यस वर्षको साउनको दोस्रो सोमबार बिहानैदेखि पशुपतिनाथलगायत देशभरका शिवालयमा दर्शनार्थीको लर्को लागेको छ।

बिहान ३ः०० बजेदेखि नै पशुपतिनाथ मन्दिरका चारै ढोका खोलिएको पशुपति क्षेत्र विकास कोषका कोषाध्यक्ष मीनाकुमारी श्रेष्ठले जानकारी दिइन्। साउने झरीको पनि वास्ता नगरी भक्तजन बिहानैदेखि मन्दिरमा दर्शनका लागि आएको उनले सुनाइन्।

यस अवसरमा पशुपतिनाथको दर्शनमा आउने श्रद्धालु भक्तजनको सहज, सुरक्षित तथा व्यवस्थित दर्शन तथा विशेष पूजा व्यवस्थापनको प्रबन्ध मिलाइएको छ। पहिलो सोमबार साउन ४ गतेभन्दा आज पशुपति क्षेत्रमा थप व्यवस्था गरिएको देखिन्छ। गत हप्ता नभ्याएका साउने सोमबारका काम यस हप्ता भने पूरा भएको कोषले जनाएको छ।

दर्शन व्यवस्थापनलाई थप प्रभावकारी, सुरक्षित र व्यवस्थित बनाउन कोषका सबै पदाधिकारी, कर्मचारीका साथै मन्दिर पहरा गण, नेपाल प्रहरी, सशस्त्र प्रहरी बल, नेपाली सेना, ट्राफिक प्रहरी, काठमाडौं महानगर प्रहरी र विभिन्न धार्मिक तथा सामाजिक सङ्घसंस्थाको पनि विशेष सेवा एवं सहभागिता रहेको छ।

साउनको सोमबार पशुपतिनाथ मन्दिरमा दर्शनका लागि आउने लाखौँ श्रद्धालु भक्तजनलाई सहज, सुरक्षित, मर्यादित र व्यवस्थित वातावरणमा दर्शन र पूजाआराधना गराउने गरी व्यवस्था मिलाइएको कोषका सदस्यसचिव तीर्थ श्रेष्ठले जानकारी दिए।

बिहान ३ः०० बजेदेखि खुलेका मन्दिरका चार ढोका बेलुका आरतीपछि ८ः०० बजेसम्म भक्तजनका लागि खुला गर्ने गरी तयारी भएको छ। विशेष पूजा बिहान ८ः३० देखि मध्याह्न १२ः०० बजेसम्म मात्र हुने छ।

मन्दिर छिर्न चार वटा लामको व्यवस्था गरिएको छ । बिहानैदेखि भक्तजन आए पनि लामो लाम भने नभएको कोषले जनाएको छ। पशुपति क्षेत्रमा दर्शनार्थीका लागि प्राथमिक उपचारलगायत अत्यावश्यक सबै व्यवस्था गरिएको छ।

पशुपतिनाथसँगै राजधानीका गोकर्णेश्वर, नागेश्वर, डोलेश्वर, वसन्तपुर दरबार क्षेत्रको सानो पशुपतिनाथ भनेर चिनिने मक्खन महादेवलगायत राजधानीका ठूलासाना सबै शिव मन्दिरमा पनि भक्तजनको बिहानैदेखि लाम लागेको जनाइएको छ। यसैगरी, देशभरका शिवालयमा पनि भक्तजन पूजाआराधना एवं दर्शनका लागि पुगेका छन्। रासस

असार सकियो तर असारे कर्म सकिएको छैन। खेतका गराहरूमा रोपाइँको चटारो चलिरहेकै छ। मिहिनेती, जाँगरिला र उत्पादनशील किसानहरू मानो रोपेर मुरी उब्जाउने कर्ममा खुसी, उत्साह र उमङ्गका साथ जुटेकै छन् अनि खेतका गरागराबाट असारे भाका पनि गुन्जिएकै छन्। आफू खाने र अरूलाई खुवाउने अनि आफू बाँच्ने र अरूलाई बचाउने किसान महान् छन्, सम्मानका हकदार छन्।

कृषि र किसान: सभ्यताको आधार

कृषि मानव सभ्यताको आधारशिला हो। कृषिले मान्छेलाई बाँच्नका लागि नभई नहुने खाद्यान्न उत्पादन गर्छ। कृषिलाई चलायमान बनाउने र कृषिलाई जीवन्त राख्ने काम किसानले गर्छन्। त्यसैले कृषि र किसानको अन्योन्याश्रित सम्बन्ध छ। कृषिबाटै किसानको जीवन चलेको छ। किसानद्वारा कृषिको परम्परा चलेको छ।

कृषि किसानको जीवनशैली हो। यही जीवनशैलीभित्र किसानको आफ्नै संस्कृति र कृषिसंस्कृति पनि छ। त्यही संस्कृति किसानको पहिचान बनेको छ। किसानको जीवनशैली, संस्कृति र पहिचान बोकेको कृषिको आर्थिक महत्त्व पनि अत्यन्तै धेरै छ। मुलुकको अर्थतन्त्रमा कृषिको योगदान सर्वाधिक छ। आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा मुलुकको कुल गार्हस्थ्य उत्पादनमा कृषिको योगदान २४.५ प्रतिशत रहेको तथ्याङ्क छ।

सङ्कुचित सोच र कृषिको अवमूल्यन

कृषि र किसानप्रतिको सोचाइ र बुझाइ सङ्कुचित छ। कृषिलाई निम्न स्तरको पेसाका रूपमा हेरिन्छ। कृषिलाई प्रत्यक्ष आर्थिक लाभ नहुने पेसाका रूपमा व्याख्या गर्ने गरिन्छ। कृषिबाट आर्थिक उन्नति हुन सक्दैन भन्ने नकारात्मक धारणा छ र नकारात्मक भाष्यले कृषिको बहुआयामिक महŒव ओझेलमा परेको छ। राष्ट्रिय अर्थतन्त्रमा कृषिले पुर्‍याउँदै आएको योगदानको पनि कम मूल्याङ्कन भइरहेको छ।

किसानलाई गरिब, अशिक्षित र अदक्ष जनशक्तिका रूपमा व्याख्या गर्ने प्रवृत्तिले किसानको अवमूल्यन भइरहेको छ। अन्नदाताका रूपमा परिचित किसानले अथक परिश्रम गरेर अन्न उत्पादन गर्छन्। घाम, पानी, गर्मी, जाडो र मौसमी प्रतिकूलताको पनि परवाह नगरी श्रम गर्नेर खाद्यान्न उत्पादन गर्ने किसान सबैका लागि हितकारी छन्। यस्ता किसानलाई पेसाकै आधारमा उपेक्षा गर्ने र अवमूल्यन गर्ने प्रवृत्तिले किसान प्रोत्साहित हुन सकेका छैनन् र कृषिले पनि प्रोत्साहन पाउन सकेको छैन।

राज्यको उपेक्षा र कृषिको सङ्कट

पछिल्लो समय कृषि र किसानको अवस्था दयनीय बन्दै जानु र कृषिप्रति युवा पुस्ताको आकर्षण र अपनत्व घट्दै जानु, खेतीयोग्य जमिन बाँझो पर्दै जानु, उत्पादन घट्दै जानु र आन्तरिक मागलाई सम्बोधन गर्नका लागि कृषिवस्तु आयातमा वृद्धि हुनुको मुख्य कारण कृषि र किसानप्रतिको सङ्कुचित मानसिकता र राज्यको पनि कृषिप्रतिको उपेक्षा नै हो।

कृषि र किसानका समस्या नबुझ्ने, किसानका कुरा नसुन्ने र किसानका दुःख नबुझ्ने राज्यमा कृषि र किसानको हित र उत्थानका लागि नीति, योजना र कार्यक्रम तर्जुमा गर्ने इच्छाशक्तिको पनि कमी छ। कृषिलाई उपेक्षा गरेर वैदेशिक रोजगारीलाई प्रवर्धन गर्ने र रेमिट्यान्सलाई मुख्य आर्थिक स्रोत बनाउने राज्यको नीति घातक र प्रत्युत्पादक छ। वस्तु निर्यातभन्दा श्रम निर्यातलाई प्राथमिकता दिने र सोहीअनुरूपको नीति, योजना र कार्यक्रम तर्जुमा गर्ने राज्यको नीतिले कृषि र किसानको मुद्दा सधैं ओझेलमा परेको छ र कृषि र किसान सधैं उपेक्षित हुन पुगेका छन्।

सम्मानको अभाव र त्यसको प्रभाव

अन्य पेसाकर्मीहरूले समयक्रममा समाज र राज्यबाट पनि सम्मानित हुने अवसर पाउँदै आएका छन्। आर्थिक र सामाजिक दृष्टिकोणले पनि तिनले लाभान्वित हुने अवसर पाएका छन्। सम्मानित र मर्यादित जीवन जिउने अवसर पनि पाएका छन्। तिनले सामाजिक हैसियत पनि कायम गर्ने अवसर पाएका छन्।

यी सबै अवसरहरूबाट वञ्चित किसानले श्रमको सम्मान मात्रै खोज्दापनिपाउन सकेका छैनन्।त्यही सम्मानको अभावले किसान निराश छन्। त्यो निराशाले किसानहरूको ऊर्जा र उत्पादकत्वमा असर गरेको छ अनि त्यसको असर कृषिको राष्ट्रिय उत्पादनमा परेको छ। कृषिको उत्पादकत्व र उत्पादन वृद्धिमा मन्दगति कायम रहनुको मुख्य कारण पनि कृषि र किसानको सम्मान नहुनु नै हो।

कृषि र किसानको सम्मानको वास्तविक अर्थ

कृषि र किसानको सम्मानको अर्थ प्रशंसा मात्रै होइन। किसानले आफ्नो श्रमको सम्मान खोज्नुको अर्थ प्रशंसा वा ताली मात्रै होइन। बरु उनीहरूले दुःखले गरेको उत्पादनको उचितमूल्यको सुनिश्चितता पनि हो। उत्पादनको उचित बजारीकरणको व्यवस्था पनि हो।

यसैगरी उत्पादित वस्तुको भण्डारणको उचित व्यवस्था, खेतीका लागि आवश्यक मल, बिउ, सिँचाइ आदिको सरल र सुलभ व्यवस्था, कृषिमा आधुनिक प्रविधिको विकास र प्रयोग, कृषिमा सहुलियत ब्याजदरमा सरल कर्जाको व्यवस्था, कृषिबिमाको व्यवस्था, कृषिअनुदानको व्यवस्था र कृषिशिक्षाको विकास र विस्तार गर्नु पनि कृषि र किसानको सम्मान गर्नु नै हो। नेपालका सम्पूर्ण किसानहरूको इच्छा र चाहना पनि यही नै हो।

उपर्युक्त व्यवस्थाले किसानहरूमा आफ्नो पेसाप्रति आत्मसम्मानको अनुभूति बढ्छ, उत्साह र आत्मविश्वास बढ्छ। यो आत्मसम्मानको अनुभूति, उत्साह र आत्मविश्वासले गुणस्तरीय कृषिउत्पादन वृद्धि र कृषिको व्यावसायीकरणमा टेवा पुग्छ। अन्ततोगत्वा यसले कृषिमा रोजगारी अभिवृद्धि र समग्र कृषिउत्पादनमा वृद्धिभई राष्ट्रिय अर्थतन्त्रमा महत्त्वपूर्ण टेवा पुग्छ। राष्ट्रिय अर्थतन्त्रमा सर्वाधिक योगदान रहँदै आएको कृषिक्षेत्रको उत्पादन वृद्धिले राष्ट्रिय अर्थतन्त्रको सुदृढतामा पनि टेवा पुग्छ।

आधुनिक र व्यावसायिक कृषिको आवश्यकता

कृषि गरिब र अशिक्षितहरूको मात्रै पेसा होइन र पेवा होइन। यो धनी र शिक्षितहरूको पनि पेसा अथवा व्यवसाय बन्न सक्छ। संसारमा कृषिउत्पादनमा ठुल्ठुला लगानीकर्ता तथा व्यवसायीहरू संलग्न छन्। तिनले कृषिमा व्यावसायीकरण, आधुनिकीकरण र यान्त्रिकीकरण गरेर ठुलो परिमाणमा उत्पादन गरेर संसारभर निर्यात समेत गरिरहेका छन्।

कृषिमा गरिएको व्यावसायीकरणले बृहत् रोजगारीको समेत सिर्जना भएको छ। त्यसैले नेपालमा पनि कृषिलाई परम्परागत पेसा र निर्वाहमुखी खेतीमा मात्रै सीमित नराखी आधुनिकीकरण, व्यावसायीकरण र यान्त्रिकीकरण गरी कृषिलाई रूपान्तरण गर्नु आवश्यक भइसकेको छ। शिक्षित र दक्ष जनशक्तिलाई समेत कृषिमा आकर्षित गरी व्यावसायिक कृषिको विकासका लागि राज्यस्तरमै नीतिनिर्माण र योजना तथा कार्यक्रम तर्जुमा गर्नु पनि आवश्यक भइसकेको छ।

कृषिको व्यावसायीकरण, आधुनिकीकरण, यान्त्रिकीकरण, वैज्ञानिक खेती र जैविक उत्पादन, आधुनिक भण्डारण प्रणाली, प्रशोधन केन्द्र र कृषिउत्पादनको डिजिटल बजारीकरणले कृषिलाई नयाँ उचाइमा पुर्‍याउने अपेक्षा गर्न सकिन्छ। साथै यसले कृषिलाई निर्वाहमुखीबाट आधुनिक र व्यावसायिक बनाउन तथा किसानलाई पनि सम्मानित र मर्यादित जीवनयापन गर्न सक्षम बनाउने अपेक्षा गर्न सकिन्छ। यसले कृषि र किसानको उत्थानको सङ्केत गर्छ। यसका लागि राज्यले कृषि र किसानलाई केन्द्रविन्दुमा राखेर नीतिनिर्माण तथा त्यसको प्रभावकारी कार्यान्वयन गर्नु जरुरी देखिन्छ।

किसानको सामाजिक प्रतिष्ठा र शिक्षा

नेपाली समाजमा अन्य पेसाकर्मी अथवा व्यवसायीको भन्दा किसानको सामाजिक प्रतिष्ठा अत्यन्तै दयनीय छ। सामाजिक प्रतिष्ठाको दृष्टिकोणले किसान उपेक्षित छन्। किसान पनि समाजका मिहिनेती, स्वावलम्बी, स्वाभिमानी र प्रतिष्ठित वर्ग हुन् भन्ने सोच र मानसिकताको अभाव अझै पनि छ। अरू पेसाकर्मी अथवा व्यवसायीलाई जुन रूपमा सम्मान र आदर गरिन्छ, सोहीअनुरूप किसानलाई पनि सम्मान र आदर गर्ने प्रवृत्तिको विकास अझै भइसकेको छैन। किसानलाई दोस्रो दर्जाको नागरिकझैं व्यवहार गर्ने प्रवृत्तिले किसानले आफ्नो आत्मसम्मानमा आँच पुगेको अनुभूति गर्नुपर्ने अवस्थाको अन्त्य अझै भइसकेको छैन।

कृषिलाई सम्मानित पेसाको रूपमा विकास गर्दै किसानलाई पनि सामाजिक प्रतिष्ठा दिलाउनका लागि कृषि र किसानको महत्त्व झल्काउने पाठ्क्रमको विकास गरी विभिन्न शैक्षिक कार्यक्रममा लागु गर्नु वान्छनीयहुनेछ। व्यवहारिक कृषिशिक्षार समाजका मिहिनेती र सफल किसानलाई आदर्श व्यक्तिका रूपमा अनुसरण गर्ने, स्थानीय तहदेखि नै कृषिउद्यमशीलतालाई प्रोत्साहित गर्ने नीति र युवापुस्तालाई कृषिमा आकर्षित हुने वातावरण निर्माण हुन सक्यो भने कृषि र किसानको सम्मानसँगसँँगै उत्पादन र रोजगारी अभिवृद्धि हुनेछ। कृषिमा पनि भविष्य सुनिश्चित छ भन्ने सन्देश प्रवाह हुनेछ र अर्थतन्त्रको सुदृढीकरणमा टेवा पुग्नेछ।

नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एमाले) दाङका पूर्वअध्यक्ष तथा पार्टीको केन्द्रीय सल्लाहकार परिषद् सदस्य शोभाराम बस्नेतको निधन भएको छ। उनको उपचारका क्रममा आज राप्ती प्रादेशिक अस्पताल तुलसीपुरमा निधन भएको, एमाले दाङका अध्यक्ष शिवकुमार आचार्यले बताए।

८० वर्षीय बस्नेत लामो समयदेखि मिर्गौला रोगबाट पीडित थिए। दाङको कम्युनिष्ट आन्दोलनका धरोहरका रूपमा परिचित बस्नेत पार्टीका विभिन्न महत्वपूर्ण जिम्मेवारीमा रहेर नेतृत्व प्रदान गरेका थिए। उनको निधनले दाङको कम्युनिष्ट आन्दोलनमा अपूरणीय क्षति पुगेको आचार्यले बताए।

नेता बस्नेतको शव अहिले श्रद्धाजलीका लागि तुलसीपुरस्थित एमालेको पार्टी कार्यालयमा राखिएको एमाले दाङका उपाध्यक्ष मनोहर बुढाथोकीले बताए। उनको आज नै शीत्तलपुरस्थित बबई नदीको घाटमा अन्त्यष्टि गरिने बताइएको छ।

शब्दार्थ प्रकाशनको नियात्राकार विवेक शर्मा गौतमकाे `मेरो अमेरिका यात्रा´नियात्रासंग्रह लाेकार्पण गरेकाे छ।

कार्यक्रमका सभाध्यक्ष शब्दार्थ प्रकाशनका निर्देशक विनयकुमार शर्मा नेपाल लगायत् प्रमुख अतिथि साहित्यकार तथा विचारक युवराज ज्ञवाली , विशिष्ट अतिथिहरू इ. दामोदर रेग्मी , साहित्यकार त्रिलोचन ढकाल , डा. बम बहादुर जिताली , खेमराज पोखरेल , लता के. सी. , समीक्षकद्वय शेखर अर्याल , ज्ञाननिष्ठ ज्ञवाली र कृतिकार गौतमले पुस्तकको विमोचन सामूहिकरूपमा गर्नु भयो ।

राष्ट्रिय गान बजाएर कार्यक्रमको उद्घाटन गरिएको थियो । कृति विमोचनपश्चात विमोचित कृतिको समीक्षात्मक टिप्पणी गर्दै समीक्षक शेखर अर्याल ` शेतिक´ले कृतिकारको लेखन शैली र विकासमाथि चर्चा गर्नु भयो । कृतिभित्र समेटिएका २५ वटा शृङ्खलाहरूमा नियात्राकार गौतमले यात्राको घटनाहरूमा सुक्ष्मरुपले चित्रण गरेको , कौतहूल र जिज्ञासापूर्ण लेखन , सरलताभित्र विशिष्टताले मन छुने लेखन रहेको बताउनु भयो।भाषिकरूपमा कही कतै चुकेको टिप्पणी गर्नु भयो ।

अर्का समीक्षक ज्ञाननिष्ठ ज्ञवालीले नियात्रासङ्ग्रहमाथि समीक्षा गर्दै अमेरिका यात्राको घटना र अनुभूति पोख्दै गर्दा लेखक स्वयम् नेपाल पुगेको अनुभूति रोमाञ्चक रहेको बताउनु भयो । उहाँले नियात्रा लेखनबारे जानकारी गराउँदै आफ्नो यात्राको अनुभूति पनि सुनाउनु भयो । नियात्रालेखनमा अनुच्छेदहरू लामा रहेका भन्दै आगामी दिनमा व्याकरणीय त्रुटिप्रति सावधान रहन सुझाव दिनु भयो ।

कार्यक्रमका विशिष्ट अतिथिहरू रेग्मी ,पोखरेल र के. सी. ले शुभकामना मन्तव्यको क्रममा नियात्राको पुस्तक विमोचन भएकोमा खुसी व्यक्त गर्दै कृतिकारको साहित्यिक व्यक्तित्वको विकासका लागि कामना गर्नु भयो ।

नियात्राकार गौतमले लेखकीय मन्तव्य प्रस्तुत गर्ने क्रममा कृतिप्रकाशनको गर्भबारे प्रकाश पार्दै उपस्थित सबैप्रति आभार व्यक्त गर्नु भयो ।

कार्यक्रमका प्रमूख अतिथि ज्ञवालीले कृतिकार गौतमसंगको अन्तरसम्बन्ध केलाउनु भयो । उहाँले लोकतन्त्रमा पार्टी बलियो भए मात्र देश बलियो हुन्छ भन्ने धारणा राख्दै आफ्नो राजनितिक व्यक्तित्वबारे जानकारी गराउनु भयो । अमेरिकाको उज्यालो पक्षलाई महत्व दिएर प्रकाशन भएको नियात्रासङ्ग्रहका लेखक गौतम एउटा असल नागरिक भएको बताउँदै कृतिको प्रचार र बिक्रीवितरण पक्षलाई व्यापक बनाउन प्रकाशकलाई घच्घच्याउनु भयो ।

कार्यक्रमको सभाध्यक्ष नेपालले कृति प्रकाशन र विमोचन समेत गर्ने अवसर प्रदान गरेकोमा खुसी प्रकट गर्नु भयो । प्रकाशनको यात्रामा भएका अनुभूतिहरू साझा गर्दै अन्त्यमा कार्यक्रम समापन गर्नुभयो ।

हाम्रो लघुकथा केन्द्रका सदस्य वन्दना घिमिरेले सञ्चालन गर्नु भएको सो कार्यक्रममा नियात्राकार विनोद नेपालले अतिथिहरूलाई स्वागत गर्नु भयो । कार्यक्रममा साहित्यकारहरू र कृतिकारका आफन्तजनको उपस्थिति रहेको थियो ।

सुनसरीको देवानगञ्ज गाउँपालिका वडा नम्बर–३ स्थित कप्तानगञ्जमा दुई समुदायको बिचमा झडप भएको छ। (हिजो) आइतबार राति साढे १० बजेदेखि सुरु भएको झडपमा एक जनाको मृत्यु भएको छ।

मृत्यु हुनेमा कप्तानगञ्जका ओमप्रकाश मेहता रहेको जिल्ला प्रहरी कार्यालय सुनसरीले जनाएको छ। मेहताको मृत्यु प्रहरीकफ गोली लागेर भएको हो।

स्थिति नियन्त्रणमा लिन सशस्त्र प्रहरी बलका सुरक्षाकर्मीले ७ राउण्ड गोली चलाएका थिए।

झडपमा प्रदर्शनकारी र प्रहरीतर्फ १६ जना घाइते भएका छन्। कप्तानगञ्जस्थित मन्दिरमा ठुलो स्वरमा डिजे बजाएको विषयमा हिन्दु र मुस्लिमको बिचमा विवाद सुरु भएको थियो।

यसैबिच, सुनसरी जिल्ला प्रशासन कार्यालयले जिल्लाका विभिन्न पाँचवटा क्षेत्रमा अनिश्चितकालीन कर्फ्यु आदेश जारी गरेको छ।

प्रमुख जिल्ला अधिकारी बासुदेव घिमिरेले सोमबार बिहान ७ बजेदेखि अर्को सूचना जारी नभएसम्मका लागि लागू हुने गरी आदेश जारी गरेका हुन्। राति १२:३० बजे जारी गरिएको उक्त आदेशमा तोकिएको सिमानाभित्र आवतजावत गर्न तथा कुनै पनि प्रकारको भेला, जुलुस, प्रदर्शन, सभा, बैठक र घेराउ गर्न पूर्ण रूपमा रोक लगाइएको छ।

स्थानीय प्रशासन ऐन, २०२८ को दफा ६ (क) बमोजिम प्रशासनले यस्तो कदम चालेको बताएको छ। प्रशासनले कानुन हातमा लिनेलाई कडा कारबाही गर्ने चेतावनी समेत दिएको छ।

नारायणी अस्पतालमा उपचारका क्रममा बिरामीको मृत्यु भएको घटनापछि चिकित्सकमाथि भएको आक्रमणको आरोपमा प्रहरीले एक जनालाई पक्राउ गरेको छ। स्वास्थ्य तथा खाद्य स्वच्छता मन्त्री निशा मेहताको पहल र निरन्तर समन्वयपछि घटनामा संलग्न व्यक्तिलाई नियन्त्रणमा लिइएको हो।

घटना लगत्तै मन्त्री मेहताले गृहमन्त्री, नेपाल प्रहरीका महानिरीक्षक, पर्साका प्रमुख जिल्ला अधिकारी, सुरक्षा निकायका अधिकारीहरू, नारायणी अस्पताल प्रशासन तथा नेपाल मेडिकल एसोसिएसनका पदाधिकारीहरूसँग निरन्तर समन्वय गर्दै घटनाको सत्यतथ्य पत्ता लगाउन र दोषीलाई कानुनी दायरामा ल्याउन आवश्यक पहल गरेकी थिइन्।

घटनाको वास्तविक अवस्था बुझ्न, परिस्थितिको अनुगमन गर्न तथा आवश्यक समन्वय गर्न स्वास्थ्य तथा खाद्य स्वच्छता मन्त्रालयबाट प्रतिनिधि टोली वीरगञ्ज पठाइएको छ।

मन्त्रालयका अनुसार घटनामा संलग्न एक जना पक्राउ परिसकेका छन् भने थप अनुसन्धान प्रक्रिया अगाडि बढिरहेको छ। घटनामा संलग्न अन्य व्यक्तिहरूको पहिचान तथा भूमिकाबारे समेत अनुसन्धान भइरहेको छ।

अमेरिका र इरानबिच विगत दुई हप्तादेखि जारी सैन्य द्वन्द्वमा केही राहत महसुस गर्दै दुवै देशले लगातार दोस्रो दिन पनि आक्रमण स्थगित गरेका छन्। लगातारको बमबारी अभियान रोकिएपछि विश्वव्यापी तेलको मूल्यमा ५ प्रतिशतभन्दा बढीले गिरावट आएको छ।

उता, अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले सैन्य भण्डार घट्दै गएको र गोलाबारुदको अभाव भएको भन्ने रिपोर्टलाई ठाडै अस्वीकार गरेका छन्। वाल स्ट्रिट जर्नललाई जानकारी दिँदै उनले राष्ट्रको हतियार आपूर्ति वर्तमान आवश्यकताभन्दा धेरै बढी रहेको बताएका हुन्।

संयुक्त राष्ट्र संघका लागि अमेरिकी राजदूत माइक वाल्ट्जले फक्स न्युजसँग कुरा गर्दै राष्ट्रपति ट्रम्पले कूटनीतिक वार्तालाई प्रभावकारी बनाउन अनिश्चित समयका लागि आक्रमण रोक्ने निर्णय गरेको कुरा पुष्टि गरे। ओमानी प्रतिनिधिमण्डलको तेहरान आगमनले पनि यो बम विष्फोट रोक्ने अमेरिकी निर्णयमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको मिडिया रिपोर्टहरूमा उल्लेख छ।

इरानी सेनाका प्रवक्ता मोहम्मद अक्रामिनियाले भने, ‘हाम्रो रणनीति मूलतः प्रतिशोधात्मक रहेको छ। हामीले हाम्रो प्रतिशोधात्मक कारबाही पनि रोकेका छौं।’ यद्यपि, उनले अमेरिकाले आक्रमण जारी राखेमा द्वन्द्व अझ फराकिलो हुन सक्ने चेतावनी दिएका छन्।

पाकिस्तान, कतार र ओमानलगायतका मध्यस्थकर्ता देशहरूले अमेरिका र इरानबिचको तनाव कम गराउन निरन्तर संवाद अघि बढाइरहेका छन्। इरानी विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता इस्माइल बघाईले तेहरान र वासिङ्टनले मध्यस्थकर्तामार्फत सन्देश आदानप्रदान गरिरहेको बताए। यद्यपि, विगतमा भएका कूटनीतिक प्रयासहरू धोकामा परिणत भएको कारण इरानी पक्ष अझै पनि पूर्ण रूपमा विश्वस्त भइसकेको छैन।

रणनीतिक रूपमा अत्यन्त महत्वपूर्ण मानिने होर्मुज जलमार्गमा तनाव अझै कायम छ। इरानी अधिकारीहरूले तोकिएको लेन पालना नगरी पार गर्न खोज्दा एउटा तेल ट्यांकर नौसेना माइनमा ठोक्किएर विस्फोट भएको पुष्टि गरेका छन्।

इरानले जलमार्ग पार गर्न चाहने सबै जहाजहरूले पूर्ण समन्वय गर्नुपर्ने र अन्यथा सुरक्षाको ग्यारेन्टी दिन नसकिने चेतावनी दिएको छ। अर्कोतर्फ, अमेरिकी सेनाको सेन्ट्रल कमान्डले नौसैनिक नाकाबन्दी पूर्ण रूपमा प्रभावकारी रहने जनाएको छ।

इरानी विदेशमन्त्री अब्बास अराघचीले क्यास्पियन सागरमा इरानी व्यापारिक जहाजमाथि भएको आक्रमण 'अनुत्तर रहन नसक्ने' चेतावनी दिएका छन्। उनले उक्त आक्रमणमा युक्रेनको संलग्नता रहेको र चालक दलका सदस्यको मृत्यु भएको आरोप लगाएका छन्।

'...सहिद दशरथ चन्द स्वास्थ्य विज्ञान विश्वविद्यालयको परिसरमा वर्षायामका कारण झाडी, बुट्यान र अनावश्यक वनस्पति अत्यधिक फैलिएका छन्। यसले सुरक्षित आवतजावतमा समस्या भइरहेको छ। झाडी कटान तथा सरसफाइ गर्न विश्वविद्यालयको आन्तरिक स्रोतबाट पुगेको छैन। त्यसैले सरसफाइ अभियानमा सहयोगका लागि हार्दिक अनुरोध गर्दछौँ', यही साउन ४ गते दिउँसो ३ः२० बजे विश्वविद्यालयका उपकुलपति डा सुनिलकुमार जोशीले सामाजिक सञ्जालमा लेखे।

त्यसको भोलिपल्ट बिहान सबेरैदेखि झाडु बोकेर सयौँ नागरिक त्यहाँ पुग्न थाले। त्यसयता दैनिकजसो सयौँ विद्यार्थी, शिक्षक, व्यवसायी, कर्मचारी, युवा क्लब, सामाजिक अभियन्ता र आमनागरिकले स्वस्फूर्त विश्वविद्यालय परिसर सफाइमा जुटिरहेका छन्। पदाधिकारीको एउटा आह्वानले नागरिकमा देखिएको ऊर्जा र उत्साहले विश्वविद्यालयप्रति यहाँका नागरिकको मोह कतिसम्म छ भन्ने देखाएको छ।

'मैले यहाँका नागरिक, नागरिक समूह, स्थानीय तह र सरोकार भएकाहरूको विश्वविद्यालयप्रतिको लगाव यतिसम्म होला भन्ने कल्पनासम्म गरेको थिइनँ', उपकुलपति जोशी भन्छन्, 'आइतबारसम्म १०–१२ हजारभन्दा बढी मानिसले यहाँ योगदान गरिसकेका छन्। स्थानीय तह, सुरक्षा निकाय, स्वतन्त्र नागरिक समूह, क्लब र विद्यालयबाट स्वस्फूर्त रूपमा भइरहेको सरसफाइ अभियानले हामी निकै उत्साहित छौँ।'

यही उत्साहसँगै अर्को संशय पनि छ– यसै वर्षदेखि निर्वाध काम अगाडि बढ्दैन कि भन्ने अनिश्चितता। चिकित्सा शिक्षा सुधारका अभियन्ता डा गोविन्द केसी गत बिहीबारदेखि अनसनमा बसेपछि यस्तो संशय उत्पन्न भएको स्थानीयको भनाइ छ। उनीसँग सरकारको वार्ता जारी छ। डा केसीको प्रमुख मागमध्ये एउटा गेटा विश्वविद्यालयका पदाधिकारीको नियुक्ति खारेज गर्नु पनि हो।

सरकारले त्यो माग स्वीकार गरे वर्तमान पदाधिकारीको वैधानिकता समाप्त हुनेछ। त्यसको प्रत्यक्ष असर यसै शैक्षिकसत्रदेखि चिकित्सा शिक्षाका कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने सरकारी योजनामा पर्न सक्ने भन्दै नागरिक तहमा संशय उत्पन्न भएको छ। यसरी गेटा विश्वविद्यालय अहिले दुई विपरीत भावनाको सङ्गम बनेको छ– एकातिर संशय, अर्कातिर उत्साह।

आइतबार सरसफाइ अभियानमा उत्साहपूर्वक सहभागी कञ्चनपुरको कृष्णपुर नगरपालिका–४ बृन्दावनका हिमालबहादुर मल्ल यस्तै संशय व्यक्त गर्दै थिए। 'हिजोअस्तिदेखि विश्वविद्यालय सरसफाइमा नागरिक सहभागिताका विषयमा सामाजिक सञ्जाल र मिडियामा पढेर थाहा पाइयो। मलगायत साथीहरू पनि उत्साहित भएर आज सरसफाइमा सरिक भएका छौँ। यो संस्था जसरी पनि सञ्चालनमा आउनुपर्यो भन्ने हाम्रो माग हो, तर डा केसीको अनसनले कतै बिथोलिने पो हो कि!' उनले संशय व्यक्त गरे।

उनको भनाइ नसकिँदै छेवैबाट बोले, स्थानीय शिक्षक नारायणसिंह केसी। 'यो विश्वविद्यालय सुदूरपश्चिमेलीले वर्षौँदेखि देखेको एक सपना हो। आफ्ना सन्ततिको भविष्यको सपना। यहाँका २७ लाख नागरिकको सुलभ, गुणस्तरीय र सहज उपचार पाउने सपना', उनले भने, 'केही दिनअघिसम्म अब सबै तयारी सकिँदैछ, यसै वर्षदेखि पढाइ सुरु हुन्छ भन्ने खबर सुनेर उत्साहित थियौँ। यहीबीचमा डा.साप अनसन बसेपछि त्यसमा अवरोध हुन्छ कि भन्ने चिन्ता लागेको छ। सरकारले त्यसो हुन दिनु हुँदैन।'

कृष्णपुर नगरपालिका प्रमुख हेमराज ओझा विश्वविद्यालय सञ्चालनका क्रममा आउने हरेक समस्या समाधानका लागि हाम्रो पनि सहयोग रहने सन्देश दिन हरेक दिन नागरिक सरसफाइमा सहभागी भइरहेको बताउँछन्। 'वर्षौँअघि संरचना बनेर पनि उपयोग गर्न नसकिएको अवस्थामा पछिल्लो समय केही काम अगाडि बढेका छन्। अब यहाँ चिकित्सा शिक्षाका कार्यक्रम सञ्चालन हुने भयो भनेर हामी उत्साहित छौँ। जुनसुकै अवस्थामा पनि पठनपाठ सुरु हुनुपर्ने मागमा हाम्रो पनि ऐक्यबद्धता छ', उनले भने, 'यहाँ द्रुत गतिमा काम सुरु हुन लागेका बेला त्यसमा अवरोध हुनेगरी माग राख्नु उचित होइन। असहमति भए विधि, पद्धतिमार्फत निकास खोज्नुपर्छ।'

नगरप्रमुख ओझाले पदाधिकारी नियुक्तिमा कुनै समस्या भए समग्र संस्थामाथि आँच आउनेगरी नभई निश्चित विधिमार्फत छानबिन गरेर टुङ्गोमा पुर्याउन आग्रह गरे।

आइतबार नै एउटा भिडियो सन्देश जारी गर्दै धनगढी उपमहानगरपालिकाका प्रमुख गोपाल हमालले पदाधिकारी नियुक्तिका विषयभन्दा शैक्षिक गतिविधि सुरु गर्नु र गुणस्तरीय स्वास्थ्य सेवा उपलब्ध गराउनु नै अहिलेको मुख्य प्राथमिकता भएको बताए। उनले यही शैक्षिकसत्रबाटै एमबिबीएस तहको पठनपाठन सुरु गर्न सबै पक्षसँग आग्रह पनि गरे।

'सुदूरपश्चिमवासीका लागि को पदाधिकारी बन्यो वा बनेन भन्ने विषय तपसिलको कुरा हो। धेरै लामो प्रतिक्षापछि गेटामा विश्वविद्यालय सही दिशामा अघि बढेको छ। अब कुनै पनि बहानामा यसको गति रोकिनु हुँदैन', उपमहानगर प्रमुख हमालले भने, 'हाम्रो स्पष्ट भनाइ छ, जसरी भए पनि पढाइ छिटो सुरु होस् र जनताले सहज रूपमा गुणस्तरीय स्वास्थ्य सेवा पाउन सकून्। यही उद्देश्य पूरा गर्न सबै पक्षले आवश्यक सहयोग गर्नुपर्छ।'

सधैँ उल्झन्

सुदूरपश्चिममा गुणस्तरीय स्वास्थ्य संस्थाको माग दशकौँदेखि उठ्दै आएको छ। यसबीचमा पटकपटक सङ्घर्ष, छलफल, संवाद र सरकारी पहलपछि कैलालीको गोदावरी नगरपालिकाको गेटामा विश्वविद्यालय स्थापना गर्ने विधिवत निर्णय भएको छ। सोहीअनुसार आवश्यक काम भइरहेका छन्।

यसअघि कहिले मेडिकल कलेज, कहिले स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान त कहिले विश्वविद्यालयको उल्झन्मा परेको यो मुद्दा विसं २०७९ माघपछि टुङ्गिएको थियो। तत्कालीन प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ नेतृत्वको सरकारले यसलाई सहिद दशरथ चन्द विश्वविद्यालयका रूपमा अगाडि बढाउने निर्णय गरेको थियो। सोहीअनुसार स्वास्थ्य विज्ञान विश्वविद्यालयसम्बन्धी ऐन संसद्बाट पारित भएसँगै विसं २०८२ असार ४ मा राजपत्रमा प्रकाशित भएको थियो।

उपकुलपति डा जोशी सोही सोचअनुसार सबै गतिविधि अगाडि बढेको बताउँछन्। 'हाम्रो उद्देश्य जसरी पनि सरकारले दिएको जिम्मेवारी पूरा गर्ने र सुदूरपश्चिमका जनताको चाहनाअनुसार पठनपाठनका काम सुरु गर्ने हो। त्यसबाहेक हामीले केही सोचेका छैनौँ, तर त्यसका लागि द्रुत गतिमा प्रक्रिया अगाडि बढेको र निर्णयमा पुग्न एकाध महिनामात्रै बाँकी रहेका बेला विवादमा रुमल्लिँदा समस्या हुन्छ', उनले भने।

पदाधिकारी नियुक्तिसँगै यसै वर्षदेखि एमबिबीएसलगायत चिकित्सा शिक्षाका कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने तयारी सुरु भएको छ। पूर्वाधार व्यवस्थापन, जनशक्ति र शैक्षिक प्रक्रिया अघि बढ्न थालेका छन्। यसै शैक्षिकसत्रदेखि एमबिबीएस (५० जना), बीएस्सी नर्सिङ (३० जना), बीएस्सी मेडिकल ल्याब टेक्नोलोजी (एमएलटी–२० जना) र बी अप्टोमेट्री (२० जना) कक्षा सञ्चालन गर्ने तयारी गरिएको छ। त्यसका लागि चिकित्सा शिक्षा आयोगमा आवेदनसमेत बुझाएर आवश्यक प्रक्रिया अगाडि बढाउनुका साथै ७५ प्रतिशत छात्रवृत्तिका लागि स्रोत सुनिश्चित भइसकेको छ। आयोगको टोलीले आगामी भदौमा स्थलगत अध्ययन गरी बाँकी प्रक्रिया अगाडि बढाउने विषयमा आवश्यक निर्णय दिनेछ।

त्यही आशाले हाल नागरिकलाई पनि सक्रिय बनाएको छ। विश्वविद्यालय सञ्चालनमा ढिलाइ नहोस् भन्ने उद्देश्यले दिनहुँजसो स्थानीय बासिन्दा परिसर सरसफाइ र आवश्यक व्यवस्थापनमा स्वस्फूर्त रूपमा सहभागी छन्। औपचारिकका लागि भन्दा पनि यहाँ नागरिक आफैँ अभियानकर्ताका रूपमा अगाडि सरेका छन्।

'सुदूरपश्चिमका लागि यो केवल एउटा विश्वविद्यालयमात्रै होइन, यो अवसर, आत्मनिर्भरता र क्षेत्रीय समानताको प्रतीक पनि हो। त्यसैले हामी स्वस्फूर्त रूपमा सहभागी भइरहेका छौँ', गोदावरी नगरपालिका–१ का रमेश विश्वकर्माले भने, 'सरकार र सरोकार भएकाहरूले नागरिकको त्यो आशा र विश्वासलाई निराशामा परिणत गर्नु हुँदैन। कुनै कानुनी प्रश्न, नीति, नियमका कुरा छन् भने सोहीअनुसार टुङ्गोमा पुग्नुपर्छ। विश्वविद्यालयको लय बिथोल्नेगरी कसैबाट पनि काम हुनु हुँदैन।'

नागरिक संशय

डा केसी बिहीबारदेखि अनसनमा छन्। उनले विगत लामो समयदेखि चिकित्सा शिक्षामा राजनीतिक हस्तक्षेप, व्यापारीकरण र अपारदर्शी नियुक्तिको विरोध गर्दै आएका छन्। उनका धेरै आन्दोलनले चिकित्सा शिक्षा ऐन, नियामक संरचना र छात्रवृत्तिसम्बन्धी नीतिमा प्रभाव पारेका छन्। हालको अनसनमा पनि सरकारले हालै गरेका नियुक्तिमा प्रश्न उठाउँदै चिकित्सा शिक्षा ऐनको कार्यान्वयन तथा विगतका सम्झौता पालना गर्न डा केसीले सरकारलाई दबाब दिइरहेका छन्।

यसैले उनका मागलाई पूर्ण रूपमा बेवास्ता गर्न सरकारका लागि सहज छैन, न त स्थानीय जनताको चाहनाविपरीत जान। गेटामा स्वास्थ्य विज्ञान विश्वविद्यालय स्थापनार्थ गठित सङ्घर्ष समितिका संयोजक लोकराज पाण्डे भन्छन्, 'यदि नियुक्ति नियमसङ्गत छैन, ऐनविपरीत छ भने त्यसको समाधानका लागि कानुनी बाटो रोजेर उनको माग पनि सम्बोधन हुने र वर्षौँदेखि अन्योलमा रहेको गेटा विश्वविद्यालयको काम पनि अगाडि बढाउने सुनिश्चित गर्न सकिन्छ, तर हाल चलिरहेको विश्वविद्यालय सञ्चालनको संस्थागत तयारी रोक्नेगरी लाग्नु हुँदैन।'

समयको चाप, नयाँ पदाधिकारी नियुक्ति, कानुनी प्रक्रिया र प्रशासनिक पुनःसंरचनामा अल्झिँदा यही वर्षबाट कक्षा सञ्चालन गर्ने लक्ष्य पछि धकेलिने भएकाले आफूहरू निरास भएको पाण्डेको गुनासो छ।

'वर्षौँदेखिको समस्या कसरी समाधान गर्ने भनेर विकल्प दिनुपर्छ। पदाधिकारीको बर्खास्तीले गेटामा विश्वविद्यालय स्थापनाको गति रोकिन्छ भन्ने कसैलाई लागेको छ भने त्यो हामीलाई सैह्य हुँदैन। कसको के स्वार्थ हो हामीले धेरै बुझ्दैनौँ, हाम्रो सरोकार भनेको विश्वविद्यालयका काममा अवरोध नहोस् भन्नेमात्रै हो। यसमा सबैलाई सजग हुन आग्रह छ', उनले भने।

नागरिकको अपेक्षा

सरकार अहिले दुईवटा संवेदनशील दायित्वबीच सन्तुलन खोजिरहेको देखिन्छ। एकातिर चिकित्सा शिक्षा सुधारका लागि लामो समयदेखि उठाइएका सवाललाई सम्बोधन गर्नुपर्ने नैतिक र नीतिगत दबाब छ। अर्कोतिर सुदूरपश्चिमका लाखौँ नागरिकको अपेक्षासँग जोडिएको विश्वविद्यालयलाई समयमै सञ्चालनमा ल्याउनुपर्ने राजनीतिक र सामाजिक जिम्मेवारी छ।

'यही संवेदनशीलतालाई बुझेर हामीले सहमतिका लागि अधिकतम् प्रयास गरिरहेका छौँ', सरकारी वार्ता टोलीमा सहभागी शिक्षा तथा खेलकुद मन्त्रालयका सचिव चुडामणि पौडेलले भने। हाल प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाहका स्वास्थ्य सल्लाहकार डा जेपी अग्रवाल, स्वास्थ्य तथा खाद्य सुरक्षा मन्त्रालयका सचिव डा विकास देवकोटालगायतले डा केसी पक्षसँग सहमतिका लागि वार्ता गरिरहेका छन्।

आमनागरिकले वार्ताको परिणाम के आउँछ र त्यसले गेटा विश्वविद्यालयको भविष्य कसरी डोहोर्याउँछ भनेर चासोका साथ हेरिरहेका छन्। 'वार्ता डा केसीको अनसन अन्त्य गर्ने विषयमात्र होइन, गेटा विश्वविद्यालयको तत्कालीन भविष्य निर्धारण गर्ने मोड पनि बन्न सक्छ। त्यसैले पनि दुवै पक्षको चासोलाई सम्बोधन गर्नुको विकल्प छैन', कैलालीको अत्तरियाका बमबहादुर विकले भने।

उनले चिकित्सा शिक्षा सुधार र गेटा विश्वविद्यालय सञ्चालनका माग एकअर्काका विरोधी नभई गुणस्तरीय, पारदर्शी र पहुँचयोग्य चिकित्सा शिक्षाका आधार भएकाले सरकार र सरोकार भएकाहरूले सोहीअनुसार समस्या समाधान गर्नुपर्ने सुझाव दिए।

'हाल गेटामा दुई दृश्य एकैसाथ देखिएका छन्। एकातिर अनसनस्थलमा सरकार र डा केसीबीच वार्ता चलिरहेको छ। अर्कातिर नागरिकहरू यसै शैक्षिकसत्रदेखि सरकारले अगाडि सारेको योजनाअनुसार पठनपाठन हुने कल्पनासहित दिनहुँ विश्वविद्यालय परिसरमा झाडु लगाइरहेका छन्। एउटा दृश्यले नियुक्ति वैधानिक छ कि छैन? भन्ने प्रश्न उठाइरहेको छ। अर्को दृश्यले अब विश्वविद्यालय चल्नैपर्छ भन्ने आग्रह गरिरहेको छ। गेटाको भविष्य अब यी दुई आवाजबीचको सन्तुलनमा निर्भर छ', विश्वकर्माले भने।

सुदूरपश्चिमेलीले यसै वर्षदेखि विश्वविद्यालयमा पठनपाठन र गुणस्तरीय स्वास्थ्य सेवाको सपना देख्न थालेका छन्। अब त्यो सपना संशयमा रोकिन्छ कि उत्साहसहित निष्कर्षमा पुग्छ भन्ने उत्तर सरकार र डा केसी वार्ताको निष्कर्षले दिनेछ। रासस

नेपाल कृषिप्रधान देश हो तर यहाँका उपभोक्ताका भान्सामा पाक्ने खाद्यान्नदेखि तरकारीसम्म विदेशबाट आयात हुन्छ। स्वदेशमा उत्पादन र उत्पादकत्व बढाउन नसक्दा नेपाली उपभोक्ता कृषि तथा पशुजन्य वस्तुमा विदेशी उत्पादनको भर पर्न बाध्य छन्।

गत आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा करिब सवा चार खर्ब रुपैयाँ बराबरका कृषि तथा पशुजन्य वस्तु विदेशबाट आयात भएको छ। भन्सार विभागका अनुसार एक वर्षमा चार खर्ब ३७ अर्ब ७७ करोड रुपैयाँका कृषि तथा पशुजन्य वस्तु आयात भएको छ।

स्वदेशमा कृषि तथा पशुजन्य वस्तुको उत्पादन र उत्पादकत्व बढाउन नसक्दा विदेशको भर पर्नुपर्ने अवस्था रहेको पूर्वकृषि सचिव डा. योगेन्द्र कार्की बताउँछन्। ‘आयातको तथ्यांकले कृषि उत्पादन र खाद्य आत्मनिर्भरतामाथि गम्भीर प्रश्न उठाएको छ,’ कार्कीले भने, ‘किसानले मल, बिउ, सिँचाइ, बिमाको उपलब्धता नहुँदा यो अवस्था आएको हो।’

स्वदेशमै सहज रूपमा उत्पादन गर्न सकिने कृषि तथा पशुजन्य वस्तुमा नेपालको विदेशी निर्भरता बर्सेनि बढ्दै गएको छ। खेतीयोग्य जमिन बाँझो रहने, ग्रामीण क्षेत्रमा श्रमशक्तिको अभाव हुने र युवा जनशक्ति वैदेशिक रोजगारीमा पलायन हुने अवस्थाले दैनिक उपभोगका वस्तुसमेत विदेशबाट आयात गर्नुपर्ने अवस्था सिर्जना भएको हो।

नेपालीमा रेमिटेन्सको कारण फलफूल, तरकारी, मिठोमसिनो चामल खाने आदत बढेकाले पनि आयात बढेको छ। धेरै खपत हुने आलु, प्याज पनि ठुलो परिमाणमा आयात भएको छ। एक वर्षको अवधिमा धान, चामल, मकै, गहुँलगायत अनाज ५९ अर्ब ६६ करोड रुपैयाँको आयात भएको छ।

धान, चामल, मकै, गहुँलगायत अन्न उत्पादन हुने देश भएर पनि ठुलो परिमाणमा अन्न आयात हुनु चिन्ताको विषय हो। त्यसैगरी ३८ अर्ब ३५ करोड रुपैयाँको तरकारी तथा कन्दमूल आयात भएको छ। फलफूल तथा सुक्खा फलफूल आयातमा ३४ अर्ब ७३ करोड रुपैयाँ बिदेसिएको छ। दैनिक भान्सामा प्रयोग हुने यी वस्तुको आयात निरन्तर बढिरहेको छ।

सबैभन्दा धेरै रकम पशु वा वनस्पतिजन्य बोसो तथा तेल, त्यसका प्रशोधित उत्पादन र मोम आयातमा खर्च भएको छ। यस शीर्षकमा मात्रै एक खर्ब ७९ अर्ब ६३ करोड ६४ लाख ३१ हजार रुपैयाँ बराबरको आयात भएको छ। खाने तेलमा नेपाल अझै पनि आयातमा अत्यधिक निर्भर रहेको तथ्यांकले देखाउँछ।

त्यसैगरी तेलहन, विभिन्न बिउ, औषधीय वनस्पति, पराल तथा पशु आहारका कच्चा पदार्थ आयातमा ३५ अर्ब ३५ करोड २५ लाख ८८ हजार रुपैयाँ खर्च भएको छ। पशु आहार तथा खाद्य उद्योगका अवशेष आयातमा २८ अर्ब ८३ करोड २८ लाख ८१ हजार रुपैयाँ खर्च भएको विभागको तथ्यांक छ। दैनिक उपभोगमा प्रयोग हुने चिया, कफी र मसला १० अर्ब ४१ करोड ७० लाख रुपैयाँको आयात भएको छ। त्यसैगरी तयारी खाद्य वस्तु १८ अर्ब २१ करोड रुपैयाँको आयात भएको छ।

त्यसैगरी तयार खाद्य पदार्थअन्तर्गत अन्न, पिठो, स्टार्च वा दुधबाट बनेका परिकार तथा बेकरीजन्य उत्पादन आयातमा आठ अर्ब १७ करोड ५९ लाख खर्च भएको छ। चिनी तथा चिनीजन्य मिठाई आयात ६ अर्ब ६५ करोड १६ लाख रुपैयाँ पुगेको छ। सुर्ती तथा निर्मित सुर्तीका विकल्पजन्य उत्पादन आयातमा पाँच अर्ब ३८ करोड ७४ लाख रुपैयाँ बिदेसिएको छ।

पाँच अर्ब ९७ करोड दुई लाख रुपैयाँको दुग्धजन्य पदार्थ, अण्डा, प्राकृतिक मह तथा अन्य पशुजन्य खाद्य पदार्थ आयात भएको छ। त्यसैगरी मिलिङ उद्योगका उत्पादन, माल्ट, स्टार्च तथा गहुँको ग्लुटेन आयातमा तीन अर्ब ५० करोड ८३ लाख खर्च भएको छ भने तरकारी, फलफूल तथा वनस्पतिबाट बनेका प्रशोधित खाद्य पदार्थ आयात दुई अर्ब २४ करोड १७ लाख रुपैयाँ पुगेको छ। त्यसैगरी माछा, क्रस्टेसियन, मोलस्क तथा अन्य जलचर आयातमा एक अर्ब ५३ करोड पाँच लाख ९४ हजार रुपैयाँ विदेश गएको छ।

नेपालमा पर्याप्त खेतीयोग्य जमिन हुँदाहुँदै पनि उत्पादन बढ्न नसक्नुको मुख्य कारण कृषि श्रमिकको अभाव, खेतीयोग्य जमिन बाँझो रहनु, उत्पादन लागत बढ्नु, बजार व्यवस्थापन कमजोर हुनु, मल, सिँचाइको अभाव, आधुनिक प्रविधिको सीमित हुनु हो। ग्रामीण क्षेत्रका ठुलो संख्यामा युवा वैदेशिक रोजगारीमा गएकाले खेतबारी उजाडिने क्रम बढेको छ।

विशेष गरी तरकारी, फलफूल, अन्न, तेलहन, दुग्धजन्य पदार्थ र पशुपालनमा आत्मनिर्भर बन्न सकिने पर्याप्त सम्भावना भए पनि उत्पादन वृद्धि हुन नसक्दा देशको भान्सा विदेशी वस्तुमा निर्भर बन्दै गएको छ। यसले एकातिर व्यापार घाटा बढाएको छ भने अर्कोतर्फ स्वदेशी कृषि उत्पादनको प्रतिस्पर्धात्मक क्षमता पनि कमजोर बनाएको छ।

बाँझो जमिनको उपयोग, व्यावसायिक खेती विस्तार, युवा किसानलाई प्रोत्साहन, कृषि यान्त्रीकरण, सिँचाइ सुविधा विस्तार, उत्पादनको सुनिश्चित बजार तथा मूल्य स्थिरीकरणका कार्यक्रम प्रभावकारी रूपमा लागु गर्न सके आयात प्रतिस्थापन सम्भव हुने कृषि क्षेत्रका जानकार बताउँछन्।

सरकारले चालु आर्थिक वर्ष २०८३/८४ मा कृषि उत्पादन बढाएर आयात प्रतिस्थापन गर्ने उद्देश्यका साथ विभिन्न कार्यक्रम अघि सारेको जनाएको छ। सरकारले रासायनिक मलको आपूर्ति बढाउनेदेखि कृषि बिमा, किसानलाई पुँजीगत अनुदान, सिँचाइ विस्तार र व्यावसायिक खेती प्रवद्र्धनलाई प्राथमिकतामा राखेको जनाएको छ।

स्वदेशमा पर्याप्त खेतीयोग्य जमिन हुँदाहुँदै पनि अन्न, तरकारी, फलफूल, खाने तेल, पशु आहारलगायत वस्तु ठुलो परिमाणमा आयात भइरहेका बेला सरकारले चालु वर्षको बजेटमा कृषि क्षेत्रलाई उत्पादनमुखी बनाउने नीति लिएको जनाएको छ।

सरकारले चालु आवमा कृषि क्षेत्रमा सबैभन्दा ठुलो प्राथमिकता रासायनिक मलको सुनिश्चित आपूर्तिलाई दिइएको छ। यसका लागि चालु आवमा करिब ३२ अर्ब रुपैयाँ विनियोजन गरिएको छ। किसानलाई उत्पादनमा आकर्षित गर्न कृषि तथा पशुपन्छी बिमामा ८० प्रतिशत प्रिमियम अनुदान दिने व्यवस्था गरेको छ।

त्यस्तै बाँझो जमिनको उपयोग, व्यावसायिक खेती विस्तार, उच्च मूल्यका बाली प्रवर्द्धन, आधुनिक कृषि प्रविधि, यान्त्रीकरण, सिँचाइ विस्तार तथा बजार पूर्वाधार विकास लाई पनि बजेटले प्राथमिकतामा राखेको छ। बिउबिजन उत्पादन तथा वितरण प्रणाली सुधार, फलफूल, तरकारी, दुध, मासु र मत्स्य उत्पादन वृद्धि, पशु स्वास्थ्य सेवा विस्तार, रोग नियन्त्रण, कृषि अनुसन्धान तथा कृषि प्रसार सेवा सुदृढीकरण का कार्यक्रमलाई पनि निरन्तरता दिएको जनाएको छ।

त्यसैगरी, कृषि उत्पादनको भण्डारण, शीत भण्डार, कृषि बजार, मूल्य शृंखला विकास, खाद्य प्रशोधन उद्योग प्रवर्द्धन र निर्यातयोग्य कृषि उत्पादन वृद्धिसम्बन्धी कार्यक्रमसमेत बजेटमा समावेश गरेको छ।

कुल ऊर्जा माग ७३ हजार ६२९ मेगावाट घण्टा बराबर पुगेको छ। नेपाल विद्युत् प्राधिकरणका अनुसार भारतबाट बिजुली आयात भएको छैन। यस्तै, प्राधिकरणले कुल २२ हजार १०२ मेगावाट घण्टा बराबर बिजुली निर्यात गरिरहेको छ।

प्राधिकरणको प्रणालीमा निजी ऊर्जा उद्यमीहरूले ४७ हजार ५६३ मेगावाट घण्टा बराबरको बिजुली उपलब्ध गराएका छन्। यस्तै, प्राधिकरणका सहायक कम्पनीले १७ हजार १०८ मेगावाट घण्टा बराबर बिजुली उपलब्ध गराएका छन्। प्राधिकरणका आफ्नै आयोजनाबाट कुल आठ हजार ९५९ मेगावाट घण्टा बराबरको ऊर्जा उपलब्ध छ।

कुल राष्ट्रिय माग ५१ हजार ५२७ मेगावाट घण्टा बराबर रहँदा साँझको समयमा कुल माग तीन हजार २४८ मेगावाट बराबर रहेको छ। वर्षाका कारण देशभर कुनै पनि स्थानमा अवरोध नरहेको प्राधिकरणले जनाएको छ।

प्राधिकरणले कुनै स्थानमा अवरोध उत्पन्न हुनासाथ मर्मतसम्भारका लागि प्राविधिक जनशक्ति तम्तयारी हालतमा राखेको छ। सातवटा प्रदेश कार्यालय र काठमाडौंमा मर्मतसम्भार टोली तम्तयारी अवस्थामा छ। रासस

नेपालीहरूको महान चाड हरितालिका तीज नजिकिँदै गर्दा कला र संगीत क्षेत्रमा छुट्टै रौनक छाउन थालेको छ। यसै क्रममा 'सुख शान्ति मिडिया' काे नेतृत्वमा तीज गीत प्रतियोगिता एवं छायांकन गरेको छ।

महिला गायिकाहरूको प्रतिभा प्रस्फुटन गर्ने र उनीहरूको सिर्जनात्मक क्षमता सम्मान गर्ने मुख्य उद्देश्यका साथ आयोजित यस कार्यक्रममा एकसाथ एघार तीज गीतको छायांकन गरिएको हो।

सबैभन्दा रमाइलो कुरा त के भने, यी सबै गीत दर्शकलाई नाच्न बाध्य पार्ने झ्याउरे लयमा तयार पारिएका छन्, जसका शब्दहरू दामोदर ढकाल दीपकले सिर्जना गरेका हुन्।

माछापोखरी प्यालेसमा भएकाे कार्यक्रममा नेपालका विभिन्न ठाउँबाट आएका प्रतिभावान एघार गायिकाको धमाकेदार उपस्थिति थियो। आफ्ना सुमधुर स्वरमार्फत नेपाली समाजको पुरानो समय झल्काउने मौलिकता, चेलीबेटीका वेदना, सुख-दुःख र तीजका अनमोल भाकाहरूलाई उमा बिडारी, राधिका गिरी, सुनिता बुढाथोकी, कमला सिम्खडा, रेखा महर्जन, सरस्वती अर्याल, रेजिना बिसी, सपना देवकोटा, पवित्रा खड्का, विमला भण्डारी र संगिता घलेले निकै नै दमदार ढंगले प्रस्तुत गरेका छन्।

​यी एघार वटै गीतलाई सांगीतिक रूपमा प्राण भर्ने काम नेपाली संगीत क्षेत्रका वरिष्ठ संगीतकार विष्णु गुरुङले गरेका हुन्। उनको मर्मस्पर्शी संगीत संयोजनले गीतहरूलाई जीवन्त बनाएको छ।

त्यसैगरी, यस प्रतिस्पर्धाका गीतहरूको निष्पक्ष मूल्यांकन गर्न द्वारिका कुइँकेल, चन्द्रा न्यौपाने, सुशीला ढकाल अधिकारी र जानुका थापा रायमाझी रहेको अनुभवी निर्णायक मण्डलले जिम्मा लिएको छ। गायिका पनि महिला र निर्णायक पनि महिला हुनुले गीत प्रतियोगितालाई विशेष बनाएको छ।

कार्यक्रमलाई सफल बनाउन विभिन्न संघसंस्था तथा व्यक्तित्वहरूको सहकार्य रहेको थियो। उक्त कार्यक्रमको संयोजनसाहित्यकार ध्रुव गजुरेलले गरेका हुन्।सम्पूर्ण आतिथ्य तथा व्यवस्थापनको जिम्मा माछापोखरी प्यालेसले उत्कृष्ट ढंगले निर्वाह गरेकाे थियो। कार्यक्रमलाई सफल बनाउन माछापोखरी प्यालेस, कामधेनु सप्लायर्स (चिसापानी) र होराइजन हस्पिटल (नेपालटार) को विशेष प्रायोजन रहेको थियो।

​यस उत्सवलाई सफल बनाउन सञ्चार क्षेत्रको पनि उत्तिकै सक्रिय सहभागिता रहेको छ। यस कार्यक्रमको मिडिया पार्टनरमा 'रातो हिमाल साहित्यिक द्वैमासिक' रहेको थियो भने गीतहरूको प्रचारप्रसार र छायांकनमा पाण्डे नेटवर्क, एटु जेट खबर र निलकिरण टिभी लगायतका च्यानलले सहयोग पुर्याएका छन्।

कार्यक्रमको उद्देश्यमाथि प्रकाश पार्दै सुख शान्ति मिडियाका प्रमुख दामोदर ढकाल (दिपक) ले महिला गायिकाहरूको अन्तर्निहित प्रतिभा बाहिर ल्याउन र उनीहरूको सिर्जनात्मक क्षमतालाई राष्ट्रियस्तरमा स्थापित गराउन यो कार्यक्रम कोसेढुङ्गा सावित हुने बताए।

परम्परागत संस्कृति र पुरानो समयको मौलिकता जगेर्ना गर्ने उद्देश्यसहित तयार पारिएका यी एघार वटै तीज गीतले छिट्टै नै दर्शक तथा स्रोताहरूको माझमा तहल्का मच्चाउनेमा आयोजक परिवार पूर्ण विश्वस्त छ।

बर्षाका कारण देशका विभिन्न ठाउँमा आएको बाढी र पहिरोले प्रमुख राजमार्गहरू अवरुद्ध भएका छन्। नेपाल प्रहरीले बिहान ६:०० बजेसम्म दिएको जानकारी अनुसार विभिन्न जिल्लाका सडकमा सवारी आवतजावत बन्द गरिएको छ।

बिपी राजमार्ग अन्तर्गत काभ्रे र सिन्धुलीको खुर्कोट-नेपालथोक-कटुन्जेबेँसी सडक खण्डमा सम्भावित बाढीलाई ध्यानमा राख्दै बेलुका ६:०० बजेदेखि बिहान ४:०० बजेसम्म सम्पूर्ण सवारीसाधन चलाउन रोक लगाइएको छ। बिहान ४:०० बजेदेखि बेलुका ६:०० बजेसम्म भने सवारीसाधन सुचारु हुनेछन्। त्यस्तै, काभ्रेको रोशी गाउँपालिका-९ पिन्थली र वडा नं. ८ गिम्दिवेशीमा लेदोसहितको पहिरो आएका कारण पनि बिपी राजमार्ग पूर्ण रूपमा बन्द भएको छ।

मकवानपुरको कान्ति लोकपथमा बर्षातको कारण रातिको समयमा सवारीसाधन चलाउन रोक लगाइएको छ। बेलुका ५:०० बजेदेखि बिहान ५:०० बजेसम्म अर्को सूचना नभएसम्मका लागि सबै प्रकारका सवारीसाधन आवतजावतमा रोक लगाइएको छ। यता इलामको मेची राजमार्ग अन्तर्गत इलाम नगरपालिका-९ राजदुवालीमा बाटो हिलो भएका कारण सवारीसाधन चल्न सकेका छैनन् र सडक पूर्ण रूपमा अवरुद्ध बनेको छ। यद्यपि, उक्त स्थानमा वैकल्पिक बाटो भने उपलब्ध छ।

सिन्धुपाल्चोकको अरनिको राजमार्ग पनि विभिन्न स्थानमा बन्द भएको छ। भोटेकोशी गाउँपालिका-४ जिरोकिलोमा सडकमाथिबाट पहिरो खसेको छ भने वडा नं. २ कोदारीस्थित ईकु पहिरोमा ढुंगा र माटोसहित लेदो खसेका कारण राजमार्ग पूर्ण रूपमा बन्द छ। त्यसैगरी, दोलखाको लामासाघु-रामेछाप राजमार्ग अन्तर्गत तामाकोशी गाउँपालिका-५ किर्नेटारमा तामाकोशी खोलाको पानीको बहाव बढेर सडक कटान गरेपछि सडक पूर्ण रूपमा अवरुद्ध भएको थियो, पछि खिम्ती ग्रामीण विद्युत सहकारी संस्थाको कार्यालय परिसरबाट वैकल्पिक बाटो खुलाइएको छ।

रसुवाको पासाङ ल्हामु सडक खण्डमा उत्तरगया गाउँपालिका-५ खाल्टेस्थित त्रिशुली मैलुङ स्याफ्रुबेँसी जाने कच्ची सडकमा त्रिशुली नदीले सडक मुनिबाट कटान गरेपछि सडक पूर्ण रूपमा बन्द भएको छ। मुगुको नाग्म-गमगडी सडकमा छायानाथ रारा नगरपालिका-७ झ्यारी खोलामा माथिबाट ढुंगासहितको पहिरो खसेका कारण बाटो पूर्ण रूपमा अवरुद्ध भएको छ।

रोल्पाको शहिद राजमार्ग अन्तर्गत परिवर्तन गाउँपालिका-१ खोलावाङस्थित घोराही थवाङ शहिद राजमार्गमा माथिबाट सुख्खा पहिरो खसेर बाटो अवरुद्ध भएको छ। पाल्पाको सिद्धार्थ राजमार्गमा तिनाउ गाउँपालिका-३ सिद्धबाबा नजिकै माथिबाट लेदो माटो र ढुंगासहितको पहिरो खस्दा बाटो पूर्ण रूपमा बन्द भएको छ। म्याग्दीको बेनी-जोमसोम सडकमा रघुगंगा गाउँपालिका-२ बैसरी र अन्नपूर्ण गाउँपालिका-३ सुकेबगरमा लेदो माटोसहित पहिरो खसेपछि सडक पूर्ण रूपमा अवरुद्ध भएको प्रहरीले जनाएको छ।

जल तथा मौसम विज्ञान विभागले मकवानपुर जिल्लाको जुरेली बजार आसपासका क्षेत्रमा अविरल वर्षा भइरहेकाले लाल बकैया नदीमा बाढी आउन सक्ने चेतावनी दिएको छ। विभागले सूचनामार्फत नदी आसपास डुबान भइरहने ठाउँका बासिन्दालाई सतर्क रहन आग्रह गरेको छ।

यस्तै, लम्जुङको घरेडुङ र आसपासका क्षेत्रमा भारी वर्षा भइरहेको तथा थप वर्षा हुने सम्भावना रहेकाले सावधानी अपनाउन अनुरोध गरिएको छ। ससाना खोलाहरूमा आकस्मिक बहाव बढ्न सक्ने र बाढी र पहिरोको जोखिम रहने भएकाले आवश्यक सावधानी अपनाउनसमेत विभागले आग्रह गरेको छ।

कैलालीको कैलारी गाउँपालिकामा सर्पले टोकेर एक युवकको मृत्यु भएको छ।

जिल्ला प्रहरी कार्यालय कैलालीका अनुसार आइतबार राति करिब ९ः१० बजेतिर कैलारी गाउँपालिका–५ जबदहवा निवासी २९ वर्षीय हेमन्त चौधरीलाई आफ्नै खेतबारीमा काम गरिरहेका बेला सर्पले टोकेको थियो।

सर्पदंशपछि उपचारका लागि उनलाई राति नै सेती प्रादेशिक अस्पताल धनगढी लगिएकामा उपचारकै क्रममा १०ः४० बजेतिर मृत्यु भएको जिल्ला प्रहरी कार्यालयका निमित्त सूचना अधिकारी प्रहरी निरीक्षक कैलाशसिंह विष्टले जानकारी दिए।

मृतकको शव आवश्यक कानुनी प्रक्रिया पूरा गरी परिवारलाई बुझाइएको प्रहरीले जनाएको छ। रासस

नेपाल राष्ट्र बैंकले आज (सोमबार)का लागि विदेशी मुद्राको विनिमयदर निर्धारण गरेको छ। राष्ट्र बैंकका अनुसार अमेरिकी डलर एकको खरिददर १५४ रुपैयाँ २१ पैसा र बिक्रीदर १५४ रुपैयाँ ८१ पैसा निर्धारण गरिएको छ।

युरोपियन युरो एकको खरिददर १७५ रुपैयाँ ३१ पैसा र बिक्रीदर १७५ रुपैयाँ ९९ पैसा, युके पाउण्ड स्ट्रलिङ एकको खरिददर २०५ रुपैयाँ ४६ पैसा र बिक्रीदर २०६ रुपैयाँ २६ पैसा, स्वीस फ्र्याङ्क एकको खरिददर १८८ रुपैयाँ ४९ पैसा र बिक्रीदर १८९ रुपैयाँ २२ पैसा कायम गरिएको छ।

अष्ट्रेलियन डलर एकको खरिददर १०७ रुपैयाँ ६५ पैसा र बिक्रीदर १०८ रुपैयाँ ०७ पैसा, क्यानेडियन डलर एकको खरिददर १०९ रुपैयाँ ४१ पैसा र बिक्रीदर १०९ रुपैयाँ ८३ पैसा, सिङ्गापुर डलर एकको खरिददर ११९ रुपैयाँ ४८ पैसा र बिक्रीदर ११९ रुपैयाँ ९५ पैसा तोकिएको छ।

जापानी येन १० को खरिददर नौ रुपैयाँ ४१ पैसा र बिक्रीदर नौ रुपैयाँ ४५ पैसा, चिनियाँ युआन एकको खरिददर २२ रुपैयाँ ७७ पैसा र बिक्रीदर २२ रुपैयाँ ८६ पैसा, साउदी अरेबियन रियाल एकको खरिददर ४१ रुपैयाँ ०८ पैसा र बिक्रीदर ४१ रुपैयाँ २४ पैसा, कतारी रियाल एकको खरिददर ४२ रुपैयाँ ३२ पैसा र बिक्रीदर ४२ रुपैयाँ ४८ पैसा कायम भएको छ।

केन्द्रीय बैंकका अनुसार थाइ भाट एकको खरिददर चार रुपैयाँ ५८ पैसा र बिक्रीदर चार रुपैयाँ ५९ पैसा, युएई दिराम एकको खरिददर ४१ रुपैयाँ ९९ पैसा र बिक्रीदर ४२ रुपैयाँ १५ पैसा, मलेसियन रिङ्गेट एकको खरिददर ३७ रुपैयाँ ६९ पैसा र बिक्रीदर ३७ रुपैयाँ ८४ पैसा, साउथ कोरियन वन १०० को खरिददर १० रुपैयाँ ५७ पैसा र बिक्रीदर १० रुपैयाँ ६१ पैसा, स्वीडिस क्रोनर एकको खरिददर १५ रुपैयाँ ८८ पैसा र बिक्रीदर १५ रुपैयाँ ९४ पैसा र डेनिस क्रोनर एकको खरिददर २३ रुपैयाँ ४६ पैसा र बिक्रीदर २३ रुपैयाँ ५५ पैसा तोकिएको छ।

राष्ट्र बैंकले हङकङ डलर एकको खरिददर १९ रुपैयाँ ६६ पैसा र बिक्रीदर १९ रुपैयाँ ७४ पैसा, कुवेती दिनार एकको खरिददर ५०१ रुपैयाँ ०१ पैसा र बिक्रीदर ५०२ रुपैयाँ ९६ पैसा, बहराइन दिनार एकको खरिददर ४०८ रुपैयाँ ९९ पैसा बिक्रीदर ४१० रुपैयाँ ५८ पैसा, ओमनी रियाल एकको खरिददर ४०० रुपैयाँ ५३ पैसा र बिक्रीदर ४०२ रुपैयाँ ०९ पैसा रहेको छ।

भारतीय रुपैयाँ एक सयको खरिददर १६० रुपैयाँ र बिक्रीदर १६० रुपैयाँ १५ पैसा तोकेको छ। राष्ट्र बैंकले यो विनिमयदरलाई आवश्यकतानुसार जुनसुकै समयमा पनि संशोधन गर्न सकिने जनाएको छ। वाणिज्य बैंकले तोक्ने विनिमयदर भने फरक हुनसक्ने र अद्यावधिक विनिमयदर केन्द्रीय बैंकको ‘वेबसाइट’मा उपलब्ध हुने जनाइएको छ।

सङ्घीय संसद् मातहतका तीनवटा संसदीय समितिको बैठक बस्दैछ। सङ्घीय संसद् सचिवालयका अनुसार आज शिक्षा, स्वास्थ्य तथा सूचना प्रविधि समिति, विकास, आर्थिक मामिला तथा सुशासन समिति र सार्वजनिक नीति तथा प्रत्यायोजित विधायन समितिको बैठक बस्दैछ।

कार्यसूचीअनुसार अपराह्न २ः०० बजे बस्ने शिक्षा समितिको बैठकमा ‘राष्ट्रिय चिकित्सा शिक्षा ऐन, २०७५’को कार्यान्वयनको अवस्थाका बारेमा छलफल हुनेछ।

यस्तै, विकास, आर्थिक मामिला तथा सुशासन समितिको बैठकमा ‘समितिको आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को वार्षिक कार्ययोजना’ सम्बन्धमा विस्तृत छलफल हुनेछ। सो समितिको बैठक बिहान ११ः०० बजे बस्नेछ।

सार्वजनिक नीति तथा प्रत्यायोजित विधायन समितिको बैठकमा ‘केन्द्रीय इतिहास विभाग, त्रिभुवन विश्वविद्यालय कीर्तिपुरका पदाधिकारीसँग’ छलफल गर्ने कार्यक्रम छ। समितिको बैठक बिहान ११ः३० बजे बस्नेछ।

मिडल ब्लकरद्वय चिरञ्जीवी खड्का र सनोज चौधरी नेपाल भलिबल लिग (एनभिएल) को अक्सनमा सबैभन्दा बढी रुचाइएका खेलाडी बनेका छन्।

केडिया ग्रुपको आयोजनामा पहिलोपल्ट नेपालमा हुन लागेको पुरुषतर्फ फ्रेन्चाइज भलिबल लिगको अक्सनमा चिरञ्जीवी र सनोज ६ वटै फ्रेन्चाइज टोलीको रोजाइमा परेका हुन्। ललितपुरस्थित होटल टुलिफमा आइतबार भएको अक्सनमा क्याटगोरी ‘ए’ का चिरञ्जीवीलाई काठमाडौं रेड्समा र सनोज कर्णाली शिभराजमा लक्की ‘ड्र’ मार्फत पुगे। कुल ५४ जना रहेको क्याटगोरी ‘ए’ को खेलाडीका लागि न्युनतम एक लाख र अधिकतम एक लाख २० हजार रुपैयाँ मूल्य निर्धारण गरिएको थियो। एनभिएलका ६ वटा फ्रेन्चाइज टोली कर्णाली र काठमाडौंसँगै सगरमाथा स्म्यासर्स, मधेश वारियर्स, अन्नपूर्ण स्पाइकर किङ्स र खप्तड फाल्कन्सले अक्सनमा चिरञ्जीवी र सनोजका लागि प्रतिस्पर्धा गरेका थिए। हरेक टोलीले अक्सनबाट समान सात खेलाडी आफ्नो टिममा अनुबन्ध गर्नु पर्नेछन्।

क्याटगोरी ‘ए बाट चार जना र क्याटेगोरी ‘बी’ का ७३ खेलाडीबाट ३ जना अनुबन्ध गर्नुपर्ने प्रावधान थियो। ‘ए’ मा बिक्री नभएका खेलाडी ‘बी’ मूल्यमा अक्सनमा सहभागी गराइएको थियो। ‘उचाइको नयाँ उडान’ नारा साथ नेपालमै पहिलोपटक हुन लागेको नेपाल भलिबल लिग आगामी भदौ १२ देखि २० गते त्रिपुरेश्वरस्थित राष्ट्रिय खेलकुद परिषद् (राखेप) को राखेप कभर्डहल हुँदै छ।

अक्सनमा सबैभन्दा पहिलो बिक्री राजेन्द्र धामी रहे। उनलाई लक्की ‘ड्र’ मार्फत अन्नपूर्ण स्पाइकर किङ्सले पायो। त्रिभुवन आर्मी क्लबबाट खेल्दै आएका अपोजिट हिटर राजेन्द्रमाथि सगरमाथा स्म्यासर्सबाहेक पाँच वटा पे्रmन्चाइज टोलीले सर्वाधिक एक लाख २० हजार रुपैयाँ बोली लगाए। अन्नपूर्णले आउट साइड हिटर सुरेन्द्र खत्री, अपोजिट हिटर रवि केसी र मिडल ब्लकर विश्वास अधिकारीलाई किन्यो।

अन्नपूर्णले रविलाई र विश्वासलाई न्यूनतम् एक लाख तथा सुरेन्द्रलाई एक लाख २० हजार रुपैयाँमा आफ्नो बनाएको हो। सगरमाथा स्म्यासर्सले सेटर सुवास कुँवर, लिबेरो भीबहादुर गाहा मगर, दीपकराज जोशी र रूपेन्द्र गैरेलाई किन्यो। उसले सुवासलाई लक्की ड्रमार्फत खरिद गर्दा अन्यलाई न्युनतम मूल्यमा नै पायो।

मधेश वारियर्सले ‘ए’ क्याटेगोरीबाट लिबेरो राजन दर्लामी मगर, अपोजिट हिटर धनबहादुर भट्ट, मिडल ब्लकर सन्तोष महता र रामविनय यादवलाई अक्सनबाट खरिद गर्‍यो। मधेसले लिबेरो राजन र रामविनयलाई न्यूनतम मूल्य एक लाख रूपैयाँमा आफ्नो बनाएको हो।

मधेसले अपोजिट हिटर धनबहादुरलाई भने लक्की ड्र’ मार्फत पायो। उनीमाथि तीन वटा खप्तड वारियर्स फल्कन्स, काठमाडौं रेड्स र मधेस वारियर्सले सर्वाधिक बोली लगाएका थिए। मिडल ब्लकर सन्तोषलाई पनि मधेसले ड्रमार्फत नै भिœयायो। उनीमाथि कर्णालीबाहेक ५ वटै टोलीले बोली लगाएका थिए। त्यति बेलासम्म कर्णालीले यो क्याटेगोरी ‘ए’ बाट चार जना खेलाडी किनिसकेको थियो।

कर्णाली शिभराजले सर्वाधिक रुचाइएका सनोजसँगै मिडल ब्लकर निर्पध्वज बस्नेत, लिबेरो विनोद चन्द र आउट साइड हिटर सुरज चुनारालाई अक्सनबाट किन्यो। निर्पध्वजमाथि एक लाख २० हजार बोली लागेपछि कर्णालीले लक्की ‘ड्र’ मार्फत उनलाई आफ्नो बनायो। मिडल ब्लकर उनीमाथि सबैले सर्वाधिक बोली लगाएका थिए। लिबेरो विनोद पनि लक्की ’ड्र’ मार्फत शिभराज पुगे। उनलाई मधेस र काठमाडौंबाहेक सबैले बोली लगाए। शिभराजले आउट साइड हिटर सुरजलाई पनि लक्की ड्रमार्फत नै लियो। तीन टोलीले उनीमाथि बोलाएका थिए। काठमाडौं रेड्सले लिबेरो सन्तोष राई, मिडल ब्लकर चिरञ्जीवी खड्का र आउट साइड हिटर सन्तोष विकलाई लक्की ‘ड्र’ मार्फत अधिकतम एक लाख २० हजार रुपैयाँमा टिममा पाएको छ।

काठमाडौंले ‘ए’ क्याटगोरीका आउटसाइड हिटर बलदेव धामीलाई भने न्यूनतम एक लाख रुपैयाँमा नै प्राप्त गर्‍यो। काठमाडौंले लगातार लक्की ड्रमार्फत लिबेरो सन्तोष र आउट साइड हिटर सन्तोषलाई आफ्नो बनाएको थियो। काठमाडौं रेड्सले सबैभन्दा धेरै रूचाइएका मिडल ब्लकर चिरञ्जिवी खड्कालाई लक्की ड्रमार्फत नै पायो। उनीमाथि सबै ६ वटै फ्रेन्चाइज टोलीले बोली लगाए।

सबै फ्रेन्चाइज टोलीले बोली लगाएका उनी दोस्रा खेलाडी हुन्। खप्तड फाल्कोन्सले अपोजिट हिटर सरोज बर्देवा र मिडल ब्लकर प्रेमप्रसाद गौतमलाई लक्की ‘ड्र’ मार्फत अधिकतम एक लाख २० हजार रुपैयाँमा आफ्नो बनाउन सफल भयो। ‘ए’ क्याटगोरीकै मिडल ब्लकरद्वय इन्द्र विक र विपस थापा भने न्यूनतम एक लाख रुपैयाँमा नै खप्तडमा पुगे।

नेपाल भलिबल लिग (एनभिएल) को पहिलो संस्करणका लागि सबै ६ वटा फ्रेन्चाइज टोलीले मार्की खेलाडी र मुख्य प्रशिक्षक नियुक्त गरिसकेको छ। सबैले तीन विदेशीसहित कुल १२ खेलाडी राख्न पाउने प्रावधान छ। हरेक टिमले ट्यालेन्ट हन्टबाट एक खेलाडी राख्नुपर्नेछ।

सगरमाथा स्म्यासर्सका मार्की खेलाडी हरिहजुर थापा र प्रशिक्षकमा उत्सव खड्का, मधेश वारियर्सका मार्की रविन नगरकोटी र प्रशिक्षकमा भरत यादव, काठमाडौं रेड्सका मार्की प्लेयर सुनील बोहरा र प्रशिक्षकमा निपबहादुर विक, अन्नपूर्ण स्पाइकर किङ्सको मार्की हिमाल सुनारी र प्रशिक्षकमा रमेश केसी, कर्णाली शिभराजको मार्की पहल गहतराज र प्रशिक्षक चन्द्रबहादुर कुँवर तथा खप्तड फाल्कन्समा मार्की धिरोज बस्नेत र प्रशिक्षकमा रूपेशकुमार विष्ट छन्।

अक्सनमा केडिया ग्रुपका अध्यक्ष विमल केडिया, राष्ट्रिय खेलकुद परिषद् (राखेप) का उपाध्यक्ष विशाल श्रेष्ठ, १३औं दक्षिण एसियाली खेलकुद (साग) का दोहोरो स्वर्ण विजेता तथा राष्ट्रिय टोलीका वर्तमान कावा प्रशिक्षक मण्डेकाजी श्रेष्ठ र नेपाल ओलम्पिक कमिटीका अध्यक्ष जीवनराम श्रेष्ठलगायत अक्सनमा सहभागी भएका थिए।

नागढुङ्गा सिस्ने खोला सुरुङमार्गको आज औपचारिक उद्घाटन हुँदैछ। यसलाई मुलुकको पहिलो व्यवस्थित यातायात सुरुङमार्गका रूपमा लिइएको छ।

पूर्वाधार विकासमन्त्री सुनिल लम्साल, यहाँस्थित जापानी राजदूत मायदा तोरु, जापान अन्तर्राष्ट्रिय सहयोग नियोग (जाइका)का अध्यक्षलगायतका वरिष्ठ अधिकारीको उपस्थितिमा सुरुङमार्ग उद्घाटन गर्न लागिएको हो।

उद्घाटनपछि निर्माण पक्षले सुरुङमार्ग नेपाल सरकारलाई हस्तान्तरण गर्ने बताइएको छ। पूर्वाधार विकासमन्त्रीको प्रमुख आतिथ्यमा आज बिहान १०ः२५ बजे सुरुङमार्गको उद्घाटन गर्ने कार्यक्रम तय गरिएको छ।

कार्यक्रमअनुसार मन्त्री लम्साल, जापानी राजदूत र जाइकाका अध्यक्षले सुरुङभित्र गाडी चलाएर सवारी आवागमनको उद्घाटन गर्ने छन्। विवरणअनुसार एम्बुलेन्स र सुरक्षा निकायका सवारीसाधन र अन्य अत्यावश्यक सवारीसाधनलाई पहिलो चरणमा प्रवेश दिइनेछ।

केही दिन सुरुङमार्ग पूर्ण रूपमा परीक्षण गरेर सबै वर्गका सवारीसाधनलाई सञ्चालन हुन दिइनेछ। सुरक्षा अवस्था र ट्राफिक व्यवस्थापनको परीक्षण गरेर अन्य सवारीसाधनलाई सञ्चालन हुन दिइने बताइएको छ। परीक्षण अवधिभर सुरुङमार्ग भएर सञ्चालन हुने सवारीसाधनले कुनै शुल्क तिर्नुपर्ने छैन।

कुल दुई हजार ६८८ मिटर लामो सुरुङमार्गमा सवारीसाधन सञ्चालन हुँदा निश्चित शुल्क तिर्नुपर्दछ। सडक विभागका अनुसार कार र भ्यानले काठमाडौं भित्रिँदा रु ६५ र बाहिरिँदा रु ६० शुल्क तिर्नुपर्नेछ। मिनीबस, ट्रक र टिपरले काठमाडौंतर्फ आउँदा रु ११५ र बाहिरिँदा रु ८० बराबरको शुल्क बुझाउनुपर्नेछ। यस्तै, बस, ट्रकले काठमाडौं आउँदा रु २६० र बाहिरिँदा रु २०० बराबरको शुल्क तिर्नुपर्नेछ।

त्यस्तै, पैदलयात्री, दुईपाङ्ग्रे, तीनपाङ्ग्रे सवारीले सुरुङमार्ग प्रवेश पाउने छैनन्। डिजेल, पेट्रोल, ग्यासलगायत प्रज्ज्वलनशील पदार्थ बोकेका सवारीसाधन र विस्फोटक पदार्थ बोकेका सवारीलाई प्रवेश निषेध गरिएको छ।

सो आयोजनामा मुख्य एवं उद्धार गरी दुईवटा सुरुङमार्ग छन्। मुख्य सुरुङमा सवारीसाधन सञ्चालन हुनेछ भने उद्धारकार्यमा उद्धार सुरुङ प्रयोग हुनेछ। सुरुङमार्गको निर्माण जापानको हाज्मा एन्डो कर्पोरेसनले गरेको हो।

आयोजनाको परामर्शदातृ संस्था निप्पन कोइका इन्जिनियर रमेशप्रसाद कोइरालाका अनुसार सुरुङमार्गमा सुरक्षा, सहज आवागमन र मानवीय सुरुक्षाका लागि दमकल, आकस्मिक उद्धार, सिसीटिभी क्यामेरा, सञ्चार र सुरक्षा संयन्त्र उपलब्ध छ।

यस्तै, अक्सिजनको निरन्तर प्रवाह र अन्य अत्यावश्यक सेवा उपलब्ध गराइएको छ। काठमाडौंको चन्द्रागिरि नगरपालिका–१ दहचोक टोटीपाखाबाट सुरु हुने सुरुङमार्ग पश्चिमतर्फ धादिङको धुनिबेँसी नगरपालिकाको सिस्नेखोलामा टुङ्गिनेछ। हाल सञ्चालनमा रहेको राजमार्गमा हुने जाम, त्यहाँको उकालो र घुमाउरो बाटो आदिका हिसाबले इन्धन र सडक उपभोक्ताको झन्डै एक घन्टा समय बचत हुने अपेक्षा गरिएको छ।

सुरुङमार्ग निर्माणमा जापान सरकारको रु २१ अर्बबराबरको सहुलियतपूर्ण ऋण र नेपाल सरकारको रु छ अर्ब बराबरको लगानी रहेको छ। सुरुङमार्ग सञ्चालन, व्यवस्थापनका लागि व्यवसायी छनोट भई परिचालित भइसकेको छ। सुरक्षाकर्मी तथा अन्य प्राविधिक कर्मचारीले नियमित अनुगमन तथा निरीक्षण गरिरहेका छन्।

सुरुङमार्ग भएर सञ्चालन हुने सवारीसाधनले विद्युतीय माध्यमबाट भुक्तानी गर्नेगरी आवश्यक प्रबन्ध गरिएको छ। निर्माण सुरु गर्दा ४२ महिनामा सम्पन्न गर्ने लक्ष्य राखिएको भए पनि कोरोना महामारी तथा अन्य केही जटिलताका कारण आयोजनाको समय लम्बिन पुगेको थियो।

हाल देशभर मनसुनी वायुको प्रभाव छ। मनसुनको न्यून चापीय रेखा सरदर स्थानको आसपासमा रहेको छ।

जल तथा मौसम विज्ञान विभाग, मौसम पूर्वानुमान महाशाखाका अनुसार हाल हिमाली र पहाडी भू–भागमा साधारणतया बादल तथा तराई भू–भागमा आंशिक बादल लागेको छ। कोशी र बागमती प्रदेशका केही स्थान तथा गण्डकी प्रदेशको एक–दुई स्थानमा मेघगर्जन तथा चट्याङसहित हल्कादेखि मध्यमसम्मको वर्षा भइरहेको छ।

विभागका अनुसार आज दिउँसो देशको हिमाली र पहाडी भू–भागमा साधारणतया बादल लाग्नेछ। बागमती, गण्डकी, लुम्बिनी र सुदूरपश्चिम प्रदेशका तराई भू–भागमा पनि साधारणतया बादल लाग्नेछ।

मधेस तथा कोशी प्रदेशका तराई भू–भागमा आंशिक बादल लाग्नेछ। देशका हिमाली भू–भागका केही स्थानमा तथा पहाडी भू–भागका धेरै स्थानमा मेघगर्जन तथा चट्याङसहित मध्यमसम्मको वर्षा र हिमपातको सम्भावना छ।

लुम्बिनी र सुदूरपश्चिम प्रदेशका तराई भू–भागका धेरै स्थानमा तथा कोशी, मधेस, बागमती र गण्डकी प्रदेशका तराई भू–भागका थोरै स्थानमा मेघगर्जन तथा चट्याङसहित मध्यमसम्मको वर्षाको सम्भावना छ। कर्णाली प्रदेशको पहाडी भू–भाग तथा लुम्बिनी र सुदूरपश्चिम प्रदेशको पहाडी र तराई भू–भागका एक–दुई स्थानमा भारी वर्षाको सम्भावना रहेको छ।

आज राति देशभर साधारणतया बादल लाग्नेछ। देशका हिमाली र पहाडी भू–भागका केही स्थानमा मेघगर्जन तथा चट्याङसहित मध्यमसम्मको वर्षा तथा हिमपातको सम्भावना छ।

बागमती, गण्डकी, लुम्बिनी र सुदूरपश्चिम प्रदेशको तराई भू–भागका केही स्थान, मधेस प्रदेश तथा कोशी प्रदेशको तराई भू–भागका थोरै स्थानमा मेघगर्जन तथा चट्याङसहित मध्यमसम्मको वर्षाको सम्भावना छ। गण्डकी, लुम्बिनी, कर्णाली र सुदूरपश्चिम प्रदेशको पहाडी भू–भाग तथा लुम्बिनी र सुदूरपश्चिम प्रदेशको तराई भू–भागका पनि एक–दुई स्थानमा भारी वर्षाको सम्भावना रहेको छ।

भारतमा पाँच सातासम्म चलेको कक्रोच जनता पार्टीको विद्यार्थी आन्दोलन अन्ततः सरकार र आन्दोलनकारीबिचको सहमतिमा शनिबार टुंगिएको छ। आन्दोलनकारीको प्रमुख मागमध्ये केन्द्रीय शिक्षामन्त्री धर्मेन्द्र प्रधानको राजीनामा पूरा भएको छ।

सरकारले प्रश्नपत्र चुहावट तथा नियन्त्रण गर्न नयाँ कानुन ल्याउने, परीक्षा प्रणालीमा सुधार गर्ने, आन्दोलनकारीमाथि भएका दमनका घटनाको छानबिन गर्नेसहितको प्रतिबद्धता जनाएको छ। त्यससँगै आन्दोलनरत पक्ष र अगुवाले धर्ना अन्त्य गर्दै लोकतन्त्रको जित भएको घोषणा गरेका छन्। आन्दोलनकारी विद्यार्थीहरू पनि प्रदर्शनस्थल जन्तरमन्तरबाट घर फर्केका छन्।

यसले जनताको ताकत र लोकतान्त्रिक शासन व्यवस्थामा सडकको आवाजलाई शासन र शासकले कसरी सुनुवाइ गर्नुपर्छ भन्ने सन्देश दिएको छ। लोकतन्त्रमा जनताको आवाजलाई सुन्नुपर्छ। संवाद र सहमतिबाट समस्याको समाधान दिनुपर्छ भन्ने कुरालाई आन्दोलनरत पक्ष र सरकारले मनन गरेका छन्।

लोकतन्त्रमा टकराव मात्र होइन, संवाद र सहमतिबाट निकास निस्कन्छ भन्ने एक पटक फेरि पुष्टि भएको हो। जुन भारत र त्यहाँका जनताका लागि मात्र होइन, लोकतान्त्रिक शासन व्यवस्थामा विश्वास राख्ने सबैका लागि सुखद र सकारात्मक कुरा हो। अझ महत्त्वपूर्ण कुरा सडकमा जनता उत्रनु मात्र होइन, आन्दोलनको लक्ष्य हासिल भएपछि आफ्ना समर्थक र शुभेच्छुकलाई सडकबाट फिर्ता बोलाउनु देखिन्छ। नेतृत्वको क्षमता पनि त्यसले देखाउँछ। केही साता चलेको यो आन्दोलनका क्रममा सरकारले विद्यार्थीमाथि दमनको प्रयास नगरेको होइन,। प्रहरीले लाठीचार्ज ग¥यो, अश्रुग्यास प्रहार ग¥यो, सयौं विद्यार्थी घाइते भए र धेरैलाई पक्राउ गरियो। प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी नेतृत्वको सरकारले सुरुवाती पाँच सातासम्म आन्दोलनलाई बेवास्ता गर्ने रणनीति अपनायो।

जब आन्दोलनले देशव्यापी समर्थन पायो, विपक्षी दलहरू खुलेर आए, शिक्षाविद्, नागरिक समाज र सञ्चारमाध्यमले उनीहरूले उठाएका विषयलाई पैरवी गरे। मोदीनेतृत्वको सरकारमाथि दबाब प¥यो। सडकको मागलाई सम्बोधन गर्ने काम भयो। यो सरकारको कमजोरी होइन। बरु लोकतान्त्रिक शासन व्यवस्थाको सुन्दर पक्ष हो। सडकको आवाजलाई सुन्दै, समीक्षा गर्दै अघि बढ्नु लोकतान्त्रिक शासन व्यवस्थामा कमजोरी सच्याउने तत्परता हो, आत्मसुधारको सुखद पक्ष हो। यसले नै लोकतन्त्र र लोकतान्त्रिक व्यवस्थालाई बलियो र समृद्ध बनाउने छ।

सन् २०२१ मा किसान आन्दोलनपछि मोदीनेतृत्वको सरकारमाथि ठुलो दबाब परेको थियो। त्यतिबेला किसानले कृषि कानुन फिर्ता लिन माग गरेका थिए। सरकारले सुरुमा त्यसलाई मानेन तर पछि बाध्य भएको थियो। यसपटक पनि सरकारले शिक्षामन्त्रीको राजीनामा स्वीकार गर्दै अघि बढ्यो। अन्ततः जनताको माग सम्बोधन गर्न सरकार बाध्य भयो किनकि उनीहरूका माग स्पष्ट थिए। आफ्नो माग पूरा गर्न आन्दोलनकारीले सार्वजनिक सम्पत्ति ध्वस्त पारेर आफ्नो नैतिक बल गुमाएनन्।

आन्दोलनमा सहभागी लाखौं युवाले अनुशासन कायम राखे। सरकारलाई खबरदारी मात्र गरे। यसबाट नेपालसहित लोकतान्त्रिक शासन व्यवस्थालाई आत्मसाथ गर्ने देशका नागरिक र सरकारले पनि सिक्नुपर्छ, आफ्नो व्यवहारलाई परिर्वतन गर्नुपर्छ।

भारत सरकारले अन्तिम समयमा संवादको बाटो नसमातेको भए आन्दोलन अझ व्यापक र जटिल बन्न सक्थ्यो। जायज मागसहित सडकमा उत्रिएका जनतालाई विरोधी होइन, सम्मान गर्नु लोकतान्त्रिक शासन व्यवस्थाको सुन्दर पक्ष हो। नेपालमा पनि यस्ता धेरै मुद्दा र विसंगति छन्, जहाँ नागरिकले आवाज उठाउँदा त्यसलाई संवाद होइन, वैरभाव राखिन्छ। समस्या समाधान होइन, अझ बल्झाउने काम गरिन्छ। परिस्थितिलाई सामान्यीकरण होइन, जटिल बनाइन्छ अनि सरकारप्रति मात्र होइन, शासन व्यवस्थाप्रति नै नागरिकको भरोसा र विश्वास टुट्न पुग्छ। यस प्रवृत्तिले लोकतान्त्रिक शासन व्यवस्थालाई नै कमजोर बनाउने काम गर्छ।

लोकतन्त्र भनेको आवधिक निर्वाचन र त्यो निर्वाचन जितेर सत्तामा पुग्नु मात्र होइन, जनताको जायज कुरा सुन्नु र त्यसको कार्यान्वयन गर्नु पनि हो। भारतमा एक थान शिक्षामन्त्री हटाइनु मात्र ठुलो कुरा होइन, परीक्षा प्रणालीमा सुधार, प्रश्नपत्र चुहावट रोक्ने कानुनी व्यवस्था गर्न युवाले उठाएको जायज मागलाई सम्बोधन गर्न सरकारले लिएको तत्परता मुख्य कुरा हो। यो नागरिक आवाजलाई सुनुवाइ गर्न भारतले देखाएको तत्परता हो। यो भारतले शैक्षिक क्षेत्रको सुधारका लागि देखाएको तत्परता पनि हो, लोकतन्त्र र लोकतान्त्रिक प्रक्रियाको जित पनि हो।

यो सहमतिले परिर्वतन हिंसा र ध्वंसबाट होइन, संवाद र शान्तिपूर्ण तरिकाबाट पनि सम्भव छ भन्ने सन्देश दिएको छ। नेपालले पनि यही पाठ सिक्न सके लोकतन्त्र थप परिपक्व हुनेछ। सडकको आक्रोशलाई संस्थागत सुधारमा रूपान्तरण गर्न सरकार सञ्चालक र राजनीतिक नेतृत्वले गर्न सके लोकतन्त्रको राजमार्ग अझै फराकिलो बन्न सक्छ।