाँकी छ।

पोखराका बलर दिनेश खरेलले काठमाडौंको इनिङ्समा मुख्य सफलता दिलाउँदै २ ओभरमा केवल ८ रन खर्चेर महत्त्वपूर्ण २ विकेट लिए। उनले ७.६ ओभरमा साहिल पटेललाई विकेटकिपर अर्जुन कुमालबाट स्टम्पिङ गराए भने ९.१ ओभरमा बोसिस्टोलाई सन्नीबाट क्याचआउट गराए।

यस्तै, विपिन खत्रीले ३ ओभरमा २० रन दिएर भीम सार्कीको १ विकेट लिए। धनञ्जय लक्षणले २ ओभरमा १२, कुशल भुर्तेलले १ ओभरमा १२ र रमेश मेन्डिसले २.५ ओभरमा २८ रन खर्चिए। काठमाडौंले अतिरिक्तका रूपमा ११ रन पाएको छ।

यसअघि टस हारेर पहिले ब्याटिङ गरेको पोखराले कुशल भुर्तेलको ९९ र युवराज सम्राको ८९ रनको मद्दतले निर्धारित २० ओभरमा ३ विकेट गुमाएर २२४ रन बनाएको थियो।

अस्ताउँदो सूर्यलाई अर्घ्य दिँदै कपिलवस्तुका ७९ स्थानमा हर्षोल्लासका साथ आइतबार छठ पर्व मनाइएको छ।

कपिलवस्तु नगरपालिका-१ चपरतल्लास्थित जमुहार नाला, बाणगंगा नदीको रामघाट लगायतमा छठी माताको पूजाआजा र सूर्यको आराधना गर्दै पर्व मनाइएको हो। छठलाई निष्ठा, पवित्रता र सद्भावको पर्वका रूपमा मानिएको छ।

यस्तै पकडी, कृष्णनगर, डंगरी, बहादुरगन्ज लगायतका स्थानमा रहेका नदी, पोखरी र नहरमा समेत भक्तजनले सूर्यको विशेष पूजापाठ गरी सामूहिक रूपमा यो पर्व मनाएका हुन्। जिल्ला प्रहरी कार्यालयका अनुसार यस वर्ष नदी, नाला, तलाउ, पोखरीमा गरी कपिलवस्तुमा ७९ स्थानमा छठ स्थान निर्माण गरिएको छ।

जमुहार नालामा ३ हजारभन्दा बढी श्रद्धालुले र ५ हजारभन्दा बढीले रामघाट नदीमा अस्ताउँदो सूर्यलाई अर्घ्य दिएर पूजाआजा गरेका थिए। उनीहरू त्यहाँ जम्मा भएर सामूहिक रूपमा पूजापाठ समेत गरेका थिए। पूजाआजाका लागि मधेसी, पहाडी, नेवार समुदायका सहभागी थिए। विशेष पूजाको अवसरमा उनीहरूले सूर्य र छठी माताको आराधना समेत गरेका थिए।

छठमा उपवास बसी पूजाआजा गर्नाले पारिवारिक सुख, समृद्धिका साथै सन्तान प्राप्ति र रोगव्याधि समेत निको हुने श्रद्धालु भक्तजनको विश्वास छ। उनीहरूले उक्त नदीमा पूजा गरी प्रसादका रूपमा बाँसको सामग्रीमा अर्घ्य दिएर केरा, ठेकुवा र भुसुवा, मूला, केरा, उखु लगायतका परिकार चढाएका थिए।

छठ पर्वका लागि पूजा व्यवस्थापन समिति गठन गरी जमुहार नदीमा पूजाआजाका लागि विशेष व्यवस्था गरेको थियो। समितिले टेन्ट लगायतका सामग्रीको व्यवस्था गरेकोले यस वर्ष छठ पर्वमा रौनक देखिएको थियो।

चार दिनसम्म मनाइने छठ सोमबार बिहान सम्पन्न हुँदैछ। शुक्रबार चोखो भोजन ग्रहण गर्ने, शनिबार सूर्यास्तपछि एक छाक खाने, आइतबार अस्ताउँदो र सोमबार उदाउँदो सूर्यलाई अर्घ्य दिने चलन छ। पूजा स्थलको सुरक्षार्थ सुरक्षाकर्मी समेत परिचालन गरिएको थियो। जमुहार र रामघाटमा शुभकामना दिन जनप्रतिनिधि समेत पुगेका थिए।

साझा पर्व बन्दै गएको छठले केही वर्षयता रौनकता थपेको कपिलवस्तु नगरपालिकाका मेयर सुदीप पौडेलले बताए। कपिलवस्तु नगरपालिका वडा नम्बर १ का अध्यक्ष जाहिद खाले छठ पर्व सद्भावको पर्व बन्दै गएको बताए। बुद्धभूमि नगरपालिका वडा नम्बर १० का अध्यक्ष संदीप पाण्डेयले छठ पर्वप्रति आकर्षण बढेको बताए।

प्रहरी उपरीक्षक मनोहर भट्ट जमुहार र रामघाट लगायतका छठ स्थलमा पुगेर शुभकामना साटासाट गरेका थिए। छठको मुख्य दिन व्रतालुहरूले अस्ताउँदो सूर्यलाई अर्घ्य दिई सूर्यको आराधना गर्ने गर्छन्। रातभर जाग्राम बसी सोमबार बिहान सूर्यको पूजाआजा गरी छठको समापन गर्नेछन्।

चारदिने छठ पर्वको तेस्रो दिन आइतबार साँझ सप्तरीका विभिन्न पोखरी, नदी तथा जलाशयमा अस्ताउँदो सूर्यलाई अर्घ्य दिइएको छ।

मिथिलाञ्चलमा ‘सझिया अरख’ भनिने यस विधिका लागि आकर्षक रूपमा सिँगारिएका घाटमा भेला भई व्रतालुले विधिपूर्वक सूर्यको पूजा आराधना गरेका हुन्।

राजविराजस्थित भगवती, कल्टुदास, झल्ही, तुरन्ती र तेतरी गाछीलगायत जिल्लाका विभिन्न जलाशयमा व्रतालुले अर्घ्य दिएका छन्।

छठका लागि व्रतालु तथा परिवारका सदस्यले घरमै ठेकुवा, भुसुवा, खजुरी र पुडुकियालगायत परिकार तयार गरी नरिवल, फलफूल, मिठाइ र उखुसहितका सामग्री कोनिया, ढक्की तथा नाङ्लोमा सजाएर घाटमा लगेका थिए।

राजविराज नगरपालिका-२ की व्रतालु पुनम देवले परिवारका सदस्यले पूजाका सामग्री घाटमा पुर्‍याएर अस्ताउँदो सूर्यलाई अर्घ्य दिइएको बताइन्। आज साँझ अर्घ्य दिएका व्रतालु रातभर घाटमै बसेर छठी माताको पूजा आराधना तथा भक्ति गीत गाउने परम्परा रहेको छ।

शुक्रबार नहाय-खाय विधिबाट सुरु भई शनिबार दिनभर उपवास बसेर राति खरना विधि पूरा गरिएको यो पर्व सोमबार बिहान उदाउँदो सूर्यलाई अर्घ्य दिएपछि सम्पन्न हुनेछ। बिहानको यस विधिलाई मिथिलाञ्चलमा भोरका अरख वा पारन भनिन्छ।

सूर्यदेव र छठी माताको आराधना गर्दा मनोकामना पूरा हुने, परिवारमा सुख, शान्ति र समृद्धि छाउने तथा सन्तान सुख प्राप्त हुने धार्मिक विश्वास रहेको राजदेवी मन्दिरका पुजारी भोलानाथ चौधरीले बताए।

साइबेरियालगायत हजारौं किलोमिटर टाढाबाट हिउँद छल्न नेपालका सिमसार क्षेत्रमा आउने आगन्तुक चराको सङ्ख्या चिन्ताजनक रूपमा घट्दै गएको छ।

‘बर्ड कञ्जरभेसन’ नेपालको वार्षिक पानीचरा गणनाले काठमाडौं उपत्यकाको टौदह पोखरी र जगदीशपुर जलाशयजस्ता प्रमुख बासस्थानमा हिउँदे चराको सङ्ख्यामा भारी गिरावट आएको देखाएको हो।

‘बर्ड कञ्जरभेसन’ नेपालका अनुसन्धान अधिकृत आनन्दकुमार श्रेष्ठले प्रत्येक वर्ष जनवरीमा गरिने सर्वेक्षणको तथ्याङ्क प्रस्तुत गर्दै पहिले ४०० देखि ५०० को सङ्ख्यामा हाँसहरू आउने टौदह पोखरीमा अहिले जम्मा १०० देखि १५० हाँस मात्र सीमित भएको बताए।

‘कुनै समय दसौं हजार पानीचरा आउने जगदीशपुर जलाशयमा अहिले दुई हजारदेखि तीन हजार हाराहारीमा मात्रै हाँसहरू देखिने गरेका छन्,’ उनले भने।

सिमसार क्षेत्रको विनाश तथा ह्रास, नदी र तालहरूको स्वरूपमा फेरबदल, प्रदूषण, अत्यधिक सिकार, मानवीय हस्तक्षेप र कीटनाशक औषधिको व्यापक प्रयोगले घुमन्ते चराको अस्तित्वमाथि गम्भीर खतरा निम्त्याएको श्रेष्ठले बताए। उनका अनुसार नेपालमा करिब १५० प्रजातिका आगन्तुक चरासहित ९०२ भन्दा बढी प्रजातिका चराहरू अभिलेख गरिएका छन्।

विशेषगरी खोया हाँस सगरमाथा आसपासको अत्यधिक उचाइबाट उडेर हिमाल पार गर्न सक्ने अनौठो क्षमताका लागि प्रसिद्ध रहेको श्रेष्ठले जानकारी दिए। प्रमुख नदी प्रणाली र उपत्यकालाई मुख्य उडान मार्गका रूपमा प्रयोग गर्ने यी चराले कीरा तथा हानिकारक जीवको नियन्त्रण, बीउ फैलावट र पारिस्थितिकीय प्रणालीको सन्तुलन कायम राख्न अहम् भूमिका खेल्ने उनको भनाइ छ।

श्रेष्ठका अनुसार कोकिल, कोइली, फ्लाइक्याचरलगायत प्रजाति प्रजननका लागि गर्मीयाममा नेपाल आइपुग्छन् भने जाडोयाममा हिउँद छल्न विभिन्न प्रजातिका पानीचरा यहाँ आउँछन्। हिउँदमा नेपाल भित्रिने चरामा रुद्र चखेवा, नाडेउरी हाँस, सुरेउरी हाँस, नकटा, सुनजघे हाँस, लालसिर हाँस र गोन्डरजस्ता हाँसका प्रजाति पर्छन्।

यस्तै, जलेवा, खोया हाँस, लक्ष्मण सारसलगायतका पानीचरा तथा स्टेप्प इगल, इर्सियन मार्स ह्यारियर, हिमाली बजार्ड र बुटेड इगलजस्ता सिकारी चराहरू पनि जाडोयाममा आउँछन्।

सिमसार र नदीकिनारहरू कमन स्यान्डपाइपर, कमन स्निप, खैरो टाउके (ल्यापविङ), केन्टिस प्लोवर, कमन ग्रिनस्याङ्क र कालो टाउके (गल) जस्ता जलपक्षी तथा तटवर्ती चराका लागि महत्त्वपूर्ण बासस्थान बनेका छन्। श्रेष्ठका अनुसार बाक्लो बिल भएको (वार्बलर), डस्की वार्बलर, कालो कण्ठे (थ्रस), भित्तेचरा, साइबेरियन (रुबीथ्रोट) र पहेँलो छाती भएको बन्टिङ पनि यहाँ देखिने प्रमुख हिउँदे पाहुना चरा हुन्।

‘नेपाल केन्द्रीय एसियाली उडान मार्गअन्तर्गत पर्दछ, जसले विभिन्न देशका प्रजनन र हिउँदे बासस्थानलाई जोड्ने महत्त्वपूर्ण मार्गको काम गर्छ,’ श्रेष्ठले भने।

घुमन्ते चराले अन्तर्राष्ट्रिय सीमा पार गर्ने हुनाले स्थानीय वा राष्ट्रियस्तरको छिटपुट प्रयासबाट मात्र संरक्षण सम्भव नहुने भन्दै उनले उडान मार्गमा पर्ने सम्पूर्ण देशहरूबीच आपसी सहयोग आवश्यक रहेको उल्लेख गरे।

बर्डलाइफ इन्टरनेसनलले उडान मार्ग संरक्षणका लागि अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्य सुदृढ गर्न काम गर्दै आएको छ भने नेपाल सरकारको सहकार्यमा देशैभर ४२ वटा महत्त्वपूर्ण चरा तथा जैविक विविधता क्षेत्र पहिचान गरी स्थापना गर्न योगदान पुर्‍याएको छ।

केन्द्रीय एसियाली उडान मार्गअन्तर्गत नेपालमा कोशीटप्पु वन्यजन्तु आरक्ष, चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज र शुक्लाफाँटा राष्ट्रिय निकुञ्ज गरी तीनवटा प्राथमिकता प्राप्त क्षेत्र रहेका छन्।

‘बर्ड कञ्जरभेसन’ नेपालले सम्बद्ध सरकारी निकाय र स्थानीय सरोकारवाला निकायका प्रतिनिधिसँगको सहकार्यमा प्रत्येक वर्ष जनवरीमा देशैभरका सिमसार क्षेत्रमा हिउँदे पानीचरा गणना गर्दै आएको छ।

बिग्रिएका सिमसार क्षेत्रको पुनःस्थापना, प्राकृतिक नदी प्रणालीको जगेर्ना, प्रदूषण तथा सिकार नियन्त्रण, दिगो कृषि अभ्यासको प्रवर्द्धन र समुदायको सहभागिता अभिवृद्धि गर्न सकेमात्र घुमन्ते चराले सुरक्षित बासस्थान पाउन सक्ने श्रेष्ठले जानकारी दिए।

राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी (राप्रपा) अध्यक्ष राजेन्द्र लिङ्देन निकट पार्टीका दोस्रो पुस्ताका युवाहरु चारदिने तराई मधेस यात्रामा निस्कने भएका छन् । प्रतिनिधिसभा सांसद खुस्बु ओलीको नेतृत्वमा नयॅा पुस्ताका युवाहरु तराई मधेसका विभिन्न जिल्लामा आयोजित कार्यक्रममा सहभागी हुने भएका हुन् ।

अध्यक्ष लिङदेनका कारण पार्टी कमजोर भएको आरोप लगाउँदै आएका राप्रपा पूर्व अध्यक्ष कमल थापा, बिक्रम पाण्डेसहितका नेताहरुले केही दिनअघि तराईं-मधेसको भ्रमण गरेका थिए। फर्किएलगत्तै मधेसमा पार्टी संगठन ध्वस्त रहेको बताएपछि अध्यक्ष लिङदेनले थापासहितका नेतालाई ओलीको नेतृत्वमा मधेस यात्रामा पठाउने निर्णय गर्दै जवाफ दिएका हुन्।

जिल्ला भ्रमणको समन्वय प्रवक्ता गोपाल दाहालले गर्नेछन् ।

राप्रपाको अघिल्लो पुस्ताका नेताहरुको केही दिनअघि भएको तराई मधेस भ्रमणबाट उत्पन्न गरिएका भ्रम चिर्ने, तराई मधेसका विभिन्न तहका नेता, कार्यकर्तासंग संवाद र अन्तरक्रिया गर्ने, राष्ट्रिय राजनीतिमा राप्रपाको भूमिका र औचित्यबारे छलफल गर्ने, पार्टीको नीति, विचार, सिद्धान्त र नेतृत्वबारे प्रष्ट पार्ने मधेस यात्राको लक्ष्य हुने नेतृ ओलीले बताएकी छिन् । महाधिवेशनबाट लिङ्देनलाई अर्को एक कार्यकालका लागि अध्यक्ष बनाउनुपर्ने विषयमा पनि मधेस यात्रामा छलफल हुने प्रवक्ता दाहालले बताए।

तराई मधेस यात्रामा हालैको निर्वाचनमा काठमाण्डौं ६ मा उमेदवार रहेका उद्धबराज भेटुवाल, धनकुटामा उमेदवार रहेका विभत्सु थापा पनि सहभागी हुनेछन् । यसैगरी प्रवास विभाग प्रमुख आनन्द अधिकारी, सहायक प्रवक्ता पूर्ण चन्द, किसान संगठनका प्रेम फॅुयाल लगायतका नेताहरु सहभागी हॅुदैछन् ।

मधेस यात्रा मंसिर १ गते सप्तरी र सिराहा, मंसिर २ गते धनुषा र महोत्तरी, मंसिर ३ गते सर्लाही र रौतहट, मंसिर ४ गते बारा र पर्सामा हुने दाहालले बताएका छन् ।

शिक्षा तथा खेलकुद मन्त्री सस्मित पोखरेलले जलवायु परिवर्तनको असर न्यूनीकरण गर्न भौतिक पूर्वाधारको पुनर्संरचनासँगै विद्यालय तहको पाठ्यक्रममै जलवायु शिक्षालाई अनिवार्य रूपमा समावेश गर्ने प्रक्रिया अघि बढाइएको बताएका छन्।

टर्कीको एन्टाल्यामा आयोजित जलवायु परिवर्तनसम्बन्धी विश्व सम्मेलन (कोप–३१) अन्तर्गत ‘एन्टाल्या कार्ययोजना प्रोटोकल : हरित शिक्षाको केन्द्रमा बालबालिका, युवा र शिक्षकहरू’ विषयक उच्चस्तरीय मन्त्रीस्तरीय उद्घाटन सत्रको समूहगत छलफलमा सहभागी हुँदै मन्त्री पोखरेलले नेपालले शिक्षा प्रणालीमार्फत जलवायु अनुकूलनको दीर्घकालीन आधार तयार पारिरहेको जानकारी दिएका हुन्।

छलफलका क्रममा मन्त्री पोखरेलले जलवायु संकटका कारण शैक्षिक क्षेत्र दोहोरो मारमा परेको विश्लेषण प्रस्तुत गरे।

एकातर्फ हिमालमा हिमताल विस्फोट, पहाडमा पहिरो तथा तराईमा बाढी र अत्यधिक तापक्रम (हिट वेभ) का कारण पठनपाठन अवरुद्ध भइरहेको छ भने अर्कातर्फ विगतमा विपद् जोखिम मूल्याङ्कन नगरी बनाइएका भौतिक संरचनाहरू असुरक्षित बनेको उनले उल्लेख गरे।

केही महिनाअघि नेपालमा नदीको सतह सामान्य उचाइभन्दा निकै माथिसम्म पुगी केही सेकेन्डभित्रै बस्तीसहित विद्यालय भवनमा क्षति पुगेको उदाहरण दिँदै उनले अब यी कुराहरुको मूल्यांकनमा आधारित पूर्वाधार विकास अपरिहार्य भएको बताए।

बाढीबाट पुरिएका स्कुल/बस्तीहरुको अवस्था देखाउँदै मन्त्री पोखरेलले प्रस्तुति दिएका थिए।

यसै सन्दर्भमा यसअघि काठमाडौं महानगरपालिकाका ९० वटा विद्यालयमा गरिएको सफल परीक्षण (पाइलट प्रोजेक्ट) को सिकाइका आधारमा हाल देशभरका करिब २७ हजार सामुदायिक विद्यालयको भौतिक संरचना, विपद् जोखिम र राष्ट्रिय भवन संहिताअनुसार न्यूनतम ६० प्रतिशत खुला क्षेत्र भए/नभएको विस्तृत अध्ययन भइरहेको उनले जानकारी दिए।

उक्त अध्ययनपछि बन्ने गुरुयोजना (मास्टर प्लान) ले सुरक्षित विद्यालय निर्माण गर्नुका साथै राज्यको स्रोतसाधनको समेत दिगो व्यवस्थापन गर्ने उनको भनाइ थियो।

जलवायु परिवर्तनको दीर्घकालीन प्रभावबाट विश्वका कुनै पनि सभ्यता अछुतो नरहने भएकाले वैचारिक विभाजनभन्दा माथि उठेर शैक्षिक र वैज्ञानिक सहकार्यमार्फत विश्व समुदाय एकजुट हुनुपर्नेमा उनले जोड दिए।

मुगुमा भएको जिप दुर्घटनामा तीन जनाको मृत्यु भएको छ। अन्य दुई जना घाइते भएका छन्।

मुगुको छायानाथ रारा नगरपालिका–७ टोप्ला स्थित ताल्चा रारा कच्ची सडक खण्डमा सुर्खेतबाट रारातर्फ जाँदै गरेको बा १७ च १८६४ नम्बरको हाईलक्स जिप आइतबार दिउँसो सडकबाट अन्दाजी ६०० फिट तल खसेको थियो।

जिल्ला प्रहरी कार्यालयका अनुसार दुर्घटनामा काठमाडौंका तीन जनाको मृत्यु भएको छ । काठमाडौं कलंकीका ५० वर्षीय विजय बस्नेत, ५४ वर्षीय रमेश बिडारी र ५० वर्षिीय पूर्णबहादुर थापाको मृत्यु भएको हो ।

त्यस्तै, ललितपुरकी ५४ वर्षीया अञ्जु थापा र ५८ वर्षीय कञ्चन थापा घाइते भएका छन् । उनीहरू रारा जाँदै थिए।

उक्त जिप ललितपुर महानगरपालिका–१५ बस्ने ५८ वर्षीय कञ्चन थापाले चलाएका थिए । घाइतेहरुलाई उद्धार गरी अस्पताल लगिएको डिएसपी रविराज थपलियाले बताए। चालकलाई नियन्त्रणमा लिई अनुसन्धान भइरहेको प्रहरीले जनाएको छ।

नेपाली कांग्रेसका महामन्त्री प्रदीप पौडेलले वर्तमान सरकारसँग नागरिकका अपेक्षा धेरै रहेकाले जनहितलाई केन्द्रमा राखेर नागरिकका पक्षमा काम गर्न सरकारलाई सुझाव दिएका छन्।

झण्डै दुई तिहाइको समर्थन भएको सरकारप्रति नागरिकले धेरै अपेक्षा गरेको हुँदा नागरिकका पक्षमा काम गर्नुपर्नेमा उनले जोड दिए।

नेपाली कांग्रेस स्याङ्जा क्षेत्र नं २ ले आज वालिङमा आयोजना गरेको पदस्थापन तथा प्रशिक्षण कार्यक्रममा महामन्त्री पौडेलले सरकारले नागरिकका पक्षमा काम गर्नुपर्ने भन्दै कांग्रेसले बाहिर बसेर सकारात्मक सहयोग गर्ने उल्लेख गरे।

‘नागरिकसँग जोडिएका मुद्दाका विषयमा सरकारले कदम चाल्न सकोस्, हामी बाहिरै बसेर सहयोग गर्न तयार छौँ’, महामन्त्री पौडेलले भने, ‘शासन विधिको हुनुपर्छ, संविधानभन्दा माथि हामी कोही छैनौँ, त्यसको कार्यान्वयनमा जोड दिऔँ, कांग्रेस पनि यही चाहन्छ।’

महामन्त्री पौडेलले पार्टी सभापति गगनकुमार थापामाथि लगाइएको मिथ्या आरोपको छानबिन गर्न माग गरे।

पार्टीको जिम्मेवारी पाएका नपाएका सबैले उत्तिकै जिम्मेवारीसहित पार्टीको सङ्गठनलाई अझै मजबुत बनाउँदै अगाडि बढ्नका लागि उहाँले नेता कार्यकर्ताहरुलाई निर्देशन दिए।

सोही अवसरमा महामन्त्री पौडेलले स्याङ्जा क्षेत्र नं २ (क) का नवनिर्वाचित पदाधिकारी तथा सदस्यहरुलाई प्रमाणपत्र वितरण गरेका थिए।

कार्यक्रममा केन्द्रीय सदस्यहरु सरस्वती अर्याल तिवारी, कल्पना तिवारी, गण्डकी प्रदेश सभापति शुक्रराज शर्मा, कांग्रेस स्याङ्जाका सभापति राजु थापालगायतले पार्टीको सङ्गठन विस्तारमा जोड दिएका थिए।

लमजुङको मध्यनेपाल नगरपालिका-१० बरदानमा २४ पिर्के पिङ भाँचिँदा तीन जना घाइते भएका छन्। आइतबार दिउँसो पिङ खेल्ने क्रममा अचानक पिङ भाँचिएर दुर्घटना भएको हो।

घाइते तीनै जनालाई उपचारका लागि पोखरास्थित जीएमसी अस्पताल लगिएको इलाका प्रहरी कार्यालय भोर्लेटारले जनाएको छ। प्रहरीका अनुसार घाइतेहरूको अवस्था मध्यम रहेको छ।

घाइते हुनेमा चितवनको भरतपुर महानगरपालिका-११ कैलाश टोल बस्ने २७ वर्षीया अन्जु राना, सोही स्थानकी ३५ वर्षीया मुना थापा र तनहुँको व्यास नगरपालिका-१ भादगाउँ बस्ने ४० वर्षीय ज्ञानेन्द्र सुनार छन्।

दुर्घटनामा रानाको हात, खुट्टा र कम्मरमा, थापाको कम्मर र ढाडमा तथा सुनारको हात, खुट्टा र ढाडमा चोट लागेको प्रहरीले जनाएको छ।