मकै, कोदो र आलु खेती हुँदै आएका सिन्धुलीको सुनकोसी गाउँपालिका-७ नागीका डाँडापाखा यतिबेला किवीका बोटले हरियाली देखिन थालेका छन्।

बजारमा किवीको माग बढ्नुका साथै उचित मूल्य पाउन थालेपछि यहाँका किसान परम्परागत खेती छाडेर व्यावसायिक किवी खेतीतर्फ आकर्षित भएका हुन्। सुनकोसी गाउँपालिकाको महाभारत क्षेत्रमा पर्ने नागीको हावापानी र माटो किवी खेतीका लागि अनुकूल भएपछि किसानले खेतबारीसँगै पाखो जमिनमा समेत किवीका बिरुवा लगाउन थालेका छन्। परम्परागत खेतीबाट अपेक्षित आम्दानी लिन कठिन भइरहेका बेला किवी खेतीबाट तुलनात्मक रूपमा राम्रो आम्दानी गर्न सकिने भएपछि किसानको आकर्षण बढ्दै गएको हो।

स्थानीय किसानका अनुसार किवी उत्पादन बढ्दै गएपछि व्यापारी बगैँचामै पुगेर फल खरिद गर्न थालेका छन्। यसले उत्पादन बिक्री गर्न बजारसम्म पुर्‍याउनुपर्ने झन्झट कम हुनुका साथै किसानलाई व्यावसायिक खेती विस्तार गर्न प्रोत्साहन मिलेसँगै महाभारत क्षेत्रका किसानका लागि किवी फल हरियो सुन झै भएको छ। परम्परागत बालीको तुलनामा किवीबाट राम्रो आम्दानीको सम्भावना देखिएपछि पाखो जमिनको सदुपयोग गर्दै खेती विस्तार गरिरहेको किसानहरू बताउँछन्। कम क्षेत्रफलमा समेत व्यावसायिक उत्पादन गर्न सकिने भएकाले सीमित जमिन भएका किसानका लागि किवी खेती आयआर्जनको विकल्प बन्दै गएको छ। स्थानीय तह र कृषि विकास कार्यालयको आर्थिक तथा प्राविधिक सहयोगले पनि किवी खेती विस्तारमा टेवा पुगेको छ।

सुनकोसी गाउँपालिका र कृषि विकास कार्यालयको सहयोगमा किसानले किवी खेतीलाई व्यवस्थित र व्यावसायिक बनाउने प्रयास गरिरहेका छन्। यद्यपि, खेती विस्तारसँगै किसानलाई गुणस्तरीय बिरुवा, उचित मलखादको प्रयोग, रोग तथा कीरा व्यवस्थापन र उत्पादन प्रविधिसम्बन्धी प्राविधिक ज्ञानको आवश्यकता बढ्दै गएको छ। किवी खेतीबाट अपेक्षित प्रतिफल लिन बिरुवा छनोटदेखि बगैँचा व्यवस्थापन र फल टिप्ने समयसम्म विशेष ध्यान दिनुपर्ने किवी खेती गर्दै आएका किसान साङगे लामा बताउँछन्।

कृषि विकास कार्यालय सिन्धुलीका प्रमुख अनुप अधिकारीले किवी खेतीको सम्भावना भएका क्षेत्रमा किसानलाई आवश्यक प्राविधिक सहयोग उपलब्ध गराउँदै आएको बताए। महाभारत क्षेत्रको हावापानी र माटो किवी खेतीका लागि अनुकूल रहेकाले सम्भावना भएका क्षेत्रमा खेती विस्तार गर्न किसानलाई प्रोत्साहित गरिएको उनको भनाइ छ।

उनका अनुसार किवी खेतीलाई दिगो र व्यावसायिक बनाउन किसानलाई प्राविधिक ज्ञान उपलब्ध गराउनुका साथै उत्पादनको गुणस्तरमा समेत ध्यान दिन आवश्यक छ। खेती विस्तारसँगै उत्पादन र उत्पादकत्व बढाउन उपयुक्त प्रविधि तथा बगैँचा व्यवस्थापनमा किसानको क्षमता अभिवृद्धि गर्नुपर्ने देखिन्छ। सिन्धुलीको फिक्कल गाँउपालिका र सुनकोसी गाउँपालिकाको महाभारत क्षेत्रमा विशेष गरी किवीको व्यावसायिक खेती हुँदै आएको कृषि कार्यालयले जनाएको छ।

नागीमा किवी खेतीको क्षेत्रफल र उत्पादन बढ्दै गए पनि यसको दीर्घकालीन विकासका लागि बजारीकरण, भण्डारण र प्रशोधनको व्यवस्था महत्त्वपूर्ण हुने किसानहरूको भनाई छ। स्थानीय स्तरमै किवीको उत्पादन, संकलन र बजारीकरणको व्यवस्थित प्रबन्ध गर्न सके नागीलाई सिन्धुली जिल्लाकै प्रमुख किवी उत्पादन क्षेत्रका रूपमा विकास गर्न सकिने सम्भावना छ। परम्परागत बालीमा सीमित किसानका लागि किवी खेती आम्दानीको नयाँ आधार बन्न थालेसँगै यस क्षेत्रको कृषि उत्पादन प्रणालीमा समेत परिवर्तन देखिन थालेको छ।

कृषि प्राविधिक सहयोग, गुणस्तरीय बिरुवाको उपलब्धता र बजारको सुनिश्चिततामा ध्यान दिन सके नागीका डाँडापाखामा विस्तार हुँदै गएको किवी खेतीले स्थानीय किसानको आयआर्जन बढाउन सकिने देखिएको कृषक बुद्धिमान गोलेको भनाई छ। किसानका अनुसार थोरै क्षेत्रफलमा लगाएको किवीले समेत राम्रो आम्दानी दिँदै आएको छ। मकै कोदो तथा अन्य अन्न बालीको तुलनामा किवीबाट धेरै राम्रो आम्दानी छ, स्थानीय किसान होमबहादुर ठाडाले भने, वार्षिक लाखौँ आम्दानी किवीबाट लिन सकिन्छ।

बलिउड अभिनेता टाइगर श्रफमाथि मुम्बईको जुहू क्षेत्रमा गोली प्रहारको प्रयास भएको छ। आइतबार साँझ फुटबल खेलेर बीएमडब्ल्यू कारमा फर्किने क्रममा भएको घटनामा उनका चालक र एक भ्लगर घाइते भएका छन्।

३६ वर्षीय श्रफ फिल्ममा जोखिमपूर्ण एक्सन दृश्यका लागि परिचित छन्। तर यसपटक उनी वास्तविक जीवनमै गोली प्रहारको प्रयासबाट जोगिएका हुन्। घटनापछि भारतीय प्रहरी अनुसन्धानमा जुटेको छ।

घटनाको चार दिन बितिसक्दा पनि यसले भारतीय सञ्चारमाध्यममा व्यापक चर्चा पाइरहेको छ। प्रहरीले घटनामा संलग्न भएको आशंकामा १० जनालाई नियन्त्रणमा लिएको वा पक्राउ गरेको छ।

अनुसन्धानकर्ताहरूले विभिन्न राज्य हुँदै हतियार पुर्‍याइएको भनिएको घटनाक्रम र आक्रमणकारीलाई गरिएको भनिएको भुक्तानीबारे अनुसन्धान गरिरहेका छन्।

लरेन्स बिश्नोई गिरोहको नाम जोडियो

घटनापछि भारतका कुख्यात अपराधी लरेन्स बिश्नोईको गिरोहको नाम चर्चामा आएको छ। सामाजिक सञ्जालमा बिश्नोई गिरोहका एक कथित सहयोगीले घटनाको जिम्मेवारी लिएको दाबीसहितको पोस्ट सार्वजनिक भएको थियो।

त्यसैगरी, अनिल पण्डित नाम बताउने व्यक्तिले अडियो सन्देशमार्फत आक्रमणको जिम्मेवारी लिएको दाबी गरेको विवरण पनि सार्वजनिक भएको छ।

उक्त अडियोमा श्रफलाई अभिनेता सलमान खानसँग कथित सम्बन्धका कारण निशाना बनाइएको दाबी गरिएको छ।

बिश्नोईले लामो समयदेखि सलमान खानलाई धम्की दिँदै आएको बताइन्छ। तर मुम्बई प्रहरीले यी दाबीको पुष्टि गरेको छैन।

गोली प्रहारको प्रयासमा बिश्नोई गिरोहको संलग्नता रहेको वा आक्रमणको आदेश कसले दिएको थियो भन्ने विषयमा अनुसन्धान जारी छ।

बलिउडमा संगठित अपराधको त्रास पुनः

टाइगर श्रफमाथिको घटनाले बलिउडमा संगठित अपराधी समूहको प्रभावबारे पुरानो चिन्ता फेरि बढाएको छ। यसअघि सन् २०२४ मा सलमान खानको घरबाहिर गोली चलाइएको थियो।

यसै वर्ष फिल्म निर्देशक रोहित शेट्टीको घरबाहिर पनि गोली प्रहारको घटना भएको विवरण सार्वजनिक भएको थियो।

यी घटनाले सन् १९९० को दशक र २००० को सुरुवाततिर मुम्बईको फिल्म उद्योगमा आपराधिक गिरोहको प्रभाव रहेको समयको स्मरण गराएका छन्।

त्यतिबेला केही गिरोहले फिल्म निर्माणमा पैसा लगाउने, निर्मातासँग जबर्जस्ती रकम असुल्ने र फिल्मको वितरणमा प्रभाव पार्ने गरेका थिए। सन् १९९७ मा संगीत व्यवसायी गुलशन कुमारको गोली हानी हत्या गरिएको थियो भने सन् २००० मा फिल्म निर्माता राकेश रोशनमाथि हत्या प्रयास भएको थियो।

मुम्बई प्रहरीले वर्षौँसम्म सञ्चालन गरेका कारबाही र फिल्म क्षेत्रमा संस्थागत वित्तीय लगानी बढ्दै गएपछि अपराधी समूहको प्रभाव क्रमशः घटेको मानिन्छ।

पुरानो मुम्बई अन्डरवर्ल्डभन्दा फरक चुनौती

मुम्बई प्रहरीको अपराध शाखाको नेतृत्व सन् १९९८ मा सम्हालेका पूर्व प्रहरी अधिकारी डी. शिवानन्दनले अहिलेको घटनालाई पुरानो मुम्बई अन्डरवर्ल्डको पुनरागमनका रूपमा हेर्न नहुने बताएका छन्।

उनका अनुसार विगतमा दाउद इब्राहिम, छोटा शकील र अरुण गवलीजस्ता अपराधीका सञ्जाल मुम्बईमा आधारित थिए। तर अहिलेका गिरोहको संरचना, सञ्चालन शैली र भौगोलिक पहुँच फरक हुन सक्छ।

पूर्वमुम्बई प्रहरी आयुक्त राकेश मारियाले पनि नयाँ पुस्ताका अपराधी प्रविधिमा बढी दक्ष र अन्तर्राष्ट्रिय सञ्जालसँग जोडिएका हुन सक्ने बताएका छन्।

उनका अनुसार अपराधीले आफू सहरबाहिर वा विदेशमा रहेर पनि आफ्नो सञ्जाल सञ्चालन गर्न सक्छन्।

लरेन्स बिश्नोईको नाम किन चर्चामा छ?

लरेन्स बिश्नोई सन् २०१५ देखि जेलमा रहेको बताइन्छ। जेलमा रहे पनि उनको नाम विभिन्न धम्की, हत्या र आपराधिक घटनासँग जोडिँदै आएको छ।

सलमान खानसँग सम्बन्धित सन् १९९८ को कालो हरिण सिकार प्रकरणलाई लिएर बिश्नोईले अभिनेतालाई धम्की दिँदै आएको बताइन्छ। कालो हरिण बिश्नोई समुदायका लागि धार्मिक तथा सांस्कृतिक महत्त्व राख्ने जनावर हो।

अप्रिल २०२४ मा सलमान खानको मुम्बईस्थित निवासबाहिर गोली चलाइएको थियो। त्यसको करिब छ महिनापछि सलमान खानसँग निकट सम्बन्ध रहेका राजनीतिज्ञ बाबा सिद्दिकीको हत्या भएको थियो।

मुम्बई प्रहरीले यी दुवै घटनालाई बिश्नोई गिरोहसँग जोडेको छ। तर बाबा सिद्दिकीको हत्यामा लरेन्स बिश्नोई स्वयंको प्रत्यक्ष संलग्नता भने प्रहरीले स्थापित गरेको छैन।

विशेषज्ञहरूका अनुसार गिरोहले वास्तवमै गरेका अपराध र सामाजिक सञ्जालमा त्यसको नाममा गरिने दाबीबीच भिन्नता छुट्याउनु आवश्यक छ।

टाइगर श्रफमाथिको गोली प्रहार प्रयासले बलिउडमा संगठित अपराधीहरूको प्रभाव पुनः बढेको हो वा नयाँ स्वरूपको आपराधिक गतिविधि देखिएको हो भन्ने प्रश्न खडा गरेको छ।

प्रहरीले घटनाको वास्तविक कारण, योजनाकार र सम्भावित संलग्न गिरोहबारे अनुसन्धान गरिरहेको छ।

(बीबीसी)

सधैं पर्दामा हिरो र एक्सन किंङको भूमिकामा देखिने अभिनेता यश यो पटक आफ्नो लागि फरक पात्र चयण गरेका छन्। निर्देशक नितेश तिवारीको ‘रामायण’ मा यश रावणको पात्रमा देखिने भएका छन्। ‘रामायण’ प्रदर्शनअघि निर्माता तथा कलाकारहरू भारतका विभिन्न सहरमा पुगेर यसको प्रचारप्रसार गरिरहेका छन्।

यसैक्रममा हैदराबादमा आयोजित एक कार्यक्रममा चलचित्र ‘रामायण’ मा सीताको भूमिका निर्वाह गरिरहेकी साई पल्लवीले रावणको भूमिका निभाउने यशको निर्णयको प्रशंसा गरेकी छन्।

साई पल्लवीका अनुसार यशले रावणको भूमिकालाई पूर्ण रूपमा आत्मसात् गरेका छन् र दर्शकको घृणा पाउन सक्ने पात्रमार्फत पनि सबैको माया जित्न सफल भएका छन्।

साईले भनिन्–‘कोही पनि रावणको भूमिका निभाउन चाहँदैन, किनकि यो पात्रसँग घृणा जोडिएको छ। तर यशले यो भूमिका निभाए र त्यसको बदलामा सबैको माया जिते।’

यसअघि एक कुराकानीका क्रममा यशले चलचित्रका सहनिर्मातामध्ये एक भए पनि उनले भगवान् रामको सट्टा रावणको भूमिका किन रोजे भन्ने विषयमा आफ्नो धारणा राखेका थिए।

यशले भनेका थिए, ‘रामको महानता देखाउन रावणको खराब पक्ष पनि त चाहिन्छ।’

आफ्नो अभिनय क्षमताप्रति विश्वास व्यक्त गर्दै उनले भनेका थिए, ‘मभन्दा राम्रोसँग खराब पक्ष अरू कसैले देखाउन सक्दैन।’

जब उनलाई पर्दामा खलनायक बन्ने जिम्मेवारी आफूले लिएको हो भनेर सोधियो, उनले जवाफ दिएका थिए, ‘मैले राम्रो पात्र निभाउँदा पनि मभन्दा राम्रो अरू कोही हुने छैन।’

यशले थप भनेका थिए, ‘रावणलाई देख्दा दर्शकलाई यसलाई कसरी मार्ने भन्ने लाग्नुपर्छ। हामी सबैले आफ्नो अहंकारलाई एकातिर राखेका छौँ। रामायणमा कुरा मेरो स्टारडम वा एक स्टारका रूपमा मेरो पहिचानको होइन। यस परियोजनामा उत्कृष्ट व्यक्तिहरूले काम गरिरहेका छन्।’

सामाजिक सञ्जालमा धेरै दर्शकको ध्यान आकर्षित गर्न भिडियो बनाएको आरोपमा इजिप्टमा पक्राउ परेका दुई ब्राजिलियन महिला जमानतमा छुटेका छन्।

ब्राजिलका सञ्चारमाध्यमका अनुसार मारियाना अल्भेस र उनकी साथी ब्रुना मर्केटेली बुधबार जमानतमा रिहा भएका हुन्। सामाजिक सञ्जालमा ‘मालेभोला’ नामले चिनिने कन्टेन्ट क्रिएटर अल्भेस र मर्केटेलीलाई इजिप्टको अलेक्जान्ड्रियाबाट पक्राउ गरिएको थियो। इजिप्टको गृह मन्त्रालयका अनुसार सामाजिक सञ्जालमा सार्वजनिक भएका भिडियोमा उनीहरूले सार्वजनिक स्थानमा आपत्तिजनक (अश्लील) हाउभाउ देखाउनुका साथै पैदलयात्रीलाई दुर्व्यवहार गरेका थिए।

मन्त्रालयले अनुसन्धानका क्रममा दुवै महिलाले धेरै दर्शकको ध्यान आकर्षित गर्न भिडियो खिचेर आफ्ना सामाजिक सञ्जाल खातामा पोस्ट गरेको स्वीकार गरेको जानकारी दिएको छ। त्यसपछि उनीहरूमाथि कानुनी प्रक्रिया अघि बढाउँदै मुद्दा अनुसन्धानका लागि सरकारी अभियोजन निकायमा पठाइएको थियो।

उनीहरूलाई एक लाख १० हजार इजिप्टियन पाउन्ड जमानतमा रिहा गरिएको हो। यद्यपि, जमानतमा छुट्नुको अर्थ मुद्दा समाप्त हुनु वा उनीहरू दोषमुक्त हुनु होइन। उनीहरूमाथिको कानुनी प्रक्रिया जारी रहन सक्नेछ।

अल्भेसले आफू र आफ्नी साथीलाई इजिप्ट भ्रमणका क्रममा प्रहरी चौकीमा लगिएको बताएकी थिइन्। उनले आफ्नो राहदानी जफत गरिएको र लैंगिक पहिचानबारे सोधपुछ गरिएको आरोपसमेत लगाएकी थिइन्।

ब्राजिलको कायरोस्थित दूतावास र महिलाका कानुनी प्रतिनिधिहरूले घटनाबारे चासो राख्दै उनीहरूको कानुनी अवस्थाबारे काम गरिरहेका छन्। केही सञ्चारमाध्यमले दुवै महिलाले जमानतमा छुटेपछि इजिप्ट छाडेर स्वदेश फर्कन पाउने जनाएका छन्।

यस वर्षको गर्मीयाममा युरोपमा अत्यधिक तापक्रमका कारण ५० हजार ३९१ जनाको मृत्यु भएको छ। तीमध्ये करिब दुई तिहाइ मृत्युमा मानव गतिविधिबाट उत्पन्न जलवायु परिवर्तन जिम्मेवार रहेको नयाँ अध्ययनले देखाएको छ।

अनुसन्धानकर्ताहरूले जुनदेखि अगस्टसम्म युरोपका ८५४ सहरमा गरेको अध्ययनअनुसार ३२ हजार ६१९ जनाको मृत्यु जलवायु परिवर्तनका कारण थपिएको तापक्रमसँग सम्बन्धित थियो।

यो सन् २०२२ को गर्मीयाममा भएको २९ हजार ४८० मृत्युको तुलनामा ७१ प्रतिशत बढी हो।

अध्ययनमा युरोपको करिब ४० प्रतिशत जनसङ्ख्या मात्रै समेटिएकाले वास्तविक मृत्यु सङ्ख्या अझ बढी हुन सक्ने अनुसन्धानकर्ताहरूले बताएका छन्।

इम्पेरियल कलेज लन्डनकी जलवायु वैज्ञानिक तथा अध्ययनकी प्रमुख लेखक क्लेयर बान्र्सका अनुसार जीवाश्म इन्धन जलाउँदा बढेको तापक्रमले सामान्यतः असहज हुने गर्मीलाई खतरनाक र ज्यानै लिन सक्ने अवस्थामा पुर्याएको छ।

युरोपको तापक्रम औद्योगिक युगअघिको तुलनामा २.५ डिग्री सेल्सियस बढिसकेको छ। यस गर्मीयाममा केही सहरको तापक्रम सामान्यभन्दा १२ डिग्री सेल्सियससम्म बढी पुगेको थियो।

गर्मीका कारण सबैभन्दा बढी मृत्यु इटाली, फ्रान्स, स्पेन र जर्मनीमा भएको थियो। मृतकमध्ये आधाभन्दा बढी ८५ वर्ष वा सोभन्दा बढी उमेरका थिए।

तर, २० देखि ४४ वर्ष उमेर समूहका ८०० भन्दा बढी व्यक्तिको पनि गर्मीका कारण मृत्यु भएको अध्ययनका सहलेखक ग्यारीफलोस कोन्स्टान्टिनोडिसले बताए।

अनुसन्धानकर्ताहरूले जलवायु परिवर्तन नभएको अवस्थाको कम्प्युटर नमूनालाई वास्तविक तापक्रम र मृत्युदरसँग तुलना गरेर जलवायु परिवर्तनको प्रभाव आकलन गरेका थिए।

अध्ययनअनुसार गर्मीसम्बन्धी मृत्युमध्ये जलवायु परिवर्तनको हिस्सा सन् २००० को दशकको सुरुआतमा ४५ प्रतिशत रहेकामा अहिले ६५ प्रतिशत पुगेको छ।

अनुसन्धानमा सहभागी नभएका विज्ञहरूले गर्मीको पूर्वचेतावनी प्रणाली, शीतलन सुविधामा समान पहुँच र जोखिममा रहेका मानिसलाई सहयोग गर्ने व्यवस्था विस्तार गर्नुपर्ने बताएका छन्।

उनीहरूले गर्मीबाट तत्काल जोगिने उपायसँगै जलवायु परिवर्तनको मूल कारण बनेको जीवाश्म इन्धनको प्रयोग घटाउनुपर्नेमा जोड दिएका छन्।एपी

अर्थमन्त्री डा. स्वर्णिम वाग्ले र भारतीय विदेशमन्त्री डा. एस. जयशंकरबीच बदलिँदो विश्व व्यवस्था, बहुपक्षीयताको भविष्य र अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्यका नयाँ स्वरूपबारे विचार आदानप्रदान भएको छ। विश्वव्यापी सहकार्यका परम्परागत संरचनाले चुनौती सामना गरिरहेका बेला व्यावहारिक र परिणाममुखी सहकार्यलाई कसरी अघि बढाउन सकिन्छ भन्ने विषयमा उनीहरूबीच छलफल भएको हो।

भारतीय टेलिभिजन च्यानल एनडीटीभीले आयोजना गरेको ‘एनडीटीभी वर्ल्ड समिट २०२६’ अन्तर्गत बिहीबार आयोजित ‘द जियोपोलिटिक्स अफ सोभरेन च्वाइस’ शीर्षकको सत्रमा अर्थमन्त्री वाग्लेले प्रमुख वक्ताका रूपमा सहभागी जयशंकरसँग विभिन्न प्रश्न गरेका थिए।

वाग्लेले सन् १९९० को दशकमा शीतयुद्धको अन्त्यपछि अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार र अर्थतन्त्रमा बहुपक्षीयतालाई प्राथमिकता दिइएको स्मरण गराउँदै पछिल्लो समय विश्वमा बढ्दो विखण्डन र व्यापारिक गुटबन्दीले बहुपक्षीय व्यवस्थामाथि चुनौती थपेको बताए।

उनले विपद् प्रतिकार्य, पोषण, ऊर्जा तथा स्वच्छ ऊर्जाजस्ता क्षेत्रमा द्विपक्षीय, त्रिपक्षीय र उपक्षेत्रीय सहकार्यलाई कसरी दीर्घकालीन तथा संस्थागत बनाउन सकिन्छ भन्ने विषय उठाएका थिए। त्यस्ता सहकार्यलाई औपचारिक संरचनामार्फत व्यवस्थित गर्दा प्रभावकारिता बढाउन सकिने सम्भावनाबारे पनि उनले जिज्ञासा राखेका थिए।

‘के हामी पेन्डुलमको अर्को छेउतिर गइरहेका छौँ ?’ भन्ने प्रश्न गर्दै वाग्लेले बहुपक्षीय सहकार्य क्षेत्रीय तहमा सीमित हुँदै जाने प्रवृत्तिले बहुध्रुवीय विश्व व्यवस्थालाई कस्तो प्रभाव पार्न सक्छ भन्ने विषयमा जयशंकरको धारणा मागेका थिए।

जवाफमा भारतीय विदेशमन्त्री जयशंकरले पछिल्ला दुई दशकमा देशहरू औपचारिक प्रतिबद्धताभन्दा व्यावहारिक सहकार्यमा बढी केन्द्रित हुन थालेको बताए। उनका अनुसार अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्यका लागि औपचारिक संरचना निर्माण गर्दा वार्ता, प्रशासनिक प्रक्रिया, खर्च व्यवस्थापन र नियम निर्धारणमै धेरै समय खर्च हुने गरेको छ। यसले कतिपय अवस्थामा सहकार्यको मूल उद्देश्यलाई ओझेलमा पार्ने गरेको उनले उल्लेख गरे।

विश्वका विद्यमान औपचारिक समूहहरू पनि विभिन्न चुनौतीसँग जुधिरहेको बताउँदै जयशंकरले सबै प्रकारका सहकार्य एउटै संस्थागत ढाँचामा सञ्चालन गर्न आवश्यक नरहेको धारणा राखे।

उनले अन्तर्राष्ट्रिय सौर्य गठबन्धनजस्ता पहललाई औपचारिक संरचनामार्फत अघि बढाउनु उपयुक्त हुने उल्लेख गर्दै सहकार्यको स्वरूप भने सम्बन्धित विषय, साझेदार राष्ट्र र उनीहरूको प्रतिबद्धताअनुसार तय हुनुपर्ने बताए।

ब्रिक्सको उदाहरण दिँदै जयशंकरले उक्त समूहमा सचिवालय र सबै सदस्यले हस्ताक्षर गरेको लिखित बडापत्र नरहेको उल्लेख गरे। अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्य प्रभावकारी बनाउन अनिवार्य रूपमा औपचारिक संस्थागत संरचना नै आवश्यक हुन्छ भन्ने मान्यता उचित नहुने उनको तर्क थियो।

जयशंकरका अनुसार पछिल्लो समय कम प्रशासनिक भार भएका, व्यावहारिक र परिणाममुखी सहकार्यका स्वरूपतर्फ विश्वको झुकाव बढिरहेको छ। भारतले पछिल्लो दशकमा विभिन्न क्षेत्रमा द्विपक्षीय सहकार्यका अतिरिक्त त्रिपक्षीय, चतुर्पक्षीय तथा समान विचारधारा भएका राष्ट्रहरूबीच करिब ५० वटा समूहगत पहल अघि बढाएको उनले जानकारी दिए।

विपद् प्रतिकार्यमा भारतीय सहयोगको प्रशंसा

प्रश्नोत्तरका क्रममा अर्थमन्त्री वाग्लेले नेपालले विपद्का बेला भारतबाट प्राप्त सहयोगको प्रशंसा गरेका थिए। उनले हालै रसुवा–भोटेकोशी क्षेत्रमा भएको विपद् तथा सन् २०१५ को भूकम्पका बेला भारतले विपद् आएको केही घण्टाभित्रै सहयोग उपलब्ध गराएको स्मरण गर्दै त्यसप्रति नेपाल कृतज्ञ रहेको बताए।

वाग्लेले विपद् प्रतिकार्य, ऊर्जा, पोषण र स्वच्छ ऊर्जालगायतका क्षेत्रमा नेपाल र भारतबीच भइरहेको सहकार्यलाई दीर्घकालीन तथा संस्थागत स्वरूप दिन सकिने सम्भावनाबारे पनि चासो व्यक्त गरेका थिए।

उनको प्रश्नले बदलिँदो विश्व परिवेशमा क्षेत्रीय सहकार्यलाई कसरी प्रभावकारी बनाउने र साझा चुनौती सामना गर्न विद्यमान सम्बन्धलाई कसरी उपयोग गर्ने भन्ने विषयलाई केन्द्रमा राखेको थियो। जयशंकरको जवाफले भने सहकार्यको प्रभावकारिता औपचारिक संरचनाको विस्तारमा मात्र नभई त्यसले दिने व्यावहारिक परिणाममा पनि निर्भर रहने दृष्टिकोण प्रस्तुत गरेको छ।

विश्वभर लाखौँ वेबसाइटमा प्रयोग हुने प्रोग्रामिङ भाषा पिएचपी मा गम्भीर साइबर सुरक्षा कमजोरीहरू फेला परेपछि वेबसाइट सञ्चालकहरूलाई तत्काल सुरक्षा उपाय अपनाउन चेतावनी दिइएको छ।

कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) को सहयोगमा पत्ता लागेका यी कमजोरीले सम्भावित साइबर आक्रमणको जोखिम बढाएको प्रविधि विज्ञहरूले बताएका छन्।

बीबीसीकी प्रविधि तथा एआई सम्पादक जोए क्लाइनम्यानका अनुसार, यी कमजोरी वर्षौँदेखि पिएचपी प्रणालीमा रहँदै आएका थिए।

मानिसका लागि तिनको दुरुपयोग गर्न कठिन भए पनि एआई प्रविधिको विकाससँगै यस्ता कमजोरी पत्ता लगाउने र तिनको फाइदा उठाउने प्रयास सहज हुन सक्ने चिन्ता बढेको छ।

सावधानीका रूपमा वेबसाइट बन्द

सम्भावित जोखिमलाई ध्यानमा राख्दै विश्वका विभिन्न वेबसाइटले सावधानीका रूपमा आफ्ना सेवा बन्द गरेका छन्। यद्यपि, उपलब्ध विवरणअनुसार यी कमजोरी प्रयोग गरेर सफल साइबर आक्रमण भएको पुष्टि भएको छैन।

साइबर सुरक्षा कम्पनी क्लाउडफ्लेयर र पालो अल्टो नेटवर्क्सले भने यी कमजोरीसँग सम्बन्धित लाखौँ प्रयास भएको जानकारी दिएका छन्।

ती प्रयासमध्ये कुनै सफल भए वा नभएको विषयमा स्पष्ट जानकारी आउन अझै समय लाग्न सक्ने बताइएको छ।

कमजोरी समाधान गर्न सुरक्षा अपडेट जारी

पिएचपी को व्यवस्थापन गर्ने संस्थाले कमजोरी पहिचान भएपछि त्यसको समाधानका लागि सुरक्षा अपडेट जारी गरेको छ। तर उक्त समाधान एज्ए को पछिल्लो संस्करणमा मात्र लागू हुने भएकाले पुराना संस्करण प्रयोग गरिरहेका वेबसाइटले पहिले प्रणाली अपग्रेड गर्नुपर्ने हुन्छ।

यसले केही वेबसाइट सञ्चालकका लागि प्राविधिक रूपमा जटिल र खर्चिलो काम सिर्जना गर्न सक्ने विज्ञहरूको भनाइ छ।

एआईले जोखिम पहिचान गर्न पनि सक्छ, बढाउन पनि

बेलायतको सरे विश्वविद्यालयका प्राध्यापक एलन वुडवर्डले सुरक्षा कमजोरीबारे सर्वसाधारणलाई समयमै जानकारी दिनु र त्यही जानकारीबाट साइबर अपराधीले फाइदा उठाउन सक्ने जोखिम रोक्नु चुनौतीपूर्ण भएको बताएका छन्।

उनका अनुसार सुरक्षा कमजोरी सार्वजनिक हुँदा वेबसाइट सञ्चालकलाई सुरक्षा अपडेट गर्न अवसर मिल्छ, तर आक्रमणकारीले पनि त्यही जानकारी प्रयोग गर्न सक्छन्।

क्विन मेरी विश्वविद्यालयकी जिम्मेवार एआईसम्बन्धी प्राध्यापक जिना नेफले भने एआईको सहयोगमा अनुसन्धानकर्ताहरूले कमजोरी पहिचान गरी समाधान तयार पार्न र प्रणाली सुरक्षित बनाउन काम गरेको घटनालाई सकारात्मक रूपमा हेरेकी छन्।

वेबसाइट सञ्चालकलाई तत्काल अपडेट गर्न आग्रह

साइबर सुरक्षा अधिकारीहरूले वेबसाइट सञ्चालकलाई पिएचपीका कमजोरी समाधान गर्न र आवश्यक सुरक्षा अपडेट तत्काल लागू गर्न आग्रह गरेका छन्।

विज्ञहरूका अनुसार, एआईको प्रयोगले साइबर सुरक्षा अनुसन्धानलाई प्रभावकारी बनाउन सक्ने भए पनि यही प्रविधि गलत उद्देश्य भएका व्यक्तिले प्रयोग गर्न सक्ने जोखिम पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण छ।

हालसम्म यी कमजोरीबाट ठूलो आक्रमण भएको पुष्टि नभए पनि विश्वभरका वेबसाइटले समयमै सुरक्षा उपाय अपनाउनु आवश्यक देखिएको छ।

(बीबीसीको सहयोगमा)

चीनको दक्षिणपश्चिमी क्षेत्र सिजाङ स्वायत्त क्षेत्रको बाकेन काउन्टीमा ७.० म्याग्निच्युडको भूकम्प जाँदा १६ जनाको मृत्यु भएको छ भने ७६ जना घाइते भएका छन्।

स्थानीय अधिकारीहरूका अनुसार भूकम्पले ३३९ घरपरिवारका घरमा क्षति पुर्‍याएको छ। स्थानीय समय अनुसार बिहीबार राति १० बजेर ३३ मिनेटमा नाग्कु सहरको बाकेन काउन्टीमा भूकम्प गएको थियो।

चीनका राष्ट्रपति सी जिनपिङले बेपत्ता तथा फसेका मानिसको खोजी, घाइतेको उपचार र प्रभावित बासिन्दाको सुरक्षालाई प्राथमिकता दिन निर्देशन दिएका छन्। उनले भूकम्पपछिको गतिविधि र मौसमको निगरानी गर्दै थप क्षति हुन नदिन तथा क्षतिग्रस्त पूर्वाधारको मर्मत छिटो गर्न पनि आग्रह गरेका हुन्।

भूकम्पपछि उद्धार तथा राहत कार्य तीव्र पारिएको छ। सिन्ह्वाका अनुसार २० भन्दा बढी सवारीसाधनमा ३०० भन्दा बढी सैनिक प्रभावित क्षेत्रतर्फ परिचालन भएका छन्। प्रहरीले पनि ३०० भन्दा बढी अधिकारी खटाएको छ भने क्षेत्रीय अग्नि तथा उद्धार टोलीले ३४७ कर्मचारी र नौ हजार ४०० भन्दा बढी सहयोग सामग्री परिचालन गरेको छ। स्थानीय उद्धार टोलीले भूकम्पमा फसेका एक व्यक्तिलाई जीवितै उद्धार गरेको छ।

प्रभावित क्षेत्रमा एक हजार सेट पूर्वनिर्मित आवास, तीन हजार २०० भन्दा बढी पाल, दुई हजार ८०० भन्दा बढी फोल्डिङ बेड तथा सिरक, चुलो र लुगालगायत राहत सामग्री पुर्‍याइएको छ। विद्युत् आपूर्ति नियमित राख्न राज्य ग्रिड सिजाङ इलेक्ट्रिक पावर कम्पनीले कर्मचारी, सवारीसाधन र आवश्यक उपकरण परिचालन गरेको छ। स्वयंसेवक उद्धार टोलीले पनि उद्धार उपकरण र चिकित्सा सामग्रीसहित प्रभावित क्षेत्रमा काम गरिरहेको छ।

भूकम्पको केन्द्रनजिकको औसत उचाइ करिब चार हजार ८०० मिटर छ। चिसो मौसम र उच्च भूभागका कारण उद्धार कार्य चुनौतीपूर्ण बनेको छ। चाइना अर्थक्वेक नेटवर्क सेन्टरका अनुसार यो सन् २०२६ मा चीनमा गएको अहिलेसम्मकै शक्तिशाली भूकम्प हो। बिहीबार राति छिङहाई प्रान्तको जाडोई काउन्टीमा पनि ४.३ म्याग्निच्युडको भूकम्प गएको थियो।

भूकम्प प्रभावित क्षेत्रमा राहत र पुनर्स्थापनाका लागि चीनको अर्थ मन्त्रालय र आपत्कालीन व्यवस्थापन मन्त्रालयले पाँच करोड युआन तथा राष्ट्रिय विकास तथा सुधार आयोगले पूर्वाधार र सार्वजनिक सुविधाको मर्मतका लागि थप तीन करोड युआन छुट्याएका छन्। प्रभावित क्षेत्रमा खोजी तथा उद्धार, घाइतेको उपचार र बासिन्दाको पुनर्वास कार्य जारी रहेको अधिकारीहरूले बताएका छन्।

प्रधानमन्त्री वालेन्द्र शाह (बालेन) ले सन् २०२६ को अन्त्यसम्म भारत भ्रमण गर्न सक्ने अर्थमन्त्री डा. स्वर्णिम वाग्लेले बताएका छन्। प्रधानमन्त्रीको सम्भावित भारत भ्रमणले नेपाल–भारत सम्बन्धलाई थप सुदृढ बनाउन सहयोग पुग्ने उनको भनाइ छ।

भारतको नयाँदिल्लीमा शुक्रबार आयोजित ‘एनडीटीभी वर्ल्ड समिट २०२६’ मा बोल्दै अर्थमन्त्री वाग्लेले प्रधानमन्त्री बालेनको भारत भ्रमणको सम्भावनाबारे जानकारी दिएका हुन्।

भारतीय सञ्चारमाध्यम एनडीटीभी इन्डियाका अनुसार वाग्लेले प्रधानमन्त्रीको भारत भ्रमणले दुई देशबीचको सम्बन्धलाई नयाँ उचाइमा पुर्‍याउन सक्ने बताएका छन्। यद्यपि, भ्रमणको औपचारिक मिति र विस्तृत कार्यतालिका भने सार्वजनिक भएको छैन।

नयाँदिल्लीस्थित ताज प्यालेस होटलमा आयोजित सम्मेलनमा अर्थमन्त्री वाग्ले अन्तर्राष्ट्रिय अतिथि वक्ताका रूपमा सहभागी भएका थिए। उनले सम्मेलनअन्तर्गत ‘निकटताबाट समृद्धि : भारत–नेपाल अवसर’ शीर्षकको विशेष सत्रमा सम्बोधन गरेका थिए।

अर्थ मन्त्रालयका अनुसार वाग्ले बिहीबार नयाँदिल्ली पुगेका हुन्। उनी भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले सम्बोधन गरेको एनडीटीभी वर्ल्ड समिटको सत्रमा समेत अतिथिका रूपमा सहभागी भएका थिए।

प्रधानमन्त्री बालेनको सम्भावित भारत भ्रमणको चर्चा यस्तो समयमा भएको छ, जतिबेला नेपाल र भारतबीच उच्चस्तरीय राजनीतिक संवाद तथा द्विपक्षीय सहकार्यका विषयले महत्त्व पाएका छन्। भ्रमण भएमा दुई देशबीचको राजनीतिक सम्बन्ध, आर्थिक सहकार्य र आपसी हितका विषयमा छलफल हुने अपेक्षा गर्न सकिन्छ।

शक्तिशाली चम्पी आँधी नजिकिँदै गएपछि ताइवानमा जनजीवन प्रभावित भएको छ। तीव्र हावा र मुसलधारे वर्षाको जोखिम बढेपछि शुक्रबार टापुका अधिकांश क्षेत्रमा विद्यालय, कार्यालय र व्यवसाय बन्द गरिएका छन्। अधिकारीहरूले सर्वसाधारणलाई तटीय तथा पहाडी क्षेत्रबाट टाढा रहन आग्रह गरेका छन्।

ताइवानको केन्द्रीय मौसम प्रशासनका अनुसार आँधी कमजोर हुँदै गए पनि यसले अझै ठूलो क्षति पुर्‍याउन सक्ने जोखिम छ।

आँधीको केन्द्र नजिक हावाको गति प्रतिघण्टा करिब १९१ किलोमिटरसम्म पुगेको बताइएको छ। आँधी ताइवानको पूर्वी तटबाट करिब २२० किलोमिटर टाढा रहेको र उत्तरपूर्वी ताइवान हुँदै अघि बढ्ने अनुमान गरिएको छ।

आँधीसँग सम्बन्धित घटनामा ताइवानमा एक जनाको मृत्यु भएको छ भने दर्जनौं मानिस घाइते भएका छन्।

अधिकारीहरूका अनुसार समुद्री छालले बगाउँदा दक्षिणपश्चिमी तट नजिकैको सानो टापु लिउकिउमा एक जनाको मृत्यु भएको हो।

अग्नि नियन्त्रण विभागका अनुसार ट्राफिक दुर्घटना र लडेर घाइते हुनेसहित आँधीका कारण विभिन्न घटनामा मानिसहरू प्रभावित भएका छन्। जोखिममा रहेका पहाडी क्षेत्रबाट २ हजार ६३९ जनालाई सुरक्षित स्थानमा सारिएको छ।

आँधीका कारण ७७ हजारभन्दा बढी घरमा विद्युत् सेवा अवरुद्ध भएको थियो। यद्यपि, तीमध्ये धेरैजसो घरमा विद्युत् आपूर्ति पुनः सञ्चालनमा आइसकेको अधिकारीहरूले बताएका छन्।

मौसम अधिकारीहरूले शनिबारसम्म केही क्षेत्रमा ९० सेन्टिमिटरसम्म वर्षा हुन सक्ने चेतावनी दिएका छन्। अत्यधिक वर्षाले बाढी, पहिरो र नदीमा पानीको बहाव बढ्ने जोखिम रहेको छ।

जापानमा १६० भन्दा बढी उडान रद्द

चम्पी आँधीको प्रभाव जापानमा पनि देखिएको छ। चार जापानी वायुसेवा कम्पनीका १६० भन्दा बढी उडान रद्द गरिएका छन्, जसका कारण हजारौं यात्रु प्रभावित भएका छन्।

अल निप्पोन एयरवेज (एएनए) ले दक्षिणी ओकिनावा प्रान्तका मियाको र इशिगाकी विमानस्थलबाट हुने आगमन तथा प्रस्थानका सबै उडान दिनभरिका लागि रद्द गरेको जनाएको छ।

ओकिनावा नाहा, मियाजाकी, कागोशिमा र अन्य विमानस्थलमा पनि उडान सञ्चालन प्रभावित भएको छ।

जापान एयरलाइन्सले ताइपेई सोङशान र ताइवान ताओयुआन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलसँग सम्बन्धित उडानहरू पनि रद्द गरेको जनाएको छ।

ओकिनावा इलेक्ट्रिक पावरका अनुसार आँधीका कारण हजारौं घरपरिवारमा विद्युत् आपूर्ति अवरुद्ध भएको छ।

तीव्र हावा र भारी वर्षाले बाहिरी क्षेत्रमा मर्मत कार्य गर्न कठिन बनाएकाले कम्पनीले दूरसञ्चालन प्रणालीमार्फत विद्युत् पुनःस्थापना गर्ने प्रयास गरिरहेको छ।

जापानका प्रधानमन्त्री साने ताकाइचीले नागरिकलाई आँधीबेहरी, उच्च समुद्री छाल, बाढी र पहिरोको जोखिमप्रति सतर्क रहन आग्रह गरेकी छन्।

उनले विशेषगरी ओकिनावा र अमामी क्षेत्रमा तल्लो भूभागमा बाढी आउन सक्ने तथा नदीमा पानीको सतह बढ्न सक्ने चेतावनी दिएकी छन्।

टोकियोमा शुक्रबार आकाश बादलले ढाकिएको भए पनि आगामी दिनमा लगातार वर्षा हुन सक्ने पूर्वानुमान गरिएको छ। आँधीको प्रभावका कारण जापानका दक्षिणी टापुहरूमा यातायात र दैनिक जनजीवन थप प्रभावित हुन सक्ने अनुमान छ।

चीनतर्फ अघि बढ्ने अनुमान

मौसम पूर्वानुमानअनुसार चम्पी आँधी ताइवानको उत्तरपूर्वी तट पार गरेपछि जापानको दक्षिणी ओकिनावा टापुहरू नजिकबाट अघि बढ्ने सम्भावना छ।

त्यसपछि यसको मार्ग चीनको पूर्वी तट हुँदै उत्तरपूर्वतर्फ मोडिन सक्ने अनुमान गरिएको छ।

चीनको मौसम विज्ञान प्राधिकरणले आँधीलाई लिएर न्यूनतम तहको नीलो चेतावनी जारी गरेको छ।

अधिकारीहरूले आँधीको वास्तविक मार्ग र जमिनमा पर्ने प्रभाव अझै निश्चित नभएकाले मौसमसम्बन्धी आधिकारिक सूचना नियमित रूपमा हेर्न, समुद्री किनारबाट टाढा रहन र आवश्यक परे सुरक्षित स्थानमा जान सर्वसाधारणलाई आग्रह गरेका छन्।

दसैँ आउन लाग्दा खोटाङकी सपना राईको मनमा एउटा चिन्ता थियो–यसपालि उपत्यका छाडेर घर जान पाइएला कि नपाइएला? दसैँ आउनुअघिका सातामा लगातार परेको पानीले उनको मनमा आशङ्का उब्जाएको थियो। कतै बाटो बिग्रिने हो कि, कतै यात्रा नै कष्टकर हुने हो कि! विगतका दसैँमा झरीले दिएको सास्ती सम्झँदा यसपालि पनि घर जाने यात्रा सहज होला भन्नेमा उनी ढुक्क हुन सकेकी थिइन।

दसैँ नजिकिँदै जाँदा मौसम खुल्यो। आकाशमा घाम लाग्यो। दिन उज्यालो हुँदै गए। दसैँमा घर जाने बाटो सहज हुने भएपछि राईको मन फुरुङ्ग भयो। “प्रायः दसैँमा र दसैँको अघिपछि वर्षा हुँदा जानआउन नै सास्ती खेप्नुपर्थ्याे। यस पटक त त्यस्तो भएन, रमाइलो लागिरहेको छ,” उनी भन्छिन्, “दसैँमा खुलेको मौसमले मन रमाउनुका साथै आवतजावतका लागि बाटो सहज हुने रहेछ।”

चाडपर्व घर फर्किने बहाना पनि हुन्। आफन्त र प्रियजन भेट्ने मौका पनि हो। त्यसमाथि घमाइलो मौसममा रमाइलो गरी यात्रा गर्नुको मज्जा बेग्लै हुन्छ। दसैँमा घाम लाग्नु र पानी पर्नु सामान्य मौसमी घटना जस्तो देखिए पनि घर जाने तयारीमा रहेका मानिसका लागि यसको अर्थ बेग्लै हुन्छ। मौसमले कैंयौँका चाडपर्व मनाउने उत्साह र योजनालाई प्रभावित पार्छ।

सिन्धुलीका अमित तिमिल्सिनाले भने यस पटकको दसैँ उपत्यकामै बिताए। अघिल्लो वर्षको दसैँमा परेको झरीले दिएको सास्ती उनको मनमा ताजै थियो। त्यसैले यस वर्ष पनि त्यस्तै अवस्था दोहोरिन सक्ने अनुमान गर्दै उनले घर जाने योजना बनाएनन्। “यस वर्ष पनि झरी पर्‍यो भने सास्ती खेप्नुपर्ला कि भनेर उपत्यकामै बस्ने योजना बनाएँ तर अहिले दसैँको मौसम राम्रो भएपछि घर जानुपर्ने रहेछ भन्ने लागिरहेको छ,” उनी भन्छन्।

तिमिल्सिना जस्तै घर जाने इच्छा हुँदाहुँदै पनि बाटोको अवस्था र वर्षाको सम्भावनाले निर्णय लिन कठिन हुने अन्य थुप्रै पात्र छन्। जो उपत्यकामा अध्ययन र जागिरेको सिलसिलामा बस्न बाध्य छन्। उनीहरूलाई यस पटकको दसैँमा आकाश खुलेर र मौसम घमाइलो भएपछि उपत्यका नबाहिरिएकोमा पछुतो छ।

ललितपुरको गोदावारीकी कृतिका घिमिरेलाई भने यस पटक उपत्यका बाहिरको यात्रा गर्नुपर्ने थिएन। उनका लागि दसैँमा मौसम खुल्नुको अर्थ केही फरक थियो। उपत्यकाभित्रै आवतजावत गर्न पनि वर्षाले असहज बनाउने अनुभव उनीसँग छ। झरी परेका बेला बाटो हिलो हुने, सवारीसाधनमा यात्रा गर्न कठिन हुने र दैनिक कामकाजसमेत प्रभावित हुने भएकाले मौसम सफा हुँदा सहज महसुस हुने घिमिरे बताउँछिन्।

यसरी हेर्दा दसैँको मौसमले उपत्यका छाडेर घर जाने यात्रुलाई मात्र होइन, यहीँ बसेर चाडपर्व मनाउनेलाई पनि प्रभाव पार्छ। घाम लाग्दा बाहिर निस्कन, आफन्तकहाँ जान र दसैँको चहलपहलमा सहभागी हुन सहज हुन्छ। मौसम अनुकूल हुँदा सहरको दैनिकीसमेत केही सहज र उल्लासमय बन्छ।

गोदावरीकै कर्ण घिमिरेको अनुभवमा भने दसैँ र मौसमबीचको सम्बन्ध लामो समयदेखि देखिँदै आएको छ। उमेरले आठ दशक पार गरिसकेका उनले जीवनमा धेरै दसैँ मनाए। घिमिरेको सम्झनामा ढिलो गरी आउने दसैँमा प्रायः मौसम राम्रो हुने र छिटो आउने दसैँमा झरी पर्ने गरेको छ।

“पहिलापहिलाका अग्रजले पनि छिटोभन्दा दसैँ त ढिला आएको जाति हुन्थ्यो, बर्खे दसैँ त रमाइलो नै हुन्न भन्नुहुन्थ्यो। मेरो पनि सोही अनुभव छ,” उनी भन्छन्।

दसैँको मौसम सधैँ एउटै हुँदैन। गत वर्ष दसैँको रमझम सकिनै बाँकी थियो। हजारौँ सर्वसाधारण दसैँ मनाउन आफ्नै गाउँ फर्किएका थिए। निधारमा रातो टिका, जमरा लगाएर ओहोरदाहोर गर्ने क्रम जारी नै थियो। आफन्तको टिका थाप्न जानै बाँकी नै थियो।

यही चाडपर्वको उल्लासमय समयमा आएको एउटा सूचनाले आम सर्वसाधारणलाई झस्कायो। नेपाल मौसम विज्ञान विभागले गत वर्ष असोज १७ देखि २० गतेसम्म मुलुकका विभिन्न स्थानमा भारीदेखि अति भारी वर्षा हुने, बाढीपहिरोको समेत जोखिम रहेको भन्दै जो जहाँ छ, उही सुरक्षित रहन सन्देश जारी गर्‍यो।

त्यसपछि अन्य अन्तरसरकारी निकायले विभागको सूचना अनुसरण गर्दै विपद् व्यवस्थापनको पूर्वतयारीका लागि जुट्न थाले। राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणले कोशी, बागमती, गण्डकी र लुम्बिनी प्रदेशका विभिन्न स्थानमा भारी वर्षा हुने सम्भावना रहेकाले लामो दूरीका तथा काठमाडौं उपत्यकाभित्र सञ्चालन हुने सवारीसाधन आवागमन आगामी तीन दिनसम्म रोक्ने निर्णय गर्‍यो।

उक्त निर्णयपछि उपत्यका छाडी गाउँ जाने बिचल्लीमा परे। सवारी साधन आवागमन बन्द हुँदा कैयौँ सर्वसाधारणले आफन्तजनको हातबाट टिका लगाउन पाएनन्।

यस वर्षको दसैँकै अवधिमा वर्षाजन्य कुनै पनि विपद् नभएकोमा खुसी छन्, प्राधिकरणका कार्यकारी प्रमुख डा. धर्मराज उप्रेती। “गत वर्ष जस्तो वर्षा नभएकाले आवातजावतमा खासै समस्या भएन, वर्षाकै कारण कुनै विपद् भाग्नुपरेन,” उनी भन्छन्, “यद्यपि गत भदौ १० को रसुवा भोटेकोशी र असोज २५ को गोरखा बुढिगण्डकी बाढीले दिएको विपद्को पीडा भने बाँकी नै छ।”

काठमाडौं उपत्यका ट्राफिक प्रहरी कार्यालयका प्रहरी उपरीक्षक तथा प्रवक्ता नरेशराज सुवेदीले यस वर्ष दसैँमा वर्षा नभएका कारण सडक अवरुद्ध हुने, ट्राफिक चापको समस्या हुने, बाटो हिलो भएर सवारी साधन आवतजावतमा समस्या हुने जस्ता चुनौती नभएको बताए।

यातायात व्यवसायी राष्ट्रिय महासङ्घका अध्यक्ष पुण्यप्रसाद सिटौला (सरोज) ले यस वर्ष घमाइलो मौसमका कारण सोचेभन्दा बढी सर्वसाधारण उपत्यका बाहिरिएको बताए। “यस वर्ष भोटेकोशी र बुढिगण्डकी बाढीको विपद्ले दिएको पीडा, सडकको अवस्थाले मानिस उपत्यका छाडेर बाहिरिनेको सङ्ख्या सात लाख हाराहारीमा होला भन्ने सोचेका थियौँ तर ११ लाख हाराहारी बाहिरएका छन्,”उनले भने।

मनसुन बाहिरिसकेको र पश्चिमी वायुको प्रभाव नहुँदा अनुकूल मौसम

यसवर्ष पनि दसैँअघि नै सर्वसाधारणले दसैँको मौसम कस्तो हुन्छ भनेर फोन गर्ने गरेको बताउँछन्, नेपाल मौसम विज्ञान विभागका मौसमविद् डेभिड ढकाल। “दसैँमा मौसम कस्तो रहला भन्ने चासो सर्वसाधारणमा हरेक वर्ष हन्छ। यसवर्ष पनि दसैँको मौसम कस्तो होला भनेर सर्वसाधारणको फोन आउथ्यो,” उनी भन्छन्, “यस वर्ष भने दसैँको अवधिमा मौसम अनुकूल रह्यो। अधिकांश स्थानमा वर्षा नहुँदा घर जाने र फर्किने यात्रुले विगतका वर्षमा जस्तो झरीको सास्ती खेप्नुपरेन।”

ढकालका अनुसार फूलपातीको अघिल्लो दिन सङ्खुवासभा, झापा, लमजुङ, कास्की र स्याङ्जाका केही स्थानमा हल्का वर्षा भए पनि त्यसले जनजीवन र सडक यातायातमा उल्लेख्य प्रभाव परेन। “यस वर्ष दसैँका बेला मनसुन बाहिरिसकेको र पश्चिमी वायुको प्रभावसमेत नरहेकाले वर्षा भएन। दसैँ छिटो पर्दा भने मनसुन पूर्ण रूपमा बाहिरिइसकेको नहुन सक्छ,”उनले भने, “मनसुन बाहिरिएपछि पनि पश्चिमी वायु सक्रिय भयो भने वर्षा हुनसक्ने भएकाले दसैँको मौसम सधैँ एउटै हुँदैन।”

साता दिनपछि वर्षा हुन सक्छ, सतर्क रहन तर त्रसित नहुन अनुरोध

नेपाल मौसम विज्ञान विभागले आगामी साता मङ्गलवारदेखि मुलुकको केही भू–भागमा वर्षा हुनसक्ने सम्भावना रहेको जनाएको छ। यसले भने दसैँका लागि उपत्यका फर्कनेलाई भने केही असहजता हुन सक्ने सम्भावना छ।

विभागअन्तर्गत मौसम पूर्वानुमान माहाशाखाका मौसमविद् राजन महर्जन वर्षा हुनसक्ने सम्भावना भए पनि क्रसित हुन आवश्यक नरहेको बताए। “अर्को साता मङ्गलबार वर्षा हुन सक्ने सम्भावना देखिएको छ तर कुन स्थानमा कति र कहिलेसम्म वर्षा हुन सक्छ निश्चित छैन,”उनले भने, “अहिले सामाजिक सञ्जालतिर साता दिनसम्म वर्षा हुने भनेर फैलाएको खबरले किसान त्रसित देखिन्छन्। प्रणाली परिवर्तन भइरहने भएकाले अहिल्यै नै त्रसित हुनु पर्दैन।”

महर्जनका अनुसार तीन दिनसम्म मौसम पूर्वानुमान धेरै हदसम्म मिल्ने तर साता दिनसम्मको पूर्वानुमान सधैँ मिल्दैन। “केही दिनपछि मात्र हामी आगामी साता हुने वर्षाबारे सूचना सम्प्रेषण गर्नेछौँ। वर्षाको विषयमा विभागको आधिकारिक सूचनालाई मात्रै ग्रहण हुन आग्रह गर्दछु,” उनले भने।

- प्रगति ढकाल\रासस

कर्णाली याक्सले तेस्रो नेपाल प्रिमियर लिग (एनपिएल) को लागि टेष्ट राष्ट्र पाकिस्तानका कप्तान साहिवजादा फर्हानलाई अनुबन्ध गरेको छ।

क्लबले बिहीबार ३० वर्षीय मध्यक्रमका दाया हाते ब्याटर फर्हानलाई अनुबन्ध गरेको घोषणा गरेको हो। उनी कर्णाली याक्समा अनुबन्ध हुने दोस्रो पाकिस्तानी राष्ट्रिय टिमका खेलाडी हुन्।

बिहीबार नै कर्णालीले पाकिस्तानका चर्चित अलराउन्डर हुसैन तलातलाई अनुबन्ध गरेको थियो। मध्यक्रमका ब्याटर फर्हानले सन् २०१८ मा अस्ट्रेलियाबाट खेल्दै टी–२० आईमा डेब्यु गरेका थिए।

उनले पाकिस्तानबाट टी–२० मा ५१ खेल खेल्दा एक हजार ५ सय ५४ रन बनाएका छन्। जसमा २ शतक र १३ अर्धशतक सामेल छ। उनले रावलपिण्डीमा भएको पछिल्लो तीन टी–२० आईमै अर्धसतक बनाएका छन्।

कर्णाली याक्स स्पोट्स् प्रालीमा मालिक गृहेन्द्र घिमिरेले फर्हानको आगमनसँगै टिमको मध्यक्रम बलियो बन्ने बताए।

‘फर्हान जस्ता खेलाडी एनपिएलमा खेलाउन पाउनु हाम्रो खुसीको कुरा हो। हामी उनलाई भित्राउन सफल भएका छौं,’ मालिक घिमिरेले भने, ‘पाकिस्तानका कप्तान फर्हानको आगमनसँगै कर्णाली याक्सको मध्यक्रम निकै बलियो भएको विश्वास छ।’

मालिक घिमिरेले फर्हान जस्ता खेलाडीलाई एनपिएलमा भित्राउन पाउनु पयर्टन प्रवर्धनमा अर्को खुड्किलो पार गरेको पनि बताए।

पाकिस्तानी कप्तान तेस्रो सिजनको लागि कर्णाली याक्समा अनुबन्ध हुने पाँचौ विदेशी खेलाडी हुन्। यसअघि कर्णालीले पाकिस्तानकै अलराउन्डर हुसैन तलातसँगै बंगलादेशका युवा ब्याटर अरिफुल इस्लाम र अकबर अलीलाई भित्राइसकेको छ।

त्यस्तै, दोस्रो सिजनमा सानदार प्रदर्शन गरेको स्कटल्यान्डका अलराउन्डर मार्क वाट पनि टिममा अनुबन्ध भइसकेका छन्। वाटबाहेक फर्हान, तलात, अरिफुल र अकबर तीनै जना पहिलो पटक एनपिएल खेल्दैछन्।

कात्तिक ९ बाट सुरु हुने एनपिएलको लागि कर्णालीको मार्कीमा सोमपाल कामी छन्। यस्तै, राष्ट्रिय टिमबाट खेलिरहेका अलराउन्डर गुल्शन झा र बलर नन्दन यादव पनि कर्णालीमै छन्।

यसबाहेक कर्णालीले कर्णाली प्रदेशकै विपिन शर्मा, युनिस विक्रम सिंह र दीपेन्द्र रावतसँगै पवन सरार्फ, युवराज खत्री, दीपक डुम्रे, सुर्य तामाङ, दिवान पुन, शिवम तिवारी र सचिन शर्मालाई अनुबन्ध गरेको छ।

मकवानपुरको हेटौँडा उपमहानगरपालिका–८ भावना मार्गमा एक पुरुष झुण्डिएको अवस्थामा मृत फेला परेका छन् भने उनकी श्रीमती घाइते अवस्थामा फेला परेकी छन्।

जिल्ला प्रहरी कार्यालय मकवानपुरका अनुसार आज बिहान करिब १ः४५ बजे ४५–४६ वर्षीय शंकर कार्की घरभित्र झुण्डिएको अवस्थामा फेला परेका हुन्। उनकी ४० वर्षीया श्रीमती चरिमाया कार्की भान्साकोठामा घाइते अवस्थामा फेला परेकी थिइन्।

प्रारम्भिक विवरणअनुसार श्रीमान्–श्रीमतीबीच विवाद भएको र त्यसपछि फोन सम्पर्क हुन नसकेको खबर महिलाको माइती पक्षबाट पुरुषकी दिदी भवानी महतलाई पुगेको थियो। त्यसपछि उनी भाइको घरमा पुग्दा घरको ढोका भित्रबाट चुकुल लगाइएको अवस्थामा भेटिएको थियो।

शंका लागेपछि स्थानीयलाई खबर गरिएको र स्थानीयमार्फत प्रहरीलाई जानकारी पुगेको थियो। प्रहरी टोली घटनास्थलमा पुगेर स्थानीय तथा मृतकका दिदीभिनाजुको रोहबरमा दोस्रो तलामा रहेको घरको ढोका फोडेर हेर्दा शंकर झुण्डिएको अवस्थामा र उनकी श्रीमती घाइते अवस्थामा फेला परेकी थिइन्।

घाइते चरिमायाको मुख, टाउको र दुवै खुट्टामा चोट लागेको प्रहरीले जनाएको छ। उनको अवस्था मध्यम रहेको र उद्धार गरी उपचारका लागि हेटौँडा अस्पताल पठाइएको थियो। थप उपचारका लागि उनका छोराले चितवन लगेका छन्।

प्रहरीका अनुसार घटनास्थलमा रगत लागेको अवस्थामा ढुङ्गाको लोहोरो र इँटा फेला परेका छन्। घटनाको थप अनुसन्धानका लागि इलाका प्रहरी कार्यालय पशुपतिनगरका प्रहरी निरीक्षक किशोर आचार्यको नेतृत्वमा टोली खटिएको छ। जिल्ला प्रहरी कार्यालय मकवानपुरबाट प्रहरी निरीक्षक उमाशंकर प्रसादको टोलीले पनि घटनास्थल तथा अस्पतालमा आवश्यक अनुसन्धान गरेको छ।

घटनास्थल सुरक्षित राखी आवश्यक मुचुल्का तयार गर्ने तथा शवलाई सरकारी अस्पताल लैजाने प्रक्रिया अघि बढाइएको प्रहरीले जनाएको छ।

घटना हुँदा घरमा श्रीमान्–श्रीमती मात्रै रहेको प्रारम्भिक विवरणमा उल्लेख छ। घटनाको कारण र परिस्थितिबारे प्रहरीले थप अनुसन्धान गरिरहेको छ।

अर्थमन्त्री डा. स्वर्णिम वाग्ले र भारतका प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीबिच नयाँदिल्लीमा संक्षिप्त भेटवार्ता भएको छ। ‘एनडीटीभी वर्ल्ड समिट २०२६’ मा सहभागी हुने क्रममा बिहीबार राति दुई नेताबिच भेट तथा कुराकानी भएको अर्थ मन्त्रालयले जनाएको छ।

अर्थ मन्त्रालयका अनुसार नयाँदिल्लीस्थित ताज प्यालेस होटलमा आयोजित समिटमा प्रधानमन्त्री मोदीले सम्बोधन गरेको सत्रमा अर्थमन्त्री वाग्ले अतिथिका रूपमा सहभागी भएका थिए। सत्र सकिएपछि उनीहरूबिच संक्षिप्त कुराकानी भएको हो।

भेटवार्ताका क्रममा के विषयमा छलफल भयो भन्नेबारे भने अर्थ मन्त्रालयले विस्तृत जानकारी सार्वजनिक गरेको छैन।

समिटमा सहभागी हुन बिहीबार नयाँदिल्ली पुगेका अर्थमन्त्री वाग्लेले ‘निकटताबाट समृद्धिः भारत-नेपाल अवसर’ शीर्षकको विशेष सत्रलाई पनि सम्बोधन गरेका छन्। उक्त सत्रमा उनले नेपाल र भारतबिचको आर्थिक सम्बन्ध तथा सहकार्यका अवसरबारे धारणा राखेका थिए।

त्यसैगरी, भारतका विदेशमन्त्री डा.एस. जयशंकरले सम्बोधन गरेको समिटको विशेष सत्रमा पनि अर्थमन्त्री वाग्ले सहभागी भएका थिए। उक्त सत्रमा बदलिँदो विश्व व्यवस्था र अन्तर्राष्ट्रिय परिस्थितिबारे दुई नेताबिच प्रश्नोत्तर भएको जनाइएको छ।

अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा नेपालको प्रतिनिधित्व गर्दै सहभागी भएका अर्थमन्त्री वाग्लेको भारत भ्रमणलाई नेपाल–भारत सम्बन्ध र आर्थिक सहकार्यका विषयमा विचार आदानप्रदान गर्ने अवसरका रूपमा हेरिएको छ। यद्यपि मोदीसँगको भेटमा कुनै औपचारिक सहमति वा निर्णय भएको विवरण सार्वजनिक गरिएको छैन।

पीएचपी प्रोग्रामिङ प्रणालीमा देखिएको सुरक्षा जोखिमलाई ध्यानमा राख्दै नेपाल राष्ट्र बैंकसहित विभिन्न बैंक तथा वित्तीय संस्था, भुक्तानी सेवा प्रदायक र रेमिट्यान्स कम्पनीले आफ्ना वेबसाइट अस्थायी रूपमा बन्द गरेका छन्।

सम्भावित साइबर आक्रमणबाट जोगिन पूर्वसावधानी अपनाइएको राष्ट्र बैंकले जनाएको छ।

वेबसाइट बन्द हुँदा अनलाइन बैंकिङ, नयाँ खाता खोल्ने, केवाईसी विवरण अद्यावधिक गर्ने तथा केही डिजिटल भुक्तानी सेवामा अस्थायी अवरोध देखिएको छ।

यद्यपि, राष्ट्र बैंकका अनुसार यो कदम सुरक्षा जोखिम न्यूनीकरण र प्रणाली अद्यावधिक गर्ने उद्देश्यले चालिएको हो।

राष्ट्र बैंकका प्रवक्ता तथा कार्यकारी निर्देशक गुरुप्रसाद पौडेलले पीएचपीमा देखिएको जोखिमलाई ध्यानमा राखेर वेबसाइट तथा अनलाइन प्रणालीलाई इन्टरनेटबाट अलग राखिएको बताए। प्राविधिक टोलीले आवश्यक सुरक्षा अद्यावधिक गर्ने काम गरिरहेको उनले जानकारी दिए।

उनका अनुसार बैंक तथा वित्तीय संस्थालाई अनलाइन प्रणाली सञ्चालन गर्दा सतर्कता अपनाउन निर्देशन दिइएको छ। साथै, राष्ट्र बैंकमा गरिने केही प्रतिवेदनसम्बन्धी कामसमेत अफलाइन माध्यमबाट गर्न भनिएको छ।

राष्ट्र बैंकले हालसम्म बैंकिङ प्रणालीमा समस्या आएको वा सर्वसाधारणको रकम तथा व्यक्तिगत विवरण चोरी भएको पुष्टि नभएको स्पष्ट पारेको छ। वेबसाइट बन्द गरिनुलाई बैंक ह्याक भएको प्रमाणका रूपमा लिन नहुने पनि अधिकारीहरूको भनाइ छ।

नेपाल बैंकर्स एसोसिएसनका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत अनिल शर्माका अनुसार बैंकहरूले सम्भावित जोखिमबाट जोगाउन वेबसाइटमा रहेका सार्वजनिक विवरण तथा सेवाहरूको सुरक्षा जाँच गरिरहेका छन्।

उनका अनुसार वेबसाइटमा देखिएको समस्याले बैंकहरूको मुख्य बैंकिङ प्रणालीमा प्रत्यक्ष असर परेको छैन।

यसैबीच, केही बैंकले आवश्यक सुरक्षा अद्यावधिक पूरा गरी आफ्ना वेबसाइट पुनः सञ्चालनमा ल्याएका छन्। नबिल बैंकका सूचना प्रविधि प्रमुख प्रवेश पौडेलले बैंकका प्रमुख वेबसाइटहरू अद्यावधिक गरी सञ्चालनमा ल्याइएको र अनलाइन सेवामा अवरोध नरहेको जानकारी दिए।

पीएचपीसम्बन्धी सुरक्षा जोखिमका कारण नेपालमा मात्र नभई विश्वका विभिन्न सरकारी तथा निजी वेबसाइटसमेत प्रभावित भएका छन्। सम्भावित जोखिम नियन्त्रण गर्न सम्बन्धित निकायहरूले प्रणाली अद्यावधिक गर्ने वा सुरक्षा सुनिश्चित नहुँदासम्म वेबसाइट अस्थायी रूपमा बन्द गर्ने उपाय अपनाएका छन्।

प्राविधिक विज्ञहरूले जोखिमयुक्त सफ्टवेयर प्रयोग गर्ने संस्थालाई आवश्यक सुरक्षा प्याच तथा नयाँ संस्करण जडान गर्न र प्रणालीको सुरक्षा परीक्षण गर्न सुझाव दिएका छन्।

बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूले पनि जोखिम मूल्याङ्कन र सुरक्षा अद्यावधिक पूरा गरेपछि मात्र प्रभावित सेवाहरू पूर्ण रूपमा सञ्चालनमा ल्याउने तयारी गरेका छन्।

भारतीय वायुसेवा कम्पनी इन्डिगोले साउदी अरबको रियादबाट आउने र त्यहाँ जाने उडानहरू सन् २०२६ अक्टोबर ३१ सम्म (उक्त दिनसमेत) रद्द गर्ने निर्णय गरेको छ।

इन्डिगोले जारी गरेको विज्ञप्तिमा बदलिँदो सुरक्षा अवस्थालाई ध्यानमा राख्दै उडान रद्द गर्ने निर्णय गरिएको जनाएको छ। त्यस्तै, जेद्दा, दमाम र मदिनाबाट आउने तथा त्यहाँ जाने उडानहरू अक्टोबर २७, २०२६ सम्म रद्द रहने कम्पनीले जनाएको छ।

इन्डिगोले यात्रु र चालक दलका सदस्यहरूको सुरक्षा आफ्नो सर्वोच्च प्राथमिकता रहेको बताएको छ। वायुसेवा कम्पनीले परिस्थितिलाई निरन्तर निगरानी गरिरहेको र अवस्थाको मूल्याङ्कन गर्न सम्बन्धित अधिकारीहरूसँग समन्वय गरिरहेको जनाएको छ।

उडान रद्द भएका यात्रुहरूलाई बुकिङ गर्दा उपलब्ध गराएको सम्पर्क विवरणमार्फत जानकारी दिइरहेको कम्पनीले बताएको छ। यात्रुहरूलाई विमानस्थल जानुअघि इन्डिगोको आधिकारिक वेबसाइटमा गएर आफ्नो उडानको अवस्था जाँच गर्न पनि आग्रह गरिएको छ।

यात्रा योजनामा पर्न सक्ने असुविधा र अनिश्चितताप्रति इन्डिगोले दुःख व्यक्त गरेको छ।

इन्डिगोको उक्त विज्ञप्ति पुनःप्रकाशित गर्दै साउदी अरबस्थित भारतीय दूतावासले पनि रियादबाट आउने तथा त्यहाँ जाने उडानहरू अक्टोबर ३१ सम्म र जेद्दा, दमाम तथा मदिनाबाट आउने र त्यहाँ जाने उडानहरू अक्टोबर २७ सम्म रद्द रहने जानकारी दिएको छ।

एसियाली फुटबल महासंघ (एएफसी) ले फिफा अध्यक्ष जियानी इन्फान्टिनोलाई आगामी कार्यकालका लागि पुनः निर्वाचित गराउन समर्थन गर्ने घोषणा गरेको छ।

एएफसी अध्यक्ष शेख सलमान बिन इब्राहिम अल खलिफाले शुक्रबार टोकियोमा आयोजित महासंघको असाधारण सम्मेलनमा इन्फान्टिनोको नेतृत्वप्रति समर्थन जनाउँदै एसियाली फुटबल परिवार उनको पक्षमा एकजुट भएर अघि बढ्न तयार रहेको बताएका हुन्।

एएफसीको यो घोषणालाई विशेष महत्त्वका साथ हेरिएको छ। किनभने दुई महिनाअघि मात्रै एएफसीले युरोपेली फुटबल महासंघ (यूईएफए( तथा उत्तर र मध्य अमेरिकी फुटबल प्रशासकीय निकायहरूसँग मिलेर इन्फान्टिनोमाथि ‘आधारभूत विश्वास उल्लंघन’ गरेको आरोप लगाएको थियो।

तर, पछिल्लो घटनाक्रमले एएफसी र फिफा अध्यक्षबीचको सम्बन्धमा सुधार आएको संकेत गरेको छ।

एएफसीमा ४७ सदस्य राष्ट्र छन्। सबै सदस्यले अध्यक्ष शेख सलमानको निर्देशनअनुसार मतदान गर्छन् भन्ने निश्चित नभए पनि एसियाली सदस्यहरूको समर्थनले इन्फान्टिनोको पुनः निर्वाचन अभियानमा निर्णायक भूमिका खेल्न सक्छ।

इन्फान्टिनो फिफा अध्यक्षका रूपमा चौथो कार्यकालका लागि प्रतिस्पर्धा गर्ने तयारीमा छन्।

फिफाको अध्यक्ष पदका लागि निर्वाचन आगामी मार्चमा हुँदैछ। इन्फान्टिनोविरुद्ध उम्मेदवारी दर्ता गर्ने अन्तिम मिति नोभेम्बर १८ तोकिएको छ। उपलब्ध विवरणअनुसार, अहिलेसम्म उनको प्रतिस्पर्धामा उत्रिने गरी कसैले पनि उम्मेदवारी दर्ता गरेका छैनन्।

टोकियोमा आयोजित एएफसीको असाधारण सम्मेलनलाई सम्बोधन गर्दै शेख सलमानले इन्फान्टिनोको नेतृत्वलाई समर्थन गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गरे। उनले मञ्चमै इन्फान्टिनोलाई अँगालो हालेर समर्थनको सन्देश दिएका थिए।

‘फिफा अध्यक्षका रूपमा नयाँ जनादेश खोज्दै गर्दा हामी तपाईं र तपाईंको नेतृत्वलाई समर्थन गर्ने हाम्रो पूर्ण प्रतिबद्धता पुष्टि गर्छौं,’ शेख सलमानले भने।

उनले इन्फान्टिनोले एसियाका विभिन्न देशको भ्रमण गरेको र महादेशका सदस्य राष्ट्रहरूसँग संवाद गरेको उल्लेख गरे। सदस्यहरूको भावना आफूले बुझेको बताउँदै उनले इन्फान्टिनोप्रतिको समर्थन स्पष्ट रहेको धारणा राखे।

‘मेरो भावना, म विश्वस्त छु, मेरा अधिकांश सदस्यहरूको भावना पनि हो। मैले त्यो कुरा तपाईंलाई भनिसकेको छु,’ एएफसी अध्यक्षले भने।

यद्यपि, उनले एएफसीका सबै सदस्यले एउटै धारणा राख्ने निश्चित नभएको संकेत पनि गरे। तर, बहुसंख्यक सदस्य इन्फान्टिनोको समर्थनमा उभिने उनको विश्वास थियो।

दुई महिनामै बदलियो एएफसीको धारणा

एएफसीको पछिल्लो निर्णयले केही समयअघिको विवादलाई फेरि चर्चामा ल्याएको छ। करिब दुई महिनाअघि एएफसीले यूईएफए तथा उत्तर र मध्य अमेरिकाका फुटबल प्रशासकीय निकायहरूसँग मिलेर इन्फान्टिनोमाथि संस्थागत विश्वासमा आघात पुर्‍याएको आरोप लगाएको थियो।

विवादको केन्द्रमा फिफाका कार्यक्रम, विशेषगरी विश्वकपसँग सम्बन्धित व्यावसायिक अधिकार र हिस्सेदारी निजी लगानीकर्तालाई बिक्री गर्ने योजना थियो।

उक्त योजना करिब ४.२ अर्ब अमेरिकी डलरको रहेको बताइएको थियो, जुन पछि खारेज गरियो।

इन्फान्टिनोले गत साता ज्युरिखमा बसेको फिफाको ३७ सदस्यीय परिषद् बैठकमा उक्त योजनासँग सम्बन्धित आफ्नो भूमिकाबारे माफी मागेका थिए।

फिफा परिषद्को अध्यक्षता स्वयं इन्फान्टिनोले गर्दै आएका छन्। निजी लगानीकर्तालाई समेट्ने उक्त योजना तयार पार्ने क्रममा आफूबाट गल्ती भएको उनले स्वीकार गरेका थिए।

शुक्रबारको सम्बोधनमा शेख सलमानले इन्फान्टिनोसँग विगतमा केही विषयमा मतभेद रहेको स्वीकार गरे। तर, उनले विवादका विस्तृत पक्ष खुलाएनन्।

‘जियानी, म यो स्पष्ट पार्न चाहन्छु—हो, हामीले विगतमा केही मुद्दाका विषयमा छलफल गरेका थियौँ। तर, दुईवटा कुरालाई एकै ठाउँमा नराखौँ,’ उनले भने।

उनले ज्युरिखमा पछिल्ला दिनमा भएको भेटवार्ताले दुवै पक्षबीच वास्तविक समझदारी बनेको संकेत गरेको पनि बताए।

‘मलाई लाग्छ, ज्युरिखमा पछिल्ला केही दिनमा हामीबीच भएको छलफलले हामीबीच साँचो समझदारी रहेको स्पष्ट पारेको छ,’ शेख सलमानले भने।

विगतका विवादलाई इतिहासको हिस्साका रूपमा लिनुपर्ने उल्लेख गर्दै उनले त्यसबाट सबैले महत्त्वपूर्ण पाठ सिकेको विश्वास व्यक्त गरे। अब भविष्यमा कसरी मिलेर अघि बढ्ने भन्ने विषय महत्त्वपूर्ण रहेको उनको भनाइ थियो।

विश्वभर समर्थन जुटाउँदै इन्फान्टिनो

फिफा अध्यक्ष इन्फान्टिनो आगामी निर्वाचनलाई लक्षित गर्दै विश्वभरका सदस्य राष्ट्रसँग भेटघाट र संवादमा सक्रिय छन्। फिफाको मिडिया कार्यालयले पनि उनको अन्तर्राष्ट्रिय भ्रमणलाई प्रचार गर्दै आएको छ।

इन्फान्टिनोको नेतृत्वमा साना तथा ठूला फुटबल राष्ट्रका लागि फिफाबाट उपलब्ध हुने आर्थिक सहयोग उल्लेख्य रूपमा बढेको विषयलाई उनको निर्वाचन अभियानको महत्त्वपूर्ण पक्षका रूपमा हेरिएको छ।

आलोचकहरूले भने आर्थिक सहयोग र सदस्य राष्ट्रहरूको मतदानबीच सम्भावित सम्बन्धबारे प्रश्न उठाउँदै आएका छन्।

सम्मेलनमा शेख सलमानले इन्फान्टिनोको व्यस्त भ्रमण तालिकाको प्रशंसा गर्दै हल्का शैलीमा टिप्पणी गरे।

‘यहाँ आउनुभएकोमा धन्यवाद। मलाई थाहा छ, तपाईं सबै ठाउँमा पुग्नुभएको छ। तपाईंले यो कसरी गर्न सक्नुहुन्छ भन्ने मलाई थाहा छैन। तर, लगभग सबै देशमा पुग्ने कीर्तिमान तपाईंले बनाइसक्नुभएको छ भन्नेमा म विश्वस्त छु,’ उनले भने।

इन्फान्टिनोले स्वीकारे गल्ती, एकतामा जोड

शेख सलमानपछि सम्बोधन गरेका इन्फान्टिनोले एएफसीको समर्थनप्रति आभार व्यक्त गर्दै विगतका गल्तीबाट सिकेर अगाडि बढ्नुपर्नेमा जोड दिए।

उनले धेरै काम गर्दा राम्रा उपलब्धिसँगै गल्ती पनि हुन सक्ने स्वीकार गरे। गल्ती स्वीकार गर्नु, माफी माग्नु र अनुभवबाट पाठ सिक्नु नै नेतृत्वको महत्त्वपूर्ण पक्ष भएको उनको भनाइ थियो।

‘जब तपाईं धेरै काम गर्नुहुन्छ, आशा छ हामीले गरेजस्तै धेरै राम्रा काम पनि गर्नुहुन्छ, तर केही गल्तीसमेत हुन सक्छन्,’इन्फान्टिनोले भने।

उनले थपे, ‘महत्त्वपूर्ण कुरा भनेको तपाईंले भन्नुभएजस्तै अनुभवबाट सिक्नु, गल्तीबाट पाठ सिक्नु, माफी माग्नु, अगाडि बढ्नु, एकताबद्ध हुनु र हाम्रो भविष्यका लागि मिलेर निर्माण गर्नु हो।’

आफ्नो नेतृत्वमा फिफाको आर्थिक सहयोगबाट लाभान्वित हुने सदस्य राष्ट्रहरूको संख्या र रकम बढेको विषय उल्लेख गर्दा इन्फान्टिनोको सम्बोधनमा उल्लेखनीय ताली बजेको थियो।

उनले आफूले फिफा अध्यक्षको जिम्मेवारी सम्हाल्नुअघि प्रत्येक सदस्यले चार वर्षको अवधिमा ४१ लाख अमेरिकी डलर प्राप्त गर्ने व्यवस्था रहेकोमा अर्को वर्ष जनवरी १ देखि उक्त रकम बढेर ४ करोड २५ लाख अमेरिकी डलर पुग्ने दाबी गरे।

इन्फान्टिनोले फिफाको आर्थिक सहयोग प्रणालीलाई आफ्नो नेतृत्वको प्रमुख उपलब्धिका रूपमा प्रस्तुत गर्दै सदस्य राष्ट्रहरूलाई सहयोग विस्तार गरिएको बताए।

पुनः निर्वाचनमा एसियाको भूमिका निर्णायक बन्न सक्ने

४७ सदस्य रहेको एएफसीको समर्थनले इन्फान्टिनोको पुनः निर्वाचन अभियानलाई बलियो बनाउने सम्भावना छ।

यद्यपि, सबै सदस्य राष्ट्रले एउटै उम्मेदवारलाई समर्थन गर्नेछन् भन्ने सुनिश्चित छैन। निर्वाचनमा अन्य क्षेत्रका फुटबल महासंघ तथा सदस्य राष्ट्रहरूको भूमिका पनि महत्त्वपूर्ण हुनेछ।

दुई महिनाअघि विश्वाससम्बन्धी विवादमा इन्फान्टिनोको आलोचना गरेको एएफसीले अहिले पुनः समर्थन घोषणा गर्नुले फिफाभित्रको राजनीतिक समीकरणमा आएको परिवर्तनलाई उजागर गरेको छ।

मार्चमा हुने निर्वाचनअघि नोभेम्बर १८ सम्म उम्मेदवारी दर्ता गर्न सकिने भएकाले आगामी दिनमा अन्य उम्मेदवार मैदानमा उत्रिन्छन् वा इन्फान्टिनो निर्विरोध निर्वाचित हुने सम्भावना बन्छ भन्ने विषयमा चासो बढेको छ।

काठमाडौँको दक्षिण भेगस्थित आदिनाथको मन्दिरमा आश्विन शुक्ल पूर्णिमादेखि कात्तिक शुक्ल पूर्णिमासम्म सञ्चालन गरिने एक महिने मेलाको तयारी भएको छ। एक महिने मेला यही कात्तिक ९ गतेदेखि सुरु हुनेछ।

मेलाको तयारीका लागि कीर्तिपुर नगरपालिका–६ स्थित मन्दिरमा सरसफाइ लगायत कार्य सुरु भएको छ। मेला व्यवस्थापन समितिको आयोजना र स्थानीय सङ्घसंस्थाको समन्वयमा मन्दिर तथा आसपास क्षेत्रमा सरसफाइ गरिएको हो।

अहिले मन्दिर सिँगारिएर चिटिक्क बनाइएको छ। मन्दिरमा शिव र पार्वतीको संयुक्त आकार प्रतिबिम्बित मूर्ति राखिएकाले आदिनाथ तथा अर्धनारेश्वरसमेत भनिन्छ।

परिवारमा सुख, समृद्धि प्राप्त हुनाका साथै भय, रोग र विघ्नबाट मुक्त हुने विश्वासका साथ लाग्ने मेलामा यस वर्ष झन्डै दुई लाख भक्तजनको सहभागिता हुने अनुमान गरिएको मेला व्यवस्थापन समितिले जनाएको छ।

हिन्दू तथा बौद्ध अनुयायीको साझा संस्कृतिका रूपमा रहेको आदिनाथलाई हिन्दू धर्मावलम्बीले शिव शक्तिका प्रतीक र बौद्ध अनुयायीले लोकेश्वर तथा करुणाका प्रतीकका रूपमा पूजाआजा गर्ने चलन छ।

करिब तीन करोड २५ लाख रुपैयाँ लागतको चलचित्र ‘छ माया छपक्कै २’ दसैँको अवसर पारेर फूलपातीदेखि प्रदर्शनमा आएको छ। तर यस्तो समयमा धेरै जस्तो निर्माता आफ्नो लगानीलाई लिएर चिन्तित देखिन्छन् भने चलचित्रलाई चलाउनका लागि अनेकौँ दाउ अपनाउने गर्दछन्।

तर यस पटक भने अभिनेता तथा निर्माता दीपक राज गिरीको चलचित्र ‘छ माया छपक्कै २’ चल्नै पर्ने दबाबबाट मुक्त भएको उनले स्वीकारेका छन्। उनले एक अन्तर्वार्तामा भने, ‘यो मेरो मास्टर प्रोडक्ट होइन। ‘छक्का पन्जा’ भएको भए, ओहो मेरो छक्का पन्जा चलेन भने के गर्ने हुन्थ्यो। अहिलेको जुन ‘छ माया छपक्कै २’ हो यसअघिको श्रृंखला दर्शकले मन पराउनु भएको थियो। यस पटक पनि दर्शकले मन पराउनु हुने छ।’ जस कारण यसको दोस्रो श्रृंखलालाई लिएर गिरी तनावमुक्त देखिएका छन्।

चलचित्र विकास बोर्ड अनुसार यसअघिको ‘छ माया छपक्कै’ ले नौ करोड बढी रुपैयाँको कलेक्सन गरेको थियो।

अवैध रूपमा ल्याइँदै गरेका विभिन्न किसिमका पटाकासहित एक अटो चाललाई प्रहरीले पक्राउ गरेको छ।

जिल्ला प्रहरी कार्यालय, दाङका प्रहरी निरीक्षक कुमार पौडेलका अनुसार पक्राउ पर्नेमा भारत उत्तर बलरामपुर घर भई हाल तुलसीपुर उपमहानगरपालिका–५ आलुमण्डि निवासी २५ वर्षीय अनुभव अग्रवाल छन्।

अग्रवाललाई कोइलाबास नाका हुँदै रा १ ह ४८१७ नम्बरको अटोमार्फत ती सामान ल्याउँदै गरेका बखत प्रहरीले गढवा गाउँपालिका–८, चारखम्बाबाट पक्राउ गरेको जनाएको छ।

बरामद गरिएका पटाकाको बजार मूल्य रु दुई लाख १० हजार १३६ बराबरको रहेको इलाका प्रहरी कार्यालय, तुलसीपुरका प्रमुख होमबहादुर पराजुलीले जानकारी दिए।

यसबारे थप अनुसन्धान भइरहेको प्रहरीले जनाएको छ।