चलचित्र ‘गौँथली’ साउन १ गतेबाट रिलिज हुँदा यो सिनेमामा योङ एन्ड इनरजेटिक जोडी दर्शकमाझ प्रस्तुत हुनेछ। निर्देशक कपिल रिजालले यो चलचित्रमा अरुण क्षेत्री र सिम्रन खड्कालाई अनस्क्रिन जोडी बाँधिदिएका छन्।

अरुण र सिम्रन श्रीमान् र श्रीमतीको भूमिकामा छन्। यी दुवै कलाकार दर्शकको मनमा बसिसकेका कलाकार हुन्। ‘महापुरुष’लगायत चलचित्रबाट अरुणले दर्शकको मन जितेका थिए। सिम्रनले 'प्रेमगन्ज', ‘चित्रा’ र ‘बेहुली फ्रम मेघौली’ लगायत चलचित्रबाट आफूलाई अब्बल दर्जाको कलाकारका रुपमा प्रमाणित गरेकी थिइन्।

अब यी कलाकार आफ्ना दर्शकमाझ ‘गौँथली’मार्फत आउँदैछन्। केही दिनअगाडि यो सिनेमाको स्याड सङ् ‘आँखा भरी आँसु’ सार्वजनिक भएको थियो। थानेश्वर गौतम र शान्तिश्री परियारको स्वर रहेको गीतमा संगीत पनि थानेश्वर स्वयंको थियो। गीतमा शब्दरचना डा. भोला रिजालको थियो। उक्त गीत दर्शकले रुचाइहेका छन्।

यो गीत सार्वजनिक विशेष तरिकाले भएको थियो। गीत सार्वजनिक कार्यक्रममा अरुण र सिम्रन बेहुला र बेहुलीको भेषमा कार्यक्रमस्थलमा पुगेका थिए। जुन कार्यक्रमका निम्तालु र पत्रकारका लागि सरप्राइज बनेको थियो।

गीत अगाडि यो सिनेमाको टिजर सार्वजनिक भएको थियो। टिजर देखिएको सिनेमाको विषय, अभिनय र प्रस्तुतिलाई नै दर्शकले मन पराएका छन्।

“हाम्रो गीत र टिजरलाई दर्शकले रुचाइदिनु भएको छ। एकदमै राम्रो प्रतिक्रिया आइरहेको छ,” निर्देशक रिजालले भने, “विषयवस्तु र अभिनयको तारिफ गर्नु भएको छ। शारीरिक समस्याले निम्त्याएको असर त्यसले मानिसको जीवनमा पर्ने प्रभावलाई रुचाइदिनु भएको छ।”

यो चलचित्रमा अरुण र सिम्रनले पहिलोपटक अनस्क्रिन जोडी बाँधेका छन्। यो जोडीलाई दर्शकले कसरी लिएलान् भन्ने कौतुहलता छ।

चलचित्रमा ‘गौँथली’को प्रतीकात्मक अर्थ घर, परिवार र आपसी सामीप्यता रहेको निर्माण पक्षले जनाएको छ।

डा. कपिल रिजालले निर्देशन गरेको चलचित्र ‘गौँथली’मा अरुण क्षेत्री र सिम्रन खड्का मुख्य भूमिकामा छन्।

बलियो लाइनअप रहेको यो चलचित्रमा मदनकृष्ण श्रेष्ठ, प्रकाश घिमिरे, लुनिभा तुलाधर, रविन्द्र झा, ईश्वरी बराल, सन्जोग रसाइली, सीतादेवी तिमिल्सिना, लक्ष्मीनाथ तिमिल्सिना र राजेन्द्र नेपालीको अभिनय रहेको छ। बाल कलाकारका रूपमा अंशु ओली र प्रिन्स नेपालीले अभिनय गरेका छन्।

डा. भोला रिजालको कथा रहेको चलचित्रको पटकथा तथा संवाद लेखनमा निर्देशक डा. कपिलसँगै निश्चल कुँवर, निरज नेपाल र गिरिराज घिमिरेले सहकार्य गरेका छन्।

भोला रिजाल प्रोडक्सन र सुमन गिरी प्रोडक्सनको प्रस्तुतिमा बनेको यस चलचित्रको कार्यकारी निर्माता सरला रिजाल छिन्। निर्माताको रूपमा सुमन गिरी र डा. कपिल रिजाल छन् भने इन्दु गिरी, मनिष रिजाल, प्रलय रिजाल र जीवन ओली सह–निर्माताको रूपमा रहेका छन्।

शम्भुजीत बासकोटा, थानेश्वर गौतम र प्रशान्त सिवाकोटीको संगीत रहेको यस चलचित्रमा पाश्र्व संगीत एलिस कार्कीको छ।

चलचित्रलाई हरि हुमागाईंले खिचेका हुन् भने मिलन श्रेष्ठले सम्पादन गरेका छन्।

गिरिराज घिमिरे मुख्य सहायक निर्देशक रहेको यस चलचित्रमा आर्यन अधिकारी र बुद्धि नेपाली सहायक निर्देशक, मुकेश शाहको ध्वनि मिश्रण, राजेन्द्र मोक्तानको रङ संयोजन, रामजी लामिछाने र मौसम हिमालीको कोरियोग्राफी रहेको छ।

यो चलचित्रलाई रिच इन्टरटेनमेन्ट, एप्पल इन्टरटेनमेन्ट, र एफ.डी. कम्पनीले वितरण गर्ने छन्। डिजिटल पार्टनर ‘ओएसआर डिजिटल’ रहेको छ।

‘गौँथली’ नाममा डा. भोला रिजालले दुई दशकअघि चलचित्र निर्माण गरेका थिए। उक्त चलचित्रलाई नेपालको पहिलो ‘गीति फिल्म’ (म्युजिकल फिल्म) मानिन्छ। ‘गौथली’ले प्रदर्शनको ५१औँ दिन मनाएको थियो।

अहिले सोही नाममा डा. भोला रिजालका छोरा तथा निर्देशक डा. कपिल रिजालले नयाँ चलचित्र ‘गौँथली’ निर्देशन गरेका हुन्।

आगामी दसैँ अर्थात् असोज ३० गतेबाट प्रदर्शनमा आउने बहुप्रतिक्षित नेपाली चलचित्र ‘आ बाट आमा २’ को हङकङ प्रदर्शन अधिकार (राइट्स) बिक्री भएको छ।

चलचित्रको केही दृश्य अझै छायाङ्कन गर्न बाँकी छँदै निर्माण टिम र हङकङका वितरकबीच प्रदर्शन अधिकारका लागि कागजी सम्झौता भएको हो।

यस चलचित्रको हङकङ प्रदर्शन अधिकार श्री स्वर्णिम कम्युनिकेसन प्रालिले खरिद गरेको हो। चलचित्रको हङकङ राइट्स ‘सोल्ड आउट’ भएसँगै निर्माण टिम निकै उत्साहित देखिएको छ।

चलचित्रका निर्देशक चन्द्र पन्तले अन्तर्राष्ट्रिय बजार अन्तर्गत हङकङको प्रदर्शन अधिकार उल्लेख्य र महँगो रकममा बिक्री भएको बताए। उनका अनुसार सम्झौता महँगो रकममा भएको भए पनि व्यापारिक गोपनीयताका कारण आधिकारिक अङ्क भने अहिले खुलाइएको छैन। निर्देशक पन्तले रकमबारे समयक्रममा बिस्तारै जानकारी गराउँदै लैजाने बताएका छन्।

यो चलचित्र गत वर्ष प्रदर्शनमा आएर व्यावसायिक रूपमा सफल भएको चलचित्र ‘आ बाट आमा’ को सिक्वेल हो। सोही कारण पनि यो चलचित्र प्रदर्शनमा आउनुपूर्व नै अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा धमाधम बिक्री भइरहेको हो।

यसअघि नै चलचित्रको जापान प्रदर्शन अधिकार ‘आर एन्ड बी इन्टरटेनमेन्ट’ ले खरिद गरिसकेको छ भने अमेरिका र क्यानडाको राइट्स ‘डोको फिल्म्स’ ले महँगो रकम खर्चेर आफ्नो पक्षमा पारिसकेको छ। अमेरिका, क्यानडा, जापान र हङकङजस्ता प्रमुख देशहरूमा प्रदर्शन अधिकार बेलैमा सुरक्षित हुनुले वैदेशिक बजारमा यो चलचित्रप्रति वितरक र दर्शकको उत्साह कति उच्च छ भन्ने प्रस्ट पार्छ।

आर्या इन्टरटेनमेन्ट प्रालिको ब्यानरमा निर्माण भएको यस चलचित्रमा पल शाह, मलिका महत, आकाश श्रेष्ठ, रिस्ता गुरुङ, निकिता आचार्य, सबिन श्रेष्ठ, विपना थापा, प्रदीप रावत, साइग्रेस पोखरेल, गजित बिष्ट, नरेन खड्का र दिलिप अखेडाको मुख्य भूमिका रहनेछ। निर्देशक पन्तकै लेखन र पटकथा रहेको यस चलचित्रको प्रोडक्सन म्यानेजर करणसिंह रसाली हुन्।

‘दशैंको जमरा र आमाको पर्खाइको कथा’ स्लोगन सहित निर्माण गरिएको यस चलचित्रले वैदेशिक रोजगारी वा अन्य बाध्यताका कारण आमा र सन्तानबीच उत्पन्न हुने दूरी, पारिवारिक संवेदना र प्रतिक्षाको मर्मस्पर्शी कथालाई समेट्ने सङ्केत निर्माण पक्षले दिएको छ।

नेपालमा यस चलचित्रको वितरण ‘आरआर फिल्म्स’ ले गर्दैछ भने डिजिटल अधिकार ‘ओएसआर डिजिटल’ सँग सुरक्षित छ।

“कामको सिलसिलामा धेरै समय घर बाहिर भइन्छ, त्यतिबेला आफ्नो भाषा बोलिँदैन, हामीले काम गर्दै गर्दा खस भाषा मात्रै बोलियो। अहिले हाम्रो भाषा हराउने अवस्थामा पुगेको छ”, आँबुखैरेनी गाउँपालिका–२ घुम्तीका इन्द्रबहादुर भुजेलले गुनासो गरे। आफ्नो भाषा कम बोलिने अवस्थाका कारण नयाँ पुस्ताले पनि भाषा सिक्न नसकेको उनले बताए।

पहिले त विद्यालयसम्म पुगेर पढ्ने अवस्था थिएन। एकापसमा भाषा बोलिएको हो र अहिले आफ्नो भाषामा पठनपाठन नहुने र खस भाषामा पढ्न सिक्दा आफ्नो मातृभाषा नै बोल्न नजान्ने भएका उनी बताउँछन्। “सिक्नुपर्छ भन्ने कुरा कहिलेकाहीँ हुन्छ”, उनी भन्छन्, “सबैलाई मिल्ने भाषा बोलिँदा नै हामीले आफ्नै भाषा बिर्सिएका छौँ।”

व्यास नगरपालिका–१० बोटेगाउँका हर्षबहादुर बोटे पनि आफ्नो समुदायका बालबालिकाले परम्परागत भाषा नजानकामा चिन्तित छन्। उनी भन्छन्, “हामी काममा हिँड्नुपर्छ, छोराछोरीलाई विद्यालय पठाइन्छ, उनीहरुले भाषा, कला, संस्कार, संस्कृतितर्फ ध्यान दिन सकेका छैनन्। उसो त बोटे समुदायको भाषा मात्र हैन पेसा जोखिममा छ। सुन चाल्ने मादी, सेती, बूढीगण्डकी, त्रिशूली र कालीगण्डकी नदीमा जेसिबी लगाएर गिट्टी, बालुवा निकाल्दा पेसा सङ्कटमा परेको छ।”

त्यस्तै गुनासो व्यास नगरपालिका–१० डिहीगाउँका सीमान्त कुसुण्डाको पनि छ। उनी भन्छन्, “भाषाको महत्त्व छ भनेर बुझ्दै गएको छु। मलाई कुसुण्डा भाषा बोल्न सिकाउने बाबु बितेपछि त्यो भाषा घरभित्रै हरायो।”

विश्वमा नै दुर्लभ मानिएको कुसुण्डा भाषा सिकाउने व्यक्तित्व कहाँ खोज्ने र सिक्ने भन्ने चिन्ता लाग्ने गरेको उनी बताउँछन्। “बाबासँग विलीन भएको मेरो भाषा संरक्षण र बोल्न सिक्ने ठाउँ चाहिएको छ, यसका लागि सरकारी सहयोगको आशा छ”, उनी भन्छन्।

कुसुण्डा भाषा जोगाउन सङ्घर्ष गरिरहेका सीमान्तजस्तै गण्डकीका धेरै सीमान्तकृत समुदाय अहिले आफ्नो पहिचान, भाषा, संस्कार, संस्कृति र परम्परा जोगाउने लडाइँमा छन्।

नेपाल सरकारले आदिवासी जनजाति, लोपोन्मुख र सीमान्तकृत समूह भनेर सूचीकृत गरेको छ। ती समुदायमध्ये गण्डकी प्रदेशमा लोपोन्मुख तथा सीमान्तकृत समूहमा पर्ने कुसुण्डा, दरै, बोटे भुजेल, हायु, थकाली, छन्त्याल, बराम लगायत समुदायको बसोबास छ।

राज्यले समावेशीकरण, समानुपातिक प्रतिनिधित्व र सामाजिक न्यायका नीति अघि सारे पनि कुसुण्डाका साथै दरै (दराई), बोटे र भुजेल जस्ता सीमान्तकृत अल्पसङ्ख्यक समुदाय अझै विकासको मूलधारबाट अपेक्षित रूपमा पुग्न सकेका छैनन्।

नेपालका सीमान्तकृत तथा अल्पसङ्ख्यक समुदायको सामाजिक, आर्थिक र राजनीतिक अवस्थामा पछिल्ला वर्षहरूमा केही सुधार देखिए पनि उनीहरू अझै गरिबी, शिक्षा, स्वास्थ्य, रोजगारी र प्रतिनिधित्वका क्षेत्रमा विभिन्न चुनौतीसँग जुधिरहेका छन्। संविधानले समानता, समावेशिता र सामाजिक न्यायको प्रत्याभूति गरे पनि व्यवहारमा धेरै समुदाय अझै विकासको मूलधारबाट टाढा छन्।

हिमाल, पहाड र तराईमा फैलिएका १४० भन्दा बढी जातजाति र १२० भन्दा बढी भाषाले नेपालको पहिचान निर्धारण गरेको छ तर यही विविधताभित्र केही समुदाय यस्ता पनि छन्, जसको अस्तित्व, भाषा र संस्कृति आज गम्भीर सङ्कटमा छन्।

राष्ट्रिय जनगणना–२०७८ अनुसार भुजेल समुदायको जनसङ्ख्या करिब एक लाख २० हजार २४५ पुगेको छ। दरै समुदायको जनसङ्ख्या १८ हजार ६९५, बोटे समुदायको ११ हजार २५८ छ। कुसुण्डा समुदायको जनसङ्ख्या अत्यन्त कम छ। कुसुण्डाको सङ्ख्या २०० भन्दा कम छ। जनसङ्ख्याको हिसाबले कम भए पनि यी समुदायले नेपालको सांस्कृतिक विविधता जीवन्त राखेका छन्।

तनहुँमा कसुण्डा परिवारको एक घर छ। गोरखामा पनि कुसुण्डाको बसोबास छ। तनहुँ मुख्य केन्द्र रहेको दरै समुदाय गोरखा र नवलपुरमा पनि भेटिन्छ। भुजेल तनहुँ, गोरखा, स्याङ्जा, कास्की र लमजुङमा छन्। बरामको बसोबास गोरखालाई मानिएको छ। हायु गोरखा र आसपासका क्षेत्रमा बस्दै आएका छन्। छन्त्याल म्याग्दी र बाग्लुङमा बस्दै आएका छन्।

दरै समुदाय

यस समुदायको थातथलो तनहुँको दमौली र मादी नदीको किनार हो। उनीहरुको जनसङ्ख्यामध्ये २३.५ प्रतिशत उद्गम थलो तनहुँमा नै छन्। बाँकी अरू जिल्लामा छरिएका छन्। मातृभाषा बोल्ने १२ हजार १६५ जना छन्। कुल जनसङ्ख्याको ६५.०२ प्रतिशतले भाषा बोल्न सक्ने तनहुँ दरै समाजका अध्यक्ष ठाकुरबहादुर दरैले बताए।

दरै समुदायको भाषा, रहनसहन, संस्कृति र संस्कार रहे पनि लिपि भने नभएको उनले बताए। दरै भाषा भारोपेलीमा पर्ने भएकाले अरू जनजातिको भन्दा फरक रहेको छ। उनका अनुसार पहाड र तराईका फाँट, टार, उर्वराभूमि भएको र सकभर पानीको सुविधा भएको ठाउँमा दरैको बसोबास छ।

“विगतमा गाउँबस्तीका अगुवाका रूपमा मुखिया हुने गर्दथ्यो। पारिवारिक झैंझगडा मिलाउन, गाउँ ठाउँमा रीतिथिति बसाउन, अपराधीलाई दण्ड सजाय दिन र सार्वजनिक हितका कार्य गर्न समुदायको परिचालन गर्न मुखियाले नेतृत्वकारी भूमिका लिनाका साथै पूजाआजाको व्यवस्था मिलाउने र परम्परागत स्वास्थ्य उपचार गर्ने प्रचलन थियो”, अध्यक्ष दरैले भने।

उनका अनुसार धेरै कुरा छुट्दै आए पनि परम्परागत पूजाआजाले भने निरन्तरता पाइरहेको छ।

बोटे समुदाय

तनहुँ र कास्की हुँदै बग्ने मादी नदी, सेती नदी र कालीगण्डकी नदीको किनारा यिनीहरूको थातथलो मानिन्छ। कुनै समयका फिरन्ते यस जातिको बासस्थान छरिएको छ। राष्ट्रिय जनगणना २०७८ का अनुसार ११ हजार २५८ मध्ये गण्डकीको पूर्वी नवलपरासी (नवलपुर) २२ प्रतिशत, तनहुँमा १४ प्रतिशत बसोबास छ। कुल जनसङ्ख्याको ६८ प्रतिशतले भाषा बोल्ने गरेका छन्।

पेसाका आधारमा यो समुदायलाई दुई समूहमा वर्गीकृत गरिएको छ, पाखे बोटे र पानी बोटे। पाखे बोटे कृषि र पशुपालनमा आधारित हुन्छन् भने पानी बोटे डुङ्गा खियाउने र माछा मारेर जीविका चलाउने बोटे समाज नेपालका महासचिव शेरबहादुर बोटेले बताए। साथै पानी बोटेको परम्परागत पेसा नदीको बालुवा चालेर सुन खोज्ने रहेको उनको भनाइ थियो।

भुजेल समुदाय

भुजेल समुदायको बाग्लुङको ढोरपाटन उपत्यकास्थित भुजी क्षेत्रलाई उद्गम थलो मानिन्छ। राष्ट्रिय जनगणना २०७८ अनुसार कुल एक लाख २० हजार २४५ छ। तीमध्ये गण्डकी प्रदेशमा २४ प्रतिशतको बसोबास रहेको देखिन्छ। कुल जनसङ्ख्याको १०.९ प्रतिशतले मात्रै भाषा बोल्न सक्ने अवस्था रहेको भुजेल समाज केन्द्रीय महिला अध्यक्ष बसुन्धरा घर्तीले बताए। यस समुदायको मुख्य धर्म प्रकृति पूजा हो तर यस समुदायको मुख्य पर्व उधौली उभौली भएको उनले बताए।

उनका अनुसार कृषि, पशुपालनका साथै हस्तकलाका रूपमा बाँसको चोयाबाट डोको, नाम्लो, नाङ्लो (सुपो), डालो लगायत सामग्री उत्पादन गर्ने गर्दछन्। यसका साथै ज्यालादारी तथा मजदुरीमा आबद्ध भएको पाइएको घर्तीले बताए।

नदी, वन र प्रकृतिसँग जोडिएको जीवन

जल, जमिन र जङ्गलसँग सम्बन्धित भएर बसोबास गर्न रुचाउने सीमान्तकृत अल्पसङ्ख्यक समुदाय यीसँग टाढिएर रहन मुस्किल भएको बताउँदै आएका छन्। केही दशकअघिसम्म दराई र बोटे समुदायको जीवन नदीसँग जोडिएको थियो। तनहुँ, चितवन, नवलपुर, गोरखा र आसपासका क्षेत्रमा बसोबास गर्ने दराई समुदाय खेतीपाती गर्ने र वनजन्य उत्पादनमा निर्भर रहेको पाइन्छ। उनीहरूको आफ्नै भाषा, वेशभूषा, संस्कार, संस्कृति र सामाजिक संरचना छ।

नेपालमा सडक सञ्जाल विस्तार, शिक्षा र सञ्चारको पहुँच बढ्दै जाँदा यी समुदायको जीवनशैलीमा पनि परिवर्तन आएको छ। विद्यालय जाने बालबालिकाको सङ्ख्या बढेको छ। सरकारी सेवामा प्रवेश गर्ने युवा पनि बढ्दै गएका पाइन्छ। तर, विकासले अवसर मात्र ल्याएन, चुनौती पनि थपिएको महसुस भएको बताउने गरेका छन्।

बोटे समुदायको परम्परागत डुङ्गा व्यवसाय पुल निर्माणपछि लगभग समाप्त भएको छ। नदी पार गराउने कामबाट जीविका चलाउने परिवार आज मजदुरी वा वैदेशिक रोजगारमा निर्भर हुन थालेको समाजका महासचिव शेरबहादुरले बताए।

दरै समुदायमा पनि परम्परागत कृषि पेसा क्रमशः घट्दै गएको छ। नदी प्रदूषण, जलवायु परिवर्तन र जलस्रोतको दोहनले उनीहरूको पुरानो जीवनशैली प्रभावित बनेको अध्यक्ष ठाकुरबहादुरले बताए। “बालबालिकादेखि नै प्रविधिको उपयोग गरिँदै गर्दा मातृभाषा नै बोल्न छाडिएको छ। जसले भाषा लोप भएको छ”, उनले भने।

कुसुण्डा समुदायमा त झन् ठूलो परिवर्तन आएको छ। जङ्गलमा आधारित घुमन्ते जीवन अन्त्य भइसकेको छ। अधिकांश कुसुण्डा परिवार स्थायी बस्तीमा बस्न थालेका छन् तर आधुनिक जीवनमा घुलमिल हुने क्रममा उनीहरूको भाषा र सांस्कृतिक पहिचान गुम्ने खतरा छ।

सङ्कटमा भाषा

यी समुदायको सबैभन्दा ठूलो चुनौती भाषा संरक्षण मानिएको छ। भाषासँग जोडिएका कला, संस्कार र संस्कृति लोप हुँदै गएका छन्। नेपालमा मातृभाषा बोल्नेको सङ्ख्या निरन्तर घटिरहेको छ। दरै समुदायका धेरै युवाले बोलचालमा नै पूर्णरुपमा खस भाषालाई प्राथमिकता दिन थालेका भादगाउँ दरै समाजका कोषाध्यक्ष वीरबहादुर दरैले बताए।

“बालबालिकासँगै घरका भाषाका विज्ञ नै बोल्न छाडिदिएपछि बालबालिकाले सिक्न सकेका छैनन्। शिक्षा नै खस भाषामा हुने भएकाले घरमा पनि बालबालिकासँग बोल्ने बनाउन सकिएको छैन। घरमा भाषा बोल्न सिकाउने क्रममा विद्यालय शिक्षाका लागि बोलिने खस भाषा नै बोल्न नसक्ने हुँदा पठनपाठनमा समस्या हुने गरेको पाइएको छ”, उनले भने।

त्यस्तै, बोटे समुदायमा पनि मातृभाषा बोल्ने नयाँ पुस्ताको सङ्ख्या घट्दो छ। यस समुदायका कतिपयले त भाषा नै बोल्न नसक्ने अवस्था पुगेका छन्। भाषा पठनपाठनमा ल्याउनकै लागि पनि प्रशिक्षक नपाउने अवस्थामा रहेको बोटे समाजका केन्द्रीय महासचिव शेरबहादुरले बताए।

भुजेल समुदायको अवस्था पनि उस्तै छ। कुसुण्डा भाषाको अवस्था झन् संवेदनशील बनेको छ। केही दशकअघि यो भाषा पूर्ण रूपमा लोप हुने अवस्थामा पुगेको थियो। पछिल्ला वर्षमा भाषा संरक्षणका केही प्रयास भए पनि भाषा बोल्ने व्यक्तिको सङ्ख्या अत्यन्त कम छ। भाषा केवल सञ्चारको माध्यम होइन, समुदायको इतिहास, ज्ञान, संस्कृति र पहिचानको भण्डार पनि हो। भाषा हराउनु भनेको एउटा सभ्यता हराउनु हो।

शिक्षामा सुधार, तर गुणस्तरीय पहुँच अझै चुनौतीपूर्ण

विगतको तुलनामा यी समुदायमा शिक्षाको पहुँच बढेको छ। सरकारले छात्रवृत्ति, आरक्षण र विभिन्न लक्षित कार्यक्रम सञ्चालन गरेसँगै आधारभूत शिक्षाको पहुँच पुगेको हो। दरै, बोटे र भुजेल समुदायका विद्यार्थी विद्यालय र विश्वविद्यालयसम्म पुग्न थालेका छन् भने केही युवा निजामती सेवा, सेना, प्रहरी, पत्रकारिता र शिक्षण पेसामा पनि स्थापित भएको पाइन्छ। तर, ग्रामीण क्षेत्रमा अझै पनि विद्यालय छाड्ने दर उच्च रहेको छ। आर्थिक अभाव, रोजगारीको दबाब र शैक्षिक वातावरणको कमीले यी समुदायका अधिकांश विद्यार्थीले उच्च शिक्षा हासिल गर्न सकिरहेका छैनन्।

विशेषगरी कुसुन्डा समुदायका बालबालिकालाई मातृभाषामा शिक्षा उपलब्ध गराउने व्यवस्था अझै पर्याप्त छैन। यसले भाषा संरक्षणलाई थप चुनौतीपूर्ण बनाएको देखिन्छ।

गरिबीको चक्र अझै कायम

अधिकांश दराई, बोटे, कुसुण्डा र भुजेल परिवार आज पनि न्यून आय भएका समूहमा पर्दछन्। खेतीयोग्य जमिनको अभाव, सीपमूलक तालिमको कमी, सीमित रोजगारीका अवसर र परम्परागत पेसाको अन्त्यले उनीहरूको आर्थिक अवस्था कमजोर बनेको हो। अन्य समुदायका युवा गुणस्तरीय शिक्षा, रोजगारीको पहुँचको खोजीमा गाउँ छाड्ने गरेको पाइन्छ भने यी समुदायका गुणस्तरीय शिक्षाको अभावले नै युवाहरू खाडी मुलुक, मलेसिया, दक्षिण कोरिया र भारतमा रोजगारी खोज्न बाध्य छन्। गाउँमा वृद्ध, महिला र बालबालिका मात्र रहने प्रवृत्ति बढ्दै गएको देखिन्छ। आर्थिक कमजोरीका कारण स्वास्थ्य, शिक्षा र सामाजिक सुरक्षामा पनि प्रत्यक्ष असर परेको छ।

स्वास्थ्य सेवामा पहुँचको समस्या

सीमान्तकृत समुदाय बसोबास गर्ने अधिकांश क्षेत्र अझै पनि गुणस्तरीय स्वास्थ्य सेवाबाट टाढा छन्। स्वास्थ्य चौकी भए पनि दक्ष जनशक्ति र आवश्यक औषधिको अभावलगायत सामान्य समस्या बनेको पाइन्छ। आर्थिक अवस्था कमजोर भएकाले धेरै परिवारले समयमै उपचार गराउन सक्ने अवस्था छैन।

महिला तथा बालबालिकाको स्वास्थ्य अवस्था अझ चुनौतीपूर्ण छ। केही अवस्था परिवर्तन भए पनि पोषण, मातृ स्वास्थ्य र सरसफाइका विषयमा अझै सुधार आवश्यक देखिन्छ। संविधानले दिएका अधिकारलाई प्रभावकारी रुपमा कार्यान्वयन भएमा यी समुदायलाई सहज तवरबाट स्वास्थ्यको पहुँचमा पुर्‍याउन सकिनेछ।

राजनीतिक प्रतिनिधित्व अझै न्यून

नेपालको संविधानले समावेशी प्रतिनिधित्व सुनिश्चित गर्ने व्यवस्था गरेको छ। स्थानीय, प्रदेश र सङ्घीय तहमा आरक्षण तथा समानुपातिक प्रतिनिधित्वको व्यवस्था पनि छ। तर, व्यावहारिक रूपमा दराई, बोटे, कुसुण्डा र भुजेल समुदायको राजनीतिक उपस्थिति सीमित छ। निर्णय प्रक्रियामा उनीहरूको पहुँच नहुँदा अझै कमजोर देखिएका हुन्।

भाषाविज्ञ तथा आदिवासी जनजाति अध्ययनकर्ता बुद्धवीर बहिङले आदिवासी जनजातिलाई एउटै भाँडोमा राखिएको बताए। “पहिला त सीमान्तकृत तथा अल्पसङ्ख्यक समुदाय जनसङ्ख्याले नै कम छ। त्यसमाथि पनि आदिवासी जनजातिको टोकरीमा राखिएको छ। कम जनसङ्ख्या भएका आदिवासी जनजातिअन्तर्गतका सीमान्तकृत अल्पसङ्ख्यकको पहुँच पुग्दैन,” उहाँले भने, “सरकारले समावेशीकरण भनिरहँदा गरिबी, शिक्षालगायत विषयले राजनीतिक तथा नेतृत्व लिने स्थानसम्म यी समुदायको पहुँच पुग्दैन। जसले अझैसम्म पनि पछि बस्न बाध्य छन्।”

राजनीतिक दलहरूले चुनावका बेला यी समुदायलाई प्राथमिकतामा राखे पनि नीतिनिर्माण र नेतृत्व तहमा उनीहरूको प्रतिनिधित्व पर्याप्त रूपमा सहभागी गराउन सकेको छैन। उनीहरूको आवश्यकता र कार्यान्वयनमा पनि समस्या देखिएको उनको भनाइ छ।

भाषा र संस्कृति जोगाउने सङ्घर्ष

आधुनिक सञ्चारमाध्यम, बसाइँसराइ र बाह्य सांस्कृतिक प्रभावका कारण यी समुदायको मौलिक संस्कृति सङ्कटमा परेको छ। आधुनिकीकरण र प्रविधिको विकाससँगै यी समुदायको वास्तविक पहिचानका रूपमा रहेको भाषा र संस्कृति लोप हुने अवस्थामा रहेको भाषाविज्ञ तथा अध्ययनकर्ता बहिङले बताए। “यी समुदायले आफैंले पनि चासो दिनुपर्ने हुन्छ। तर, यतिले मात्रै पुग्दैन”, उनले भने, “जबसम्म सरकारले यी समुदायलाई अमूल्य गहनाका रूपमा लिएर संरक्षण गर्ने प्रयत्न गर्दैन। तबसम्म यी समुदायको न त संरक्षण हुन्छ। न त यिनका भाषा, संस्कृति।”

परम्परागत नाच, गीत, बाजागाजा, धार्मिक संस्कार र लोककथा नयाँ पुस्तामा हस्तान्तरण हुन सकेका छैनन्। वैवाहिक सम्बन्ध र आधुनिकीकरणले अल्पसङ्ख्यक समुदायको पहिचान गुम्ने अवस्थामा पुगेकोले संरक्षणको प्रयास भइरहेको व्यास नगरपालिकाकी उपप्रमुख इन्दिरा दरैले बताए।

“नगरपालिकाले यी लोपोन्मुख तथा अल्पसङ्ख्यक समुदायको भाषा, कला, सीप विकासका कार्यक्रमलाई प्राथमिकता दिइरहेका छौँ। हामीले मात्रै प्राथमिकतामा राखेर उनीहरूको भाषा, संस्कृति संरक्षण हुँदैन”, उहाँले भने, “यी समुदायको अग्रसरताले मुख्य भूमिका खेल्दछ।”

कतिपय स्थानमा समुदायले सांस्कृतिक महोत्सव आयोजना गरी आफ्नो पहिचान जोगाउने प्रयास गरिरहेका छन्। तर, आर्थिक स्रोतको अभावले यस्ता प्रयास निरन्तर हुन सकेका छैनन्।

राज्यका प्रयास

नेपाल सरकारले आदिवासी जनजाति उत्थान राष्ट्रिय प्रतिष्ठान, राष्ट्रिय समावेशी आयोग तथा विभिन्न मन्त्रालयमार्फत सीमान्तकृत समुदायका लागि कार्यक्रम सञ्चालन गर्दै आएको छ। तर, यी समुदायलाई सहयोग पुर्‍याउने आयोग र प्रतिष्ठान खारेजीमा पर्दा अब यस समुदायको उत्थान हुने कसरी भन्ने पनि प्रश्न उब्जिएको छ। गण्डकी प्रदेशले सीमान्तकृत तथा अल्पसङ्ख्यक समुदायको क्षमता विकास, आत्मनिर्भर बनाउने उद्देश्यले विभिन्न तालिमका साथै उद्यमशीलतातर्फ उन्मुख बनाउने कार्यमा अग्रसर भएको छ।

गण्डकी प्रदेशअन्तर्गत सामाजिक विकास कार्यालय तनहुँमार्फत अल्पसङ्ख्यक सीमान्तकृत तथा लोपोन्मुख समुदायलाई उद्यमशील बनाउन साबुन, हार्पिक, फिनेल बनाउने तालिम प्रदान गरिएको एकीकृत विकास कार्यालय तनहुँका सहायक प्रशासकीय अधिकृत गुरु घिमिरेले बताए। उनका अनुसार उक्त तालिममार्फत यी समुदायका महिलालाई उद्यमशील बनाउन प्रोत्साहन गरिएको हो।

गण्डकी प्रदेश सरकारले यी समुदायलाई आत्मनिर्भर, उद्यमशील, संस्कृतिमार्फत पर्यटनलाई जोडेर आयआर्जन वृद्धि गर्दै जीविकोपार्जनमा सहज बनाउने योजना लिएर अगाडि बढेको पाइन्छ। तनहुँमा जस्तै यी समुदायको बसोबास रहेका क्षेत्रमा यी समुदायको संरक्षण, प्रवर्द्धन र क्षमता विकासका साथै जीविकोपार्जनमा सहयोग पुर्‍याउने कार्यमा सरकारबाट बजेट विनियोजन हुँदै आएको छ। जसले यी समुदायलाई अभिभावकको संरक्षणमा भएको जस्तो आभास गराउन मद्दत पुगेको बताउँछन्।

छात्रवृत्ति, सीप विकास तालिम, भाषा संरक्षण, सांस्कृतिक प्रवद्र्धन तथा आयआर्जन कार्यक्रम सञ्चालन गरिए पनि ती कार्यक्रमको प्रभाव अझै अपेक्षाकृत नदेखिएको व्यास नगर प्रमुख वैकुण्ठ न्यौपानेले बताए। “समुदायको वास्तविक आवश्यकता पहिचान गरी स्थानीय स्तरमै लक्षित कार्यक्रम सञ्चालन गर्नुपर्ने आवश्यकता देखिएको छ”, नगर प्रमुख न्यौपानेले भने, “दरै, बोटे, कुसुन्डा र भुजेल समुदायको भविष्य सुरक्षित गर्न भाषा संरक्षण, सांस्कृतिक पुनर्जागरण, गुणस्तरीय शिक्षा, सीप विकास र आर्थिक सशक्तीकरणमा विशेष ध्यान दिनुपर्नेछ।”

मातृभाषामा शिक्षा, स्थानीय इतिहासको दस्तावेजीकरण, सांस्कृतिक केन्द्र स्थापना र परम्परागत ज्ञानको संरक्षण गर्न सके यी समुदायको पहिचान जोगाउन सहयोग पुग्ने निश्चित छ। कृषि, पर्यटन, हस्तकला र प्राकृतिक स्रोतमा आधारित आयआर्जन कार्यक्रममार्फत यी समुदायको आर्र्थिक अवस्था उकास्न सकिन्छ।

आठौं संस्करणको ‘मिस्टर एण्ड मिस लिटिल कोशी’ को सुनसरी संस्करणको उपाधि इटहरीकी श्रीना बराल र इटहरीका मार्टिन श्रेष्ठले जितेका छन्।

उनीहरूले जनही ३०–३० हजार रुपैयाँ पाएका छन्। आयोजक जय मिडिया मेनेजमेन्ट प्रालिका अध्यक्ष जय राज रायले फाइनलमा पुगेका ५८ प्रतियोगीले प्रमाणपत्र र विभिन्न गिफ्ट ह्याम्पर प्राप्त गरेको बताए।

प्रतियोगिताको अर्गनाइजेसन च्वाइसको छात्रातर्फ तरहराकी सांगे वाङमु गुरुङ, छात्रतर्फ खनारका प्रज्ञान शाक्य घोषित भए। यसैगरी मिसतर्फको फस्ट रनरअप पकलीकी इभेनजलिना शाह, सेकेण्ड रनरअप इटहरीकी प्रनिका कटवाल भइन्। यसैगरी मिस पब्लिक च्वाईस इटहरीकी ग्रेसी कटुवाल घोषित भइन्।

यस्तै मिस्टर तर्फको फस्ट रनरअप खनारका प्रज्ञान शाक्य, सेकेण्ड रनरअप इटहरीका सुदर्शन भुजेल घोषित भए। यसैगरी मिस्टर पब्लिक च्वाईस इटहरीका एकांश अग्रवाल घोषित भए।

त्यस्तै मिस ब्यूटी विथ ब्रेन र मिस डिसिप्लिन इटहरीकी ग्रेसी कटुवाल, मिस पपुलर इटहरीकी पाखी अग्रवाल र मिस स्मायलको उपाधि इटहरीकी काभ्या कार्कीले जितिन भने मिस पर्सानालिटीको उपाधिमा तरहराकी सांगे वाङमु गुरुङ घोषित भइन् । मिस ट्यालेन्टको उपाधि इटहरीकी अबिना मगर, मिस फोटोजेनिक इटहरीकी सुभाग्यी अधिकारी र मिस इन्टेलेक्टमा पकलीकी इभेनजलिना शाह घोषित भइन्।

यसैगरी मिस क्याटवाक इटहरीकी प्रितिना भट्टराई, मिस क्यूट इटहरीकी माइसा जिदंल, मिस कन्फीडेन्ट इनरुवाकी आरुसी मेहता, मिस बब्ली इटहरीकी अबिता राई, मिस साईनिगं स्टार इटहरीकी प्रनिका कटवाल र बेस्ट ट्रान्फरमेसन इटहरीकी स्पर्स रानाले जीतिन । त्यसै गरी मिस फ्रेण्डसिप इनरुवाकी सोफिया प्रधान, मिस ब्यूटीफुल आईज इटहरीकी सासा आले मगर, मिस फिजिक इटहरीकी सान्भी पोखरेल र मिस अनेष्ट इटहरीकी देवान्सी कार्की घोषित भइन् ।

यस्तै मिस्टर पपुलर र मिस्टर क्याटवाक झुम्काका विश्वास श्रेष्ठ, मिस्टर ट्यालेन्टको उपाधि इटहरीका सक्सेस तामाङले जिते भने मिस्टर फोटोजेनिकको एवार्ड इटहरीका इभान तामाङ र मिस्टर इन्टेलेक्ट इटहरीका सुदर्शन भुजेलले जिते । यसैगरी मिस्टर पर्सानालिटी खनारका प्रज्ञान शाक्य र मस्ट आउटस्टान्डिगं पर्फमेन्समा इटहरीका एकांश अग्रवाल घोषित भए ।

प्रतियोगिताको निर्णायकहरुमा डाक्टर श्रवण कुमार मण्डल, मिस कोशी २०२५ का विजेता र मोडेल रजनी थापा, लेक्चरर तथा सोसियलिस्ट बसन्त खनाल रहेका थिए ।

वरिष्ठ कलाकार मदनकृष्ण श्रेष्ठको जीवनीमा आधारित चलचित्र बन्ने भएको छ। उक्त चलचित्र बन्ने घोषणा कार्यक्रममा हरिवंश आचार्यले बलिउड कलाकार सन्जय दत्तको जीवनमा आएका उतारचढावबारे कुरा उठाएका छन्।

सोमबार काठमाडौंमा आयोजित पत्रकार सम्मेलनमा श्रेष्ठको जीवनीमा रहेर चलचित्र निर्माण हुने घोषणा गरियो। कार्यक्रममा हरिवंश र मदनकृष्णसहित उनका परिवारका सदस्य तथा उक्त चलचित्रमा काम गर्ने कलाकारको पनि उपस्थिति थियो। श्रेष्ठको जीवनीमा मात्र किन चलचित्र बन्ने सन्दर्भमा उनले बलिउड कलाकार सन्जय दत्तको प्रशंसा गर्दै भने, ‘संसारमा अर्बौँ मान्छे हुन्छन्, तर बायोपिक भन्ने सबैको बन्ने होइन। त्यस्ता कथाहरू सबैका हुँदैनन्।’

उनले उदाहरण दिँदै थपे, ‘बलिउडमा एउटा बायोपिक चलचित्र बनेको थियो सन्जय दत्तको उहाँहरू भन्दा ठुला–ठुला कलाकारहरू अमिताभ बच्चन, दिलीप कुमार उहाँहरूको बायोपिक बनेको छैन। सन्जयको बायोपिक किन बन्यो त, किनकि उनको जीवनमा यति धेरै उतार–चढाव छ।’

मदनकृष्ण श्रेष्ठको जीवनमा कैयौँ उतार–चढाव रहेको उनले उल्लेख गरे। निर्माणको तयारीमा रहेको श्रेष्ठको जीवनीमा आधारित चलचित्रको नाम ‘मदनकृष्ण’ राखिएको छ। जसमा आचार्यको पात्रलाई पनि प्रस्तुत गरिने निर्माण पक्षले जनाएका छन्।

कलाकार मदनकृष्ण श्रेष्ठको जीवनीमा आधारित चलचित्र ‘मदनकृष्ण’ बन्ने भएको छ। सोमबार काठमाडौँमा पत्रकार सम्मेलनको आयोजना गर्दै निर्देशक मिलन चाम्सले चलचित्र निर्माण हुने जानकारी दिए।

यसअगाडि ‘बबी’, ‘ब्लाइन्ड रक्स’ र ‘अञ्जिला’जस्ता सफल ‘बायोपिक’ चलचित्र निर्देशन गरिसकेका निर्देशक चाम्सले यसले आफूलाई अवसर र चुनौतीसँगै दिएको बताए।

‘यो चलचित्र निर्देशन गर्न पाउँदा म निकै खुसी छु, सर्वप्रिय कलाकारको जीवनीलाई पर्दामा उतार्न पाउनु नै मेरा लागि अवसर हो। उनको जीवनीलाई पर्दामा ल्याउने तयारी हुँदै गर्दा धेरै कुराहरू थाहा पाएँ, उनको जीवनी चलचित्रभन्दा कम छैन’, निर्देशक चाम्सले भने।

अभिनेता मदनकृष्ण श्रेष्ठले आफ्नो जीवनीलाई चलचित्रको पर्दामा ल्याउने तयारी गरिरहेको निर्माण समूहलाई धन्यवाद दिए। ‘म आफूले सकेको काम गरिरहेको छु, स्वास्थ्यले साथ दिएसम्म शरीरलाई जबर्जस्ती भए पनि काममा लगाइरहनेछु। मेरो जीवनीलाई चलचित्रमा ल्याउन आँट गर्ने सम्पूर्ण टोलीलाई धन्यवाद। साथै, यो यात्रामा मसँगै ‘ह’ अर्थात् हरिवंशको पनि उत्तिकै साथ र भूमिका छ। मेरो जीवनी उनी बिना अधुरो र अपुरो छ। त्यसैले म पछाडि हरिवंशको पनि जीवनी पर्दामा ल्याइने भनेपछि मैले मेरो बारेमा चलचित्र बनाउन सहमति दिएको हुँ’, अभिनेता श्रेष्ठले भने।

अभिनेता श्रेष्ठले चलचित्रमा आफ्नो भूमिका निर्वाह गर्ने कलाकार महेश त्रिपाठीको कामको चर्चा गर्दै सुहाउँदो कलाकार छनोट भएको बताए। ‘मेरो र महेशजीको पुराना तस्बिर हेर्ने हो भने उस्तै देखिन्छ, अभिनय त उनले गज्जबै गर्छन् । राम्रो चलचित्र बन्छ भन्नेमा पूर्ण विश्वस्त छु’, अभिनेता श्रेष्ठले भने।

अभिनेता हरिवंश आचार्यले अभिनेता श्रेष्ठको जीवनी चलचित्रका लागि उपयुक्त भएकाले दर्शकका लागि प्रतिक्षित हुने विश्वास व्यक्त गरे। उनले मह जोडी बनेर आफूहरूले गरेका काम र सहकार्यसँगै अभिनेता श्रेष्ठको जीवनीका उतारचढावलाई कलात्मक ढङ्गले चलचित्रमा देख्न पाइने बताए।

‘कोही कलाकारको नाम सानो होला, कसैको ठूलो होला। तर, सबैको जीवनीलाई लिएर चलचित्र बनाउन मिल्दैन, किनकी जीवनीमा चलचित्रका लागि चाहिने खुराक पाइँदैन। मदन दाइको जीवनीलाई मैले जति बुझेको छु, उनको उतारचढावले दर्शकलाई मनोरञ्जनसँगै एउटा सिकाइ पनि दिन्छ भन्ने लाग्छ। जुन समूहले चलचित्र बनाउने तयारी गरिरहेको छ, त्यो देखेर म निकै आशावादी छु’, अभिनेता आचार्यले भने।

अभिनेता श्रेष्ठलाई आफ्नो अभिभावकका रूपमा मान्दै आएको र सहयात्राको ४६ वर्ष पूरा भइसकेको अभिनेता आचार्यले बताए। उक्त चलचित्रमा अभिनेता श्रेष्ठसँगै मह सञ्चारसँग जोडिएका किरण केसी, राजाराम पौडेल, गौरीशङ्कर धुजु, नरेन्द्र कंशाकारको पनि सहकार्य रहनेछ। यस्तै, यम थापाको लेखनमा तयार हुने उक्त चलचित्रमा अभिनेत्री केकी अधिकारी, यमन श्रेष्ठ, रुषा न्यौपाने, देशभक्त खनाललगायत कलाकारको अभिनय रहनेछ।

कार्यक्रममा चलचित्र विकास बोर्डका अध्यक्ष दिनेश डिसी, गायिका आनी छोइङ डोल्मा, गायक प्रेमराजा महत, निर्देशक लक्ष्मण सुवेदी, सुदन केसीलगायतको उपस्थिति थियो। उक्त चलचित्रको छायाङ्कन भदौदेखि सुरु हुने कार्यक्रममा जानकारी दिइयो।

वरिष्ठ कलाकार मदनकृष्ण श्रेष्ठको जीवनीमा आधारित बायोपिक सिनेमा ‘मदनकृष्ण’ निर्माणको घोषणा गरिएको छ । काठमाडौंमा आज एक भव्य कार्यक्रम गर्दै बायोपिक चलचित्र ‘मदनकृष्ण’ निर्माणको घोषणा गरिएको हो ।

चलचित्रको औपचारिक शुभारम्भ मदनकृष्ण र उनका हितैषी कलाकार हरिवंश आचार्यले संयुक्त रूपमा गरेका हुन् ।

मदनकृष्णको जिन्दगीका सुख–दुःख समेट्दै उनको सम्पूर्ण जीवनसंघर्ष र आरोह–अवरोहलाई समेटेर बायोपिक सिनेमा ‘मदनकृष्ण’ निर्माण हुनेछ ।

बायोपिक ‘मदनकृष्ण’ लाई मिलन चाम्सले निर्देशन गर्नेछन् । मिलन चाम्स बायोपिक निर्माणमा अब्बल निर्देशक मानिन्छन् । उनले गत वर्ष चलचित्र ‘अञ्जिला’ निर्माण गरेका थिए, जुन राष्ट्रिय फुटबल टिमकी गोलरक्षक तथा कप्तान अञ्जिला तुम्बाप्पेको बायोपिक थियो । यो चलचित्र बक्स अफिसमा सुपरहिट भएको थियो । समीक्षात्मक रूपमा पनि सफल भएको थियो ।

मिलनले बायोपिक ‘बबी’ र ‘ब्लाइन्ड रक्स’ पनि निर्देशन गरेका थिए, जसले राम्रो चर्चा बटुलेका थिए । त्यसैले मिलनलाई बायोपिक निर्माणका लागि कुशल तथा अनुभवी निर्देशक मानिन्छ ।

नेपाली अभिनेताको बायोपिक बन्न लागेको यो पहिलो पटक हो । अन्य क्षेत्रका व्यक्तिहरूको बायोपिक बने पनि नेपाली अभिनेताको बायोपिक भने हालसम्म बनेको थिएन । समग्र कलाकारमध्ये भने गायक भक्तराज आचार्यको बायोपिक ‘आचार्य’ बनेको थियो ।

मदनकृष्णको बायोपिकमा मदनकृष्णको भूमिका अभिनेता महेश त्रिपाठीले निर्वाह गर्नेछन् । यो बायोपिकको प्रमुख भूमिकामा दर्शकले केकी अधिकारीलाई देख्न पाउनेछन् । उनले मदनकृष्णकी श्रीमती यशोदाको भूमिका निर्वाह गर्नेछिन् ।

मदनकृष्णको बाल्यकाल, सरकारी जागिरे जीवन, हरिवंशसँगको सहकार्य, अन्तरजातीय विवाहलगायतका कथा बायोपिकमा समावेश हुनेछन् । चलचित्रमा राजाराम पौडेल, किरण केसी, रुषा न्यौपाने, यमन श्रेष्ठ र देशभक्त खनालको पनि अभिनय रहनेछ ।

यो चलचित्रमा मदनकृष्णका कलाकारिता सहयात्री हरिवंशको भूमिका कसले निर्वाह गर्नेछन् भन्ने विषय भने कौतुहलताको विषय बनेको छ ।

धिमे बाजाले मदनकृष्णलाई स्वागत गर्दै चलचित्र निर्माणको घोषणा गरिएको थियो । माला र खादाले मदनकृष्णलाई बधाई तथा शुभकामना दिँदा मदनकृष्ण भावविह्वल भएका थिए । हरिवंश आचार्यको छेउमा बसेका उनले आँसु थाम्न सकेनन् । हरिवंशले उनलाई बायोपिकका लागि शुभकामना दिएका थिए ।

कार्यक्रममा ७६ वर्षीय वरिष्ठ कलाकार मदनकृष्णले आफूमाथि बन्न लागेको बायोपिक सिनेमालाई लिएर खुसी व्यक्त गरे ।
“म एकदमै खुसी छु । दर्शकले मेरो जीवनबारे अझै नजिकबाट बुझ्न पाउनुहुनेछ,” उनले भने । साथै, उनले आफ्नो सफलतामा हरिवंश आचार्यको महत्वपूर्ण भूमिका रहेको उल्लेख गरे ।

त्यसैगरी, वरिष्ठ कलाकार हरिवंश आचार्यले मदनकृष्णको बायोपिक निर्माण हुनु आफ्नो लागि पनि गर्वको विषय भएको बताए । उनले निर्देशक मिलन चाम्सलाई नेपाली चलचित्र क्षेत्रका साहसी र ऊर्जाशील निर्देशकका रूपमा चित्रित गर्दै चलचित्रले न्यायपूर्ण ढंगले कथा प्रस्तुत गर्ने विश्वास व्यक्त गरे ।

“चलचित्रका मुख्य कप्तान निर्देशक नै हुन् । मिलन चाम्स नेपाली चलचित्र क्षेत्रमा असाध्यै आँटिला र जागरिला निर्देशक हुनुहुन्छ । उहाँले यो गम्भीर र महत्वपूर्ण कथालाई न्याय दिन सक्नुहुन्छ भन्ने मलाई विश्वास छ,” उनले भने ।

आचार्यले मदनकृष्ण श्रेष्ठको परिवारलाई समेत बधाई दिँदै चलचित्र नेपाली चलचित्र क्षेत्रमा सार्थक र स्मरणीय कृतिका रूपमा स्थापित हुने अपेक्षा व्यक्त गरे ।

यस्तै, कार्यक्रममा बोल्दै चलचित्र विकास बोर्डका अध्यक्ष दिनेश डीसीले मदनकृष्ण श्रेष्ठ र हरिवंश आचार्य नेपाली कला क्षेत्रका अत्यन्त सम्मानित व्यक्तित्व भएको उल्लेख गरे । उनले बायोपिक निर्माण आफैंमा चुनौतीपूर्ण कार्य भएको भन्दै कलाकार तथा मेकअप टिमले पनि ठूलो मेहनत गर्नुपर्ने बताए ।

“नेपाली कला जगत्ले जहिले पनि उठेर सम्मान गर्ने र शिर झुकाएर नमन गर्ने व्यक्तित्वहरू मदनकृष्ण श्रेष्ठ र हरिवंश आचार्य हुनुहुन्छ । बायोपिक बनाउनु आफैंमा चुनौतीपूर्ण काम हो । कलाकारहरूलाई जत्तिकै मेकअप गर्ने साथीहरूलाई पनि कठिन हुनेछ,” उनले भने ।

निर्देशक मिलन चाम्सको नेतृत्वमा बन्ने उक्त चलचित्र नेपाली चलचित्र उद्योगका लागि अर्को माइलस्टोन साबित हुने विश्वाससमेत उनले व्यक्त गरे ।

कार्यक्रममा गायिका आनी छोइङले स्वस्तिवाचन गरेकी थिइन् । त्यसअघि आज बिहान निर्माण टिम पशुपतिनाथ मन्दिर पुगेर पूजाआजा गरेको थियो ।

भिन्टेज मोसन पिक्चर्सको प्रस्तुति बायोपिक ‘मदनकृष्ण’ लाई राजकुमार श्रेष्ठले निर्माण गर्नेछन् । लोकप्रिय कलाकार भएकाले मदनकृष्णको बायोपिक प्रतीक्षित बन्ने निश्चित छ ।

चलचित्रको कथा तथा पटकथा यम थापाले लेखेका हुन् । पदमबहादुर श्रेष्ठ (बाबु श्रेष्ठ) डीओपी रहेको चलचित्रमा मिलन श्रेष्ठ सम्पादन, अलिश कार्की ब्याकग्राउन्ड म्युजिक र भरत कँडेल साउन्ड डिजाइनमा रहेका छन् ।

भदौ दोस्रो सातादेखि छायांकन सुरु गरिने यो चलचित्रलाई रिच इन्टरटेनमेन्ट, एप्पल इन्टरटेनमेन्ट र एफ.डी. कम्पनी ले वितरण गर्नेछन् । डिजिटल पार्टनर ‘ओएसआर डिजिटल’ रहेको छ ।

चलचित्र विकास बोर्डले हाल चलचित्र भवनमा प्रदर्शनरत नेपाली चलचित्रले गरेको कमाइको विवरण सार्वजनिक गरेको छ।

बोर्डले एक सूचना जारी गर्दै यही असार ७ गतेसम्म ‘सिनेपा २ बक्सअफिस’ मा उल्लेख भए अनुसारको विवरण सार्वजनिक गरेको हो।

उक्त विवरणअनुसार यसवर्ष हालसम्म प्रदर्शित चलचित्रमध्ये सबैभन्दा बढी कमाइ चलचित्र ‘लालीबजार’ ले गरेको गरेको छ।

बोर्डले सार्वजनिक गरेको तथ्याङ्कअनुसार चलचित्र ‘लालीबजार’ ले नेपालमा रु नौ करोड २८ लाख १४ हजार ५०५ कमाइ गरेको छ।

अभिनेत्री स्वस्तिमा खड्काको केन्द्रीय भूमिका रहेको चलचित्र ‘लालीबजार’ को सोही अवधिमा तीन लाख १५ हजार ७१४ टिकट बिक्री भएका छन्।

गत वैशाख २५ गतेदेखि नेपालभरका चलचित्र भवनमा प्रदर्शनमा आएको उक्त चलचित्रले घरेलु बजारमा २०८३ सालमा प्रदर्शन भएका सबै चलचित्रको तुलनामा आफूलाई निकै अगाडि उभ्याउन सफल भएको छ।

उक्त चलचित्रमा अभिनेता रवीन्द्रसिंह बानियाँ, समाइरा थापा, मुकुन्दकुमार श्रेष्ठ, अभय बराल, विशाल देवकोटा, प्रसंशा सुवेदीलगायतका कलाकारको अभिनय रहेको छ।

गत जेठ १५ गते प्रदर्शन भएको चलचित्र ‘रोल नम्बर १’ ले रु एक करोड ५५ लाख ४६ हजार ६६८ कमाइ गरेको छ। जोन योञ्जनको निर्देशनमा तयार भएको उक्त चलचित्रका लागि कूल ५७ हजार १३२ टिकट बिक्री भएका छन्।

उक्त चलचित्रमा मुकुन भुसाल, शुशाङ्क मैनाली, रेणु योगी, एवनराज उप्रेती, सिर्जना अधिकारी, निर्भिक रेग्मी, रिञ्चेन लामा, संयम कटुवाल, सिजल श्रेष्ठलगायतका कलाकारले अभिनय गरेका छन्।

यस्तै, गत जेठ १५ नै प्रदर्शन भएको चलचित्र ‘कुम्भ’ यसवर्ष अहिलेसम्म प्रदर्शित चलचित्रमध्ये सबैभन्दा कम व्यापार गर्नेमा परेको छ।

उक्त चलचित्रले आइतबार बेलुकीसम्म रु चार लाख २५ हजार ८८५ कमाइ गरेको छ। रणधीर श्रेष्ठले निर्देशन गरेका उक्त चलचित्रका लागि कूल एक हजार ८१५ टिकट बिक्री भएका छन्।

चलचित्र ‘कुम्भ’ मा अशोक आर्यन, सुनिल थापा, सुशील पोखरेल, रोहित रुम्बा, सृष्टि खड्का, अफ्सना थापालगायत कलाकारहरूको अभिनय रहेको छ।

बोर्डअन्तर्गतको ‘सिनेपा २ बक्सअफिस’ मा रहेको सार्वजनिक तथ्याङकअनुसार यसवर्ष प्रदर्शन भएका चलचित्रमध्ये सबैभन्दा बढी कमाइ गर्ने चलचित्र ‘लालीबजार’ देखिएको छ।

चलचित्र विकास बोर्डले प्रत्येक सोमबार नेपाली चलचित्रले गरेको कमाइको विवरण सूचनामार्फत आधिकारिक रुपमा सार्वजनिक गर्ने गरेको छ।

रणबीर कपूर, आलिया भट्ट र विक्की कौशलको आगामी फिल्म 'लभ एण्ड वार'को सेटमा ठूलो दुर्घटना भएको छ।

मुम्बईको फिल्म सिटीस्थित रोयल पम्प स्टुडियोमा सर्ट सर्किटका कारण करेन्ट लागेर ४२ वर्षीय सिकर्मी चन्द्रधारी सिंह यादवको मृत्यु भएको छ। घटनाको समयमा अभिनेत्री आलिया भट्ट सेटमा छायांकन गरिरहेकी थिइन्।

फेडरेशन अफ वेस्टर्न इन्डिया सिने एम्प्लॉइजले संजय लीला भन्साली फिल्म निर्देशन गरिरहेको भन्साली प्रोडक्सनले मृतकका छोराछोरीको शिक्षा सुरक्षित गर्न क्षतिपूर्ति ४० लाख रुपैयाँबाट बढाएर ५० लाख पुर्‍याउन माग गरेको छ।

हिन्दुस्तान टाइम्सको रिपोर्ट अनुसार चन्द्रधारी सिंह यादव दुर्घटना हुनुभन्दा अघि लगातार तीन दिनसम्म धेरै कडा तालिकामा काम गरिरहेका थिए। उनी बिहान ७ बजेदेखि भोलिपल्ट बिहान ३ बजेसम्म ड्युटीमा थिए।

फेडरेशनले लगभग २० घण्टा लगातार काम गर्दाको थकान र सुरक्षा सावधानीको अभावले दुर्घटना भएको हुन सक्ने बताएको छ। फेडरेशनले सबै उत्पादन गृहहरूलाई सेटमा कडा सुरक्षा जाँच लागू गर्न माग गरेको छ।

दुर्घटनापछि भन्साली प्रोडक्सनले पीडित परिवारलाई ४० लाख आर्थिक सहयोग गर्ने वाचा गरेको छ। फेडरेशनका अध्यक्ष बीएन तिवारीले मृतकका छोराछोरी अझै साना रहेको बताए। परिवारलाई उनीहरूको शिक्षाको लागि थप सहयोगको आवश्यकता पर्ने भएकाले क्षतिपूर्ति रकम ५०० लाख रुपैयाँ पुर्‍याउनुपर्ने बताए। महासंघले भन्साली प्रोडक्सनलाई चन्द्रधारी यादवकी श्रीमतीलाई स्थिर आम्दानी प्रदान गर्न जागिर उपलब्ध गराउन पनि आग्रह गरेको छ।

'लभ एण्ड वार' जनवरी २०२७ मा रिलिज हुने

सञ्जय लीला भन्सालीको 'लभ एण्ड वार' अहिले बलिउडमा सबैभन्दा धेरै चर्चामा रहेको फिल्महरू मध्ये एक हो। यो फिल्म जनवरी २१, २०२७ मा हिन्दी, तमिल र तेलुगु भाषामा सिनेमाघरहरूमा रिलिज हुने तालिका छ। फिल्ममा रणबीर कपूर, विक्की कौशल र आलिया भट्ट मुख्य भूमिकामा छन्। २०२२ को सफल फिल्म 'ब्रह्मास्त्र' पछि यो रणबीर र आलियाको दोस्रो फिल्म हुनेछ। विक्की कौशलले यसअघि रणबीरसँग 'सञ्जु' र आलियासँग 'राजी' मा काम गरिसकेका छन्।

"किन र आज पनि तिम्रो बाबा तिमीलाई भेट्न आउनु भएन?" गृहकार्य गरिरहेकी निशालाई हेर्दै मैले सोधेँ।

"हैन, आउनुभएको त थियो तर एकछिनमै फर्किनुभयो" भन्दै निशा मलाई पुलुक्क हेरी र फेरि आफ्नो कापीमा कलम चलाउन थाली।

कुनै बेला रविनबिना म रहनै नसक्ने थिएँ। म बिना त ऊ पानीबिनाको माछाझैं छटपटाउँन्थ्यो। जागिरको सिलसिलामा तिन महिनाका लागि रविनलाई झापा पठाइएको थियो। एक महिना पनि नबिताउँदै फर्कियो।

"बरु जागिर नै छोडिदिन्छु रोमा! तिमीबिना यति टाढा बस्न नसकिने भएँ" भन्दै रविनले रुने हाँस्ने भावमा भन्यो। मलाई पनि उ बिना बस्न मन त कहाँ थियो र?

"हत्तेरिका मान्छेले के भन्लान्? तपाईं त विदेशै गएको त होइन नि। जाबो ६ महिना कटाउन पनि यति गाह्राे भएको?" म पनि तपाईको साथमा आउँथें तर यो सानी नानीलाई लिएर कसरी आउनु?" दुधे छोरीलाई देखाउँदै मैले रविनको मन बुझाउन खोजें।

दुई दिन बसेर रविन फेरि झापा फर्कियो तर ६ महिना कटाउन मलाई पनि ६ वर्ष जस्तै लाग्न थाले। म आफैँ पनि उसलाई भेट्न आत्तुर थिएँ।

हाम्रो माया पनि कस्तो थियो। त्यसकाे सम्झना मात्रले पनि मन रोमाञ्चित हुन्थ्यो तर समय सोचे जस्तो सधैं कहाँ हुँदो रहेछ र? झापाको काज सकेर रविन फर्किएपछि मैले उसमा परिवर्तन देख्न थालें। उसकाे ममाथि हेर्ने दृष्टि नै फरक भएको थियो। म अचम्ममा परें। एकदिन उसकाे पर्समा युवतीको एउटा तस्वीर भेटें। त्यसपछि मात्र बुझें - उसकाे चाहनाको रेखा किन मोडिदैं थियो? मेरो कमजोर मुटु चर्कियो। केही दिनसम्म हामी बिच रूखो सम्बाद चलिरह्यो। अन्तत: म आफ्नो कलेजोको टुक्रो लिएर माइती गएँ। आखिर ऊ त्यो केटीको मोहमा यति डुबिसकेको रहेछ ऊ मलाई सम्बन्धविच्छेद माग्न पनि पछि परेन।

यता मेरा दाइहरूले उसको यस्तो निर्लज्ज व्यवहार देखेर मेरो र छोरीको भविष्य सुरक्षित गर्न सम्बन्धबिच्छेदमा सहमत गराए। अन्तत: हाम्रो सम्बन्ध टुट्यो।

यो माया भन्ने चिज पनि अचम्मको रहेछ तैपनि मैले उसले जाहेर गरेको माया भुल्न सकेकी थिइनँ। कहिलेकाहीँ उसलाई बाटोमा देख्छु उसँग आँखा जुझे पनि नदेखेजस्तै गरेर अघि बढ्छु। उसको प्रेमको एउटा निशानी मसँग अझै छ - निशा।

उनी बोर्डिङमा पढ्छिन्। रविन कहिलेकाहीँ भेट्न आउँछ भन्ने खबरले मेरो मनभित्र कताकता पुरानो प्रेम अझै जिउँदो छ जस्तो लाग्छ।

सायद कुनै दिन त्यो अनजान केटीलाई छाडेर ऊ फेरि फर्किने छ र यो हाम्रो भावनात्मक प्रेमको मूल्य एक दिन उसले बुझ्नेछ। यस्ता अनेकौं आशा मनमा पालेर बसेकी थिएँ। फगत कोरा कागजमा लेखिएका अधुरो भावना जस्तै तर अझै मेरो विश्वास मरेको छैन। एकदिन ऊ आफ्नो गल्तीहरूमा पछुताउँदै मेरोसामु फर्किनेछ भन्ने विश्वास पलाउँदै थियो।

एक्कासि म अतीतबाट बिउँझिएँ, हेर्दा निशा अझै आफ्नै धुनमा गृहकार्य गरिरहेकी थिई। म भने उसको कपीको खाली पानातिर हेरिरहें - ठ्याक्कै आफ्नो जीवनको कोरा कागज जस्तै।

चलचित्र ‘झिंगेदाउ २’ असोज २ गतेदेखि प्रदर्शनमा आउने भएको छ।

ज्ञानेन्द्र देउजाको निर्देशन रहेको चलचित्रले सोमबार एकै साथ तीन फरक पोस्टर सार्वजनिक गर्दै प्रदर्शन मिति घोषणा गरेको हो।

पहिलो पोस्टरमा चलचित्रका मुख्य कलाकार दशैंको टिका लगाएर चङ्गा समातिएको देखाइएको छ भने दोस्रोमा पाँच कलाकारलाई प्रस्तुत गरिएको छ। जहाँ सबै कलाकारको अनुहारमा मिश्रित भाव देख्न सकिन्छ।

यस्तै, तेस्रोमा चलचित्रका मुख्य दुई अभिनेता र आमाको पात्रमा रहेका आशा भुसाल भावुक देखिएका छन्। त्यसमै अर्को तर्फ चलचित्रकी अभिनेत्री झ्यालबाट हासिरहेको प्रस्तुत गरिएको छ।

चलचित्रमा सरोज खनाल, आर्यन सिग्देल, महेश त्रिपाठी, केकी अधिकारी, आँचल शर्मा, कुशल विष्ट, बसुन्धरा भुसाल, चैत्यदेवी, हिउँवाला गौतम, विजय देउजा, आशा भुसाल, अभयराज बराल, आशिष पुरुषको अभिनय रहेको छ।

‘झिंगे दाउ २’ मा सुलभ प्रतिक देउजा, समीक्षा देउजाको लगानी छ। परिच्छेद सेन, गोविन्द फुयाल र शिशिर चालिसेको पटकथा तथा संवाद रहेको फिल्म विष्णु घिमिरे ‘कल्पित’ले छायांकन गरेका हुन्।

चलचित्रको छायांकन काठमाडौं, पाटन, भक्तपुर, साँखु, तनहूँ, बन्दीपुर, देवघाट, दोलखा, चित्लाङ, पालुङ लगायतका ठाउँमा भएको जनाइएको छ। यो ३ वर्ष अगाडि रिलिजमा आएको सफल चलचित्रको ‘झिंगे दाउ’को सिक्वेल हो।

१) आसन ग्रहण

उद्घोषकले कार्यक्रम सुरू गरे। उनले मन्च अगाडि दर्शक दीर्घामा बसेकालाई पालैपालो मन्चमा आसन ग्रहण गराए।

चालिसपचास जनाजति भेला भए। कुनै राजनीति पार्टीको भातृ संगठनको जिल्ला सम्मेलन भनिएको थियो। अगाडि मन्च खाली थियो, उनीहरू दर्शक दीर्घामा बसेका थिए।

कार्यक्रम सुरू भयो। आसन ग्रहण गराउन थालियो। मन्च भरिभराउ भयो, खुट्टा राख्ने ठाउँ भएन उता अगाडि सहभागीको स्थान खाली जस्तै भयो।

मन्चासिन प्रमुख अतिथिले उद्घोषकलाई कोट्याए, "खै तल त एकजना पनि मान्छे छैनन् के गरेको यस्तो?"

उद्घोषकले साउतीमै उत्तर दिए, "के गर्नु त सबैलाई मन्चमा उक्लने रहर छ! आसन ग्रहण नगराउँ पार्टीको कारबाहीमा परियला भन्ने डर!"

२) उचित सम्मान

"यहाँहरूले गरेको यो सम्मान म कहिल्यै भुल्ने छैन। आगामी दिनमा पनि म देश र जनताका लागि यसै गरी खटिरहने छु।" गलाभरि माला भिरेर नेताजी भाषण छाँट्दै थिए। उनी फुरूङ्ग परेर उपस्थितलाई सम्बोधन गर्दै थिए।

कार्यक्रममा उपस्थितमध्ये एकजना सहभागी सँगैका अर्का सहभागीलाई भन्दै थिए, "होइन यो भ्रष्ट नेतालाई यी युवाहरूले के खान सम्मान गरेका हुन् ? विकासका बजेट जति सबै आफैँले झ्वाम पार्छन्, यस्तालाई पनि सम्मान? कालो मोसो दलेर नगर परिक्रमा गराउन लायक छ यो नेता त!" यत्तिकैमा नेताले पनि आफ्ना भनाइ टुङ्ग्याए।

कार्यक्रमको संयोजक जुझारू युवा 'विष्फोट' ले भने, "हामी यस्ता होनहार नेतालाई सम्मान गर्न पाउँदा ज्यादै खुसी छौँ। हामीलाई आफ्नो अमूल्य समय उपलब्ध गराएकोमा नेताज्यूलाई हार्दिक धन्यवाद दिन्छौँ। हाम्रा नेताजी जस्तै राम्रो काम गर्ने नेतालाई हामीले प्रत्येक वर्ष आजका दिन जस्तै यमपन्चकको दोस्रो दिन फूलमाला लगाएर सम्मान गर्ने घोषणा गरेका छौँ।" नेता लाजले रातोपिरो भए। सबैले गडगडाट ताली बजाए।

३) चटक

हेर्दा भद्रभलाद्मी देखिने एक हुल मान्छे एउटा रिसोर्टमा जम्मा भए। एउटा भन्दै थियो, "काटौं- काटौं!"

अर्को भन्दै थियो "कहाँ हुँदैनहुँदैन, एकैछिन पख।"

प्रतीक्षाको घडी सकियो। एउटा मान्छे टुप्लुक्क आइपुग्यो। एउटाले बलेको मैनबत्ती फूsss गरेर निभायो। अर्काले छुरी निकाल्यो र छातीमा धसी हाल्यो। विचरा एकैछिनमा ऊ लल्याकलुलुक भैहाल्यो। सबैले खुसीले ताली पड्काए।

एकएक चोक्टा सबैले बाँडेर लुछे। खेल समाप्त भयो।

नेपालको नक्सा प्रिन्ट भएको केक धुजाधुजा भैसकेको थियो। सबैले एकसाथ लोलीमा लोली मिलाए, "ह्याप्पी बर्थ डे टु यू!"

४) चोर

ग्वारग्वार्ती प्रहरीहरू घरभित्र प्रवेश गरेर उनलाई हत्कडी लगाएर घरबाट बाहिर निकाले।

एकैछिनमा भिड जम्मा भयो। गाउँलेहरू मुखामुख गर्न लागे। भिडबाट एकजनाले फ्याट्ट जिज्ञासा राखे, "हैन यो भर्खरको आलो सुत्केरीलाई किन पक्रेको के गल्ती गरिन् र यिनले?"

प्रहरीले प्रत्युत्तर फर्काए, "उहाँले अस्पतालबाट अरूको बच्चा चोरेर ल्याउनुभएको रहेछ!"

"ए हो र? कस्तो अपराधी रहिछे त यो आइमाई! यसरी अर्काको बच्चा चोर्नुहुन्छ? छिमेकमा सुत्केरी भएकी भन्थे त!" प्रश्नकर्ताको प्रतिक्रिया आयो।

"तपाईहरू नै होइन मलाई बाँझी आइमाई भन्ने? अनि मेरो श्रीमानलाई अर्को बिहे गर्न सल्लाह दिने?" आरोपीले भनिन्, चोर म होइन चोर तपाईहरू हो, यो समाज चोर हो! "

५) नाटक

सुटटाई लगाएका सुकिला मान्छेहरू हलभित्र पसे! तारे होटलको सभाहल क्षणभरमै भरियो। हकअधिकारका कुरा भए। उनीहरूलाई माथि ल्याउने कुरा भयो। अधिकार बाँडने कुरा भए। पहुँच बढाउने विचार बाँडियो। कार्यपत्र प्रस्तुत भयो। टिप्पणीकारले टिप्पणी गरे। दर्शकले ताली पड्काए। कसैले मोटा र कसैले दुब्ला खाम बुझे। सबै प्रफुल्ल देखिए। कार्यक्रम सकियो। खानपान सुरू भयो। फिला र कवाफ मज्जाले चपाए। विदेशी ब्रान्डीको खोलो बग्यो।

डोरीमा झुण्डिएर होटलको रङ्गरोगन गर्दै गरेका एक मजदुरले झ्यालबाट उक्त दृष्य देखे। भोक र तिर्खाले प्याकप्याक परेका उनले घुटुक्क थुक निल्दै आफूजस्तै हावामा उड्दै गरेका आफ्ना साथीलाई देखाए, "ऊ हेर त, यहाँ त हाम्रै दिवस पो मनाएको रहेछ!"

( लघुकथाकार ध्रुवराज थापा ‘पुरुष’ काे ‘सपनाकाे पहाड ’ लघुकथासंग्रहमा सङ्गृहीत)

असोजको २ गतेबाट रिलिजमा आउन लागेको फिल्म ‘झिंगे दाउ २’ का तीन नयाँ पोष्टर सार्वजनिक गर्दै प्रचारप्रसार आरम्भ गरिएको छ। यी तिन पोष्टर सार्वजनिक गरेसँगै यसको निर्माण पक्षले अब प्रचारलाई पनि तीव्रता दिने बताएको छ। अब फिल्मको गीत र ट्रेलर सार्वजनिक गर्दै अगाडि बढ्ने निर्माण पक्षको भनाइ छ।

ज्ञानेन्द्र देउजाको निर्देशनमा तयार भएको यो फिल्ममा सुलभ प्रतिक, प्रतिक देउजा र समिक्षा देउजाको लगानी छ।

विष्णु घिमिरे ‘कल्पित’ को छायांकन रहेको यो फिल्ममा मित्र डी गुरुङको सम्पादन, अर्जुन पोखरेलको संगीत, रामजी लामिछानेको नृत्य र रोशन श्रेष्ठ एक्सन छ।

सार्वजनिक तीन नयाँ पोष्टरले फिल्मको विभिन्न पाटो चित्रित गरेको छ। यो फिल्ममा केकी अधिकारी, आँचल शर्मा, महेश त्रिपाठी, कुशल बिष्ट, आर्यन सिग्देल, हिउँवाला गौतम, सरोज खनाल, बसुन्धरा भुसाल, चैत्यदेवी सिंह, संगम भण्डारी, विजय देउजा, अंशु महर्जन, अयभराज बराल, उत्तम केसी, शिवहरि वैरागी नेपाल, आशा भुसाल, रेनु प्रधान, विनोद कुमार पौडेल लगायतका कलाकारहरूको अभिनय छ। फिल्ममा मदनकृष्ण श्रेष्ठ र मिथिला शर्माले अतिथि कलाकारको भूमिका निर्वाह गरेका छन्।

परिच्छेद सेन, गोविन्द फुयाल र शिशिर चालिसेको पटकथा तथा संवाद रहेको यो फिल्ममा विवेक बस्नेत र ईश्वर सिन्केमनाको छायांकन छ।

चन्द्रबहादुर भण्डारी र गिरिराज घिमिरेको मुख्य सहायक निर्देशन रहेको यो फिल्मको सार्वजनिक एक पोस्टरमा केकी अधिकारी र आँचल शर्मा हर्षित मुद्रामा छन्। यता हिउँवाला गौतम, महेश त्रिपाठी र कुशलको भावुक अनुहार देख्न सकिन्छ।

यस्तै अर्को एक पोष्टरमा दशैंको उमंग देख्न सकिन्छ। फिल्मका मुख्य चार पात्र दशैंको उमंगमा रमाएका छन्। यसले फिल्मको कथावस्तुमा दशैंलाई समेत समावेश गरेको प्रष्ट हुन्छ।

यस्तै, तेस्रो पोष्टरमा आर्यन सिग्देललाई पनि देखाइएको छ। मुख्य चार पात्र अचम्मकाे भावमा देखिएका छन् भने आर्यनले उनीहरूलाई रोकेको जस्तो देखिन्छ। यी तिनै पोष्टरले फिल्मप्रति दर्शकको चासो र उत्साह अझै बढाउने पक्का छ।

कपनगढी सिनेमा प्रालि र फिल्म क्र्यू नेपाल प्रालिको प्रस्तुतिमा यो फिल्म निर्माण भएको हो।

३ वर्षअघि रिलिजमा आएको फिल्म ‘झिंगे दाउ’ ले बक्स अफिसमा सुखद व्यापार गरेको थियो। दर्शकले यसको सिक्वेलको रूपमा तयार भएको ‘झिंगे दाउ २’ लाई पनि निकै रुचाउने अपेक्षा गरिएको छ।

वर्तमान कविता समूहद्वारा आयोजित “अग्रजसँग वर्तमान कविता” चौथो शृंखलामा अग्रज कवि तथा साहित्यकार अविनाश श्रेष्ठसँगको साक्षात्कार कार्यक्रम भएको छ।

कार्यक्रममा कवि श्रेष्ठले आफ्नो साहित्यिक जीवनका विभिन्न भोगाइ, अनुभव र सिर्जनात्मक यात्राका महत्त्वपूर्ण पक्षहरू सहभागीहरूसमक्ष प्रस्तुत गरेका थिए। उनले यस्ता साहित्यिक कार्यक्रमहरूले अग्रज पुस्ताले आर्जन गरेको ज्ञान, अनुभव र दृष्टिकोण अनुज पुस्तासम्म हस्तान्तरण गर्ने महत्त्वपूर्ण अवसर प्रदान गर्ने बताए। साथै सर्जक र पाठक तथा श्रोताबीच प्रत्यक्ष संवाद स्थापित भई साहित्यप्रति थप समझदारी र आत्मीय विकास हुने धारणा व्यक्त गरे।

कवि श्रेष्ठले अग्रज स्रष्टाको सम्मान गर्नु भनेको समग्र कविता र साहित्यको सम्मान गर्नु हो भन्दै साहित्यिक परम्परा र उत्तराधिकारको संरक्षणमा यस्ता कार्यक्रमहरूको महत्त्वपूर्ण भूमिका रहने बताए।

नेपाली साहित्यका बहुआयामिक स्रष्टा श्रेष्ठ कविता, कथा, नाटक तथा सम्पादनका क्षेत्रमा सक्रिय छन्। उनका ‘परेवा सेता–काला’, ‘संवेदना ओ संवेदना’ तथा ‘करोडौँ सूर्यहरूको अन्धकार’ (पर्या कविता) कवितासङ्ग्रह प्रकाशित छन्।

यसै गरी ‘अश्वत्थामा हतोहत’ नाटक तथा ‘तान्या र इन्द्रकमल’ कथासङ्ग्रह पनि उनका प्रकाशित कृतिहरू हुन्।

श्रेष्ठ समकालीन नेपाली साहित्यका प्रतिष्ठित सम्पादकमध्ये एक हुन्। उनी ‘समकालीन साहित्य’ र ‘गरिमा’ जस्ता चर्चित साहित्यिक पत्रिकाका सम्पादकका रूपमा समेत परिचित छन्। नेपाली साहित्यमा पुर्‍याएको विशिष्ट योगदानको कदरस्वरूप उनलाई सन् १९८२ मा रत्नश्री स्वर्ण पदक प्रदान गरिएको थियो।

कार्यक्रममा साहित्यप्रेमी, युवा स्रष्टा तथा पाठकहरूको उल्लेखनीय सहभागिता थियो। सहभागीहरूले श्रेष्ठसँग साहित्य, सिर्जना, समाज र समकालीन साहित्यिक प्रवृत्तिका विषयमा जिज्ञासा राखेका थिए। कार्यक्रमले पुस्तान्तरण, साहित्यिक संवाद र सिर्जनात्मक चेतनाको विकासमा सकारात्मक योगदान पुर्‍याएको आयोजकले जनाएको छ।

सर्जक श्रेष्ठको प्रस्तुतिपछि विष्णुविभु घिमिरेले ‘वसन्तभन्दा ठुलो विश्वास’, केशव भट्राईले ‘घर’, प्रेमिला राईले ‘अन्तिम अनुरोध’, धीरकुमार श्रेष्ठले ‘पुनरावृत्ति’, उमेश राई ‘अकिञ्चन’ ले अक्षर इच्छा सुरज पराजुलीले ‘अभिनय’, चन्द्रबहादुर लामाले ‘पहिरो गएपछि’, विश्व सिग्देलले ‘बा बन्दै गइरहेछु’, प्रज्वल अधिकारीले ‘बडा भयावह चित्र बनाउँदै छ’ शीर्षकका कविता सुनाएका थिए।

रमी प्रियापछि शकुन्तला जोशीको पर्याकविता वाचनपछि बङ्गाली कवि सेन्जुती बरुवाले बङ्गाली, अङ्ग्रेजी र नेपाली भाषामा अनुवाद गरिएको कविता सुनाई कार्यक्रम गरिमामय बनाइएको थियो।

अक्षय कुमार अभिनित ‘वेलकम टु द जंगल’ फिल्म आफ्नो विशाल कलाकार टोलीका कारण हाल चर्चामा छ। उक्त फिल्ममा ३६ भन्दा बढी कलाकार सहभागी छन्, जस कारण सबैको समय मिलाएर छायांकन गर्नु निर्माण टोलीका लागि निकै चुनौतीपूर्ण बनेको थियो।

फिल्ममा अभिनेता मुकेश तिवारीले ‘गंगुआ’ नामक भोजपुरी चलचित्रका अभिनेताको भूमिका निभाएका छन्। यस पात्रलाई प्रभावशाली बनाउन उनले भोजपुरी भाषा, लवज र संवाद प्रस्तुतिमा विशेष मेहनत गरेका छन्।

मुकेश तिवारीका अनुसार फिल्मको सबैभन्दा रोचक पक्ष यसको कथामा रहेको विशेष ‘ट्विस्ट’ हो। धेरै कलाकारहरू फिल्मभित्र पनि अभिनेताकै भूमिकामा देखिनेछन्। अर्थात्, कथामा चलचित्र निर्माणको प्रक्रिया पनि महत्वपूर्ण भाग हुनेछ। यही “फिल्मभित्र फिल्म” अवधारणाले यसलाई सामान्य कमेडी चलचित्रभन्दा फरक बनाएको छ।

फिल्मको निर्माण र छायांकन पूरा हुन करिब तीन वर्ष लागेको बताइएको छ। कलाकारहरूको उपलब्धता अनुसार छायांकन तालिका बनाइएकाले निर्माण प्रक्रिया लामो समयसम्म चलेको बताइएको छ।

छायांकनको सुरुआती चरणमा अभिनेता श्रेयस तलपडेको स्वास्थ्य अचानक बिग्रिएपछि सम्पूर्ण टोली चिन्तित बनेको थियो। पछि उनको स्वास्थ्यमा सुधार आएपछि सबैले राहत महसुस गरेका थिए।

मुकेश तिवारीले रमाइलो शैलीमा भनेका छन् कि यति धेरै व्यस्त कलाकारलाई एउटै समयमा सेटमा उपस्थित गराउन सफल हुनु नै यस फिल्मको सबैभन्दा ठूलो “प्र्याङ्क” जस्तै थियो।

यस चलचित्रले दर्शकलाई केवल हाँसो र मनोरञ्जन मात्र होइन, फरक शैलीको सिनेमिक अनुभव पनि दिने अपेक्षा गरिएको छ।

बलिउड अभिनेता शाहिद कपुर अभिनीत रोमान्टिक–कमेडी जनरामा केन्द्रीत फिल्म 'कॉकटेल २’ ले बक्स अफिसमा राम्रो प्रदर्शन गरिरहेको छ। पहिलो दिन दोहोरो अंकमा ओपनिङ गरेको यो फिल्मले दोस्रो दिन पनि जबरजस्त कमाइ गर्दै सप्ताहन्तको फाइदा उठाएको छ।

रिपोर्ट अनुसार, निर्देशक होमी अदजानिया द्वारा निर्देशित तथा मैडॉक फिल्म्स द्वारा निर्मित यस फिल्मले रिलिज भएको दुई दिनमै २० करोड रुपैयाँभन्दा बढी कमाइ गर्न सफल भएको छ।

सैकनिल्कका अनुसार, फिल्मले रिलिजको दोस्रो दिन अर्थात् शनिबार १६.२५ करोड भारु कमाएको छ। यसअघि शुक्रबार फिल्मले १३.५० करोड रुपैयाँको ओपनिङ गरेको थियो। यससँगै दुई दिनको कुल घरेलु कमाइ २९.७५ करोड रुपैयाँ पुगेको छ।विदेशी बजारमा पनि फिल्मले राम्रो प्रदर्शन गरिरहेको छ।

दोस्रो दिन ८ करोड रुपैयाँ कमाउँदै यसको कुल विदेशी कमाइ १.।२५ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। यससँगै फिल्मको विश्वव्यापी कुल कलेक्सन ५०.९५ करोड रुपैयाँ पुगेको बताइएको छ।

फिल्ममा शाहिदसँगै कृति सेनन र रश्मिका मन्दाना मुख्य भूमिकामा छन्। फिल्म त्रिकोणात्मक प्रेम कथामा आधारित रहेको छ। दर्शक र समीक्षक दुवैबाट फिल्मले सकारात्मक प्रतिक्रिया पाइरहेको छ।

नेपालमा यसले कति व्यापार गर्यो हेर्न बाँकी छ।

गत वर्ष प्रदर्शनमा आएको चलचित्र ‘भुठान’ मा अभिनय माफत् अभिनेता हरिवंश आचार्यले चलचित्र समिक्षक समाजद्वारा आयोजित ‘क्रिटिक्स फिल्म अवार्ड २०८२’ मा उत्कृष्ट अभिनेताका पुरस्कार जितेका छन्।

क्रिटिक्ट अवार्डलाई उचाल्दै उनले रमाइलो तरिकाले भने–‘यो पुरस्कार पाउँदा मलाई मेरै श्रीमतिले पुरस्कार दिएको झैं महसुस भएको छ, किनकि श्रीमतिलाई चित्त बुझाउँन एकदम गाह्रो हुन्छ, त्यसै गरि यो अवार्ड जसले दिनुभएको छ। उहाँहरुको चित्त बुझाँउन गाह्रै हुने ठाँउ यो।’ उनले क्रिटिक्स अवार्डलाई राम्रो र गह्रौँ पुरस्कारका रुपमा उल्लेख गरेका छन्।

‘अफ बिट’को सिनेमा खेल्नु पर्छ भन्ने आफूलाई उक्त चलचित्र खेल्न अभिनेत्री स्वस्तिमा खड्काले प्रेरित गरेको उनले थपे।

गीतकार वसन्त वित्यासी थापाकाे ‘आँखी झ्यालैमा’ म्युजिक भिडियाे सार्वजनिक भएकाे छ।संगीतकार कल्याण सिंहकाे संगीत र पुनम गुरुङको सुमधुर स्वरले गीतलाई जीवन्तता तुल्याएकाे छ।

बेस्ट टोन म्युजिकको आधिकारिक युट्युब च्यानलबाट गीतकाे भिडियाे सार्वजनिक गरिएको हो।

गीतले प्रेम र भावनात्मक अनुभूति सुन्दर रूपमा समेटेकाे छ। गीतको संगीत संयोजन, मिक्सिङ तथा मास्टरिङ दिनेश श्रेष्ठले गरेका छन्। रेकर्डिङ डी स्टुडियोमा गरिएको हो।

विनोद बमले गीतको भिडियो सम्पादन गरेका हुन् भने सांग्रिला क्रिएसन, काठमाडौंले पोस्टप्रोडक्सन गरेको हाे।

भकारी म्युजिक डेभलपमेन्ट कम्पनीको प्रस्तुति रहेको यो गीत मेलोडियस शैलीमा तयार गरिएको निर्माण पक्षले जनाएको छ।

लघुकथाकार दिव्य गिरीलाई ‘सिरपा: या खँय्’ पुरस्कार अर्पिने भएकाे छ।

विमलकुमार ताम्राकारले सम्पादन र प्रकाशन गर्दै आएकाे ‘स्वर्णद्वार’ (लघुकथा प्रधान) त्रैमासिक पत्रिकामा वर्षभरि प्रकाशित १७५ लघुकथामध्ये १३७-००८ अङ्कमा प्रकाशित भएको ‘मुकुट’ लघुकथालाई प्रथम पुरस्कार अर्पिन लागेकाे हाे।

२०११ सालमा इमाडोल - १ ललितपुरमा जन्मिएका गिरीका २०३२ साल फागुन २ गतेको ‘संरक्षक’ साप्ताहिकमा प्रकाशित ‘गुलाफ रहेछ कागजको’ कविता पहिलो रचना हाे।

त्रिभुवन विश्वविद्यालयबाट झन्डै ४४ वर्ष सेवा गरी २०७४ साल कार्तिकमा उपप्रशासक (उपसचिव) पदबाट अवकाश भएका उनका ‘भेडी गोठ र भेडो’ (२०७३) र ‘पुत्लादहन’ (२०७८) प्रकाशित लघुकथासङ्ग्रह हुन्। त्यस्तै ‘छचल्का’ , ‘बलेँसी’ जस्ता सामूहिक लघुकथासंग्रहमा उनका लघुकथाहरू प्रकाशित छन्।

यसअघि उनी २०७४ सालमा गोरखापत्र संस्थानले आयाेजना गरेकाे राष्ट्रव्यापी लघुकथा प्रतियाेगितमा प्रथम पुरस्कार र लघुकथा सकाज नेपाबाट २०७७, धनमान लघुकथा पुरस्कार पाएका थिए। यस्तै उनले विभिन्न विधाबाट एक दर्जन बढी पुरस्कार पाएका छन्।

त्यस्तै कङ्काल बस्ती (मुक्तकसङ्ग्रह, २०३८), सागर लहर किनार (गजलसङ्ग्रह, २०५४), अनामिका (कथासङ्ग्रह, २०६१), धुनी तापेर (हाइकुसङ्ग्रह, २०६१), हराएका इलाकाहरू (कवितासङ्ग्रह, २०७३), सम्झनामा शकुन्तला (संस्मरण,२०७६ ), भुइँकुहिरो (हाइकुसङ्ग्रह), ईश्वरको अनुहार (कथासङ्ग्रह, २०८०), दिव्य गिरी - साहित्यमा अर्ध शताब्दी (२०८२) उनका प्रकाशित कृति हुन्।

बलिउड अभिनेत्री शिल्पा शेट्टीले अनुशासन नै सफलताको सुत्र भएको बताएकी छन्।

मकाउमा आयोजित एक कार्यक्रममा बोल्दै उनले आफ्नो सफलता, फिटनेस र जीवनका विविध पक्षबारे खुलेर कुरा गरेकी हुन्। लामो समयदेखि अभिनय र व्यवसायमा सक्रिय शिल्पाले आफ्नो वास्तविक पहिचान एक साधारण व्यक्ति भएको बताइन्।

आफूलाई एउटा निश्चित पहिचानमा सीमित नराख्ने बताउँदै शिल्पाले भनिन्, ‘जीवन भनेको कहिल्यै नरोकिने सिक्ने प्रक्रिया हो। जुन दिन तपाईंलाई लाग्छ कि सबै कुरा हासिल गरिसकें, त्यही दिन विकास रोकिन्छ।’ उनी विगतभन्दा वर्तमानमा बाँच्न र क्षणलाई आनन्द लिन रुचाउँछिन्।

फिटनेसको विषयमा शिल्पा यसलाई कुनै काम नभई जीवनशैली मान्छिन्। उनले स्पष्ट पार्दै भनिन्, ‘जसरी विवाहमा धोका दिन सकिँदैन, त्यसरी नै फिटनेसमा पनि धोका दिन सकिँदैन। मानिसहरू म आनुवंशिक रूपमा आशिषित छु भन्ठान्छन्, तर त्यो सत्य होइन। यो सब अनुशासन र स्थिरताको नतिजा हो।’

उनले महिलाहरूलाई आफ्नो लागि समय निकाल्न सुझाव दिँदै भनिन्, ‘घरका महिला खुसी भए मात्र सम्पूर्ण परिवार खुसी हुन्छ।’ खानपानको सम्बन्धमा उनले भनिन्, ‘हप्ताभरि सन्तुलित आहार र व्यायाम गरेपछि हप्ताको एक दिन बिना कुनै दोषी भावना मनपर्ने खानेकुरा खान सकिन्छ, तर सबै कुरा संयमित हुनुपर्छ।’

मानिसहरू शिल्पालाई पार्टीमा रमाइलो गर्ने व्यक्ति ठान्छन्। तर वास्तविकता फरक रहेको उनले सुनाइन्। उनले भनिन्, ‘म आतिथ्य व्यवसायमा भए पनि मलाई ठूलो आवाज मन पर्दैन। म वास्तवमा घरमा बस्न रुचाउने मान्छे हुँ। शनिबार राति ९ बजेसम्म बच्चाहरूलाई सुताएपछि म ओछ्यानमा पुगिसक्छु।’

आफ्नो करिअरको सुरुवातको स्मरण गर्दै उनले चलचित्रमा पैसा मात्र नभई आत्मा हुनुपर्ने धारणा राखिन्। उनी अझै पनि आफूलाई मनले बच्चा नै ठान्छिन् र जीवनको सामान्य क्षणहरूमा खुसी खोज्न रुचाउँछिन्।