"

नेताजी ! हाम्रो फुटपाथ जिन्दावाद

बिहिबार, ३१ जेठ २०७५, १० : २५ डा.साफल्य अमात्य


काठमाडौँ उपत्यकाभित्र फुटपाथ अथवा यात्रु हिँड्ने सडकको पेटी विरलै देखिन्छ । काठमाडौँ सहरभित्र केही ठाउँहरूका सडकहरूमा भने फुटपाथहरू देखिन्छन् तर दुईचार ठाउँका सडकहरूमा बाहेक अन्य सडकहरूका फुटपाथहरूलाई फुटपाथ कसरी भन्ने ? फुटपाथ भन्न त्यहाँ यात्रु हिँड्ने बाटो पनि त हुनुप¥यो ?
एक दिन यसो म्युजियम मार्ग छाउनीदेखि त्रिपुरेश्वरसम्म जाने काम प¥यो । मौसम राम्रै भएको हुनाले बिस्तारै हिँडेर जानुप¥यो भनी घरबाहिर सडकमा आर्लें । म्युजियम मार्गदेखि ताहाचल क्याम्पस र ताहाचल क्याम्पसदेखि विष्णुमतीको पुलसम्म फुटपाथ भनेकै छैन । यदाकदा एकदुई घरधनीहरूले आ–आफ्नो घरको भुइँ तल्लाको सटरमा किनमेल गर्न आउनेहरूको सजिलोका लागि भनेर आ–आफ्नो घर अगाडि पेटी बनाइदिएका रहेछन् । त्यही पेटी पेटीबाटहिँडी म विष्णुमतीको पुलनिर आइपुगेँ । यहाँसम्म आइपुग्दा पनि प्रायःजसो घरहरूको कौसीबाट भाँडाकुँडा माझेको फोहोर पानी, लुगा धोएको फोहोर पानीलाई पोलिथिन पाइपको माध्यमद्वारा सडकछेउ पेटीमा नै खसालिराखेको देखेँ । बाटोमा जताततै फोहोर पानी । त्यसमा पनि पसलेहरूले धेरै ठाउँमा आ–आफ्ना सामान, तरकारीहरू राख्ने गरेको पाए । ती पसले तथा चमेना गृहवालाहरूले त फुटपाथलाई नै आआफ्नो फोहोर फाल्ने रछ्यान नै बनाएका रहेछन् ।
बाटो हिँड्न साह्रै मुस्किल भयो । चारैतिरबाट मोटरसाइकल हुइँकेर आइरहेका छन् । मोटर, बस पनि त्यतिकै छन् । पैदल हिँड्नेहरूको भीडपनि कम छैन । विष्णुमतीको पुलबाट टंकेश्वरसम्म ठूलो नयाँ सडक भर्खरै तयार भई चालु भइसकेको थियो । यो बाटोमा विष्णुमतीतर्फको किनारमा चाहिँ चौडापेटी बनाइदिएको रहेछ । तर यहाँ पनि त्यही बिजोग देखेँ । यो फुटपाथमा पनि नांग्ले पसले, कुखुरा व्यापारी र जुत्ता सिउनेदेखि तरकारी पसलेहरूले समेत ठाउँ ओगटिसकेका ।
अब टंकेश्वरको बाटोदेखि कालिमाटीको बाटोतर्फ लाग्दै थिएँ । यो सडक खण्डमा कुनै जमानामा ढल छोपी फुटपाथ बनाएको रहेछ । तर हाल यी कुनैपनि राम्रो अवस्थामा छैनन् । जतासुकै प्वाल नै प्वाल । र, ढल टाढै गनाउने गरी फोहोरै फोहोर । नाक नथुनी हिँड्न नै मुस्किल । त्यसमाथि पनि हलाहल गरेका खसी बोकाहरू सडकको पेटी सबै ढाक्ने गरी झुन्ड्याइराखेका रहेछन् । शाकाहारी मानिसहरूले यो बाटो हिँड्न निकै ठूलो साहस बटुल्नुपर्दो रहेछ । यो सडक खण्डमा भएको सडकपेटी सबै नै बगरेहरूले आ–आफ्नो किसिमबाट उपभोग गरिराखेको देखेँ । बटुवा, गाडी, मोटरसाइकल, भरिया र टेम्पो सबैलाई त्यो साँघुरो बाटोबाट नै ओहोरदोहोर गर्नुपर्ने बाध्यता । अझ त्यसमाथि पनि मोटरसाइकल पार्किङ गर्नेहरूका लागि हाम्रो फुटपाथभन्दा राम्रो र सजिलो ठाउँ अन्त कतै रहेनछ । ट्राफिकजाम होस्, बटुवाहरूलाई हिँड्न मुस्किल र अफ्ठेरो किन नहोस् उनीहरूलाई कुनै मतलब छैन । हुरुरु आयो मोटरसाइकल पार्क ग¥यो गयो । वाह क्या मज्जा !
म बल्लतल्ल पुरानो राजा महेन्द्रको सालिक तर हाल कवि चित्तधर ‘हृदय’को सालिकको देब्रेपट्टिको सडकमा आइपुगेँ । अब यहाँबाट भने राम्रो पेटी भएको बाटो सुुरु भयो भने ढुक्क भई लामो सन्तोषको श्वास लिई हिँड्दै अगाडि लागेँ । तर यहाँको सडकपटी पनि निकै बिग्रेको अवस्थामा पाएँ । सडक पेटीमा जतासुकै हार्डवेयरका समान आधा पेटी नै ढाक्ने गरी राखेको देखेँ । करिब ११ बजेको थियो । मोटरसाइकलहरू ट्राफिकको आँखा छली सडकपेटीबाट नै हुइँकेर आइरहेको देखेँ । पेटीबाटहिँड्दा पनि ज्यानै बचाउन मुस्किल । यहाँ पनि घरधनीहरूले आ–आफ्ना घर कौसीका ढलहरू सडकमा नै बगाउने गरेको देखेँ । केही पेटीहरूमा घरधनीहरूले सिमेन्ट प्लास्टर गरी चिफ्स घोटेर बाटो राम्रो बनाएका रहेछन् । त्यो एक किसिमले राम्रो भएतापनि त्यसमा चिप्लेर लड्ने धेरै सम्भावना देखेँ । एवं रितले म बल्लतल्ल त्रिपुरेश्वरमा राजा त्रिभुवनको सालिकनिर आइपुगँे र त्यहाँबाट आफ्नो गन्तव्यतर्फ लागेँ ।
यस्तो रहेछ, हाम्रो फुटपाथ । हाम्रो फुटपाथको यो मेरो छोटो गन्थन केहीलाई मन नपरेपनि यो हाम्रो फुटपाथको वास्तविकता हो । सत्यतथ्य हो । मैले यहाँ केही बढाइ–चढाइ, तल–माथि, गफ–गाफ, थप–थापगरेको छैन । मेरो कुरा पत्याउनुभएन भने अनुभवका लागि तपाईंहरूले एक पटक त्यो बाटो गई हेर्नुस् ।
जुनसुकै देशमापनि सरकारले सडक बनाउँदा वा सडक भएको ठाउँमा सानो–ठूलो जस्तो भएपनि बटुवाको सुविधाका लागि हिँड्न फुटपाथ बनाइदिएको हुन्छ र यो बनाइदिनु पनि पर्छ । बाटोमा निर्धक्कसँग स्वतन्त्रताकासाथ हिँड्न पाउनु जोसुकै नागरिकको पनि मूलभूत अधिकारभित्र पर्छ । नब्बे प्रतिशत पैदल यात्रु हिँड्नुपर्ने हाम्रा यी फुटपाथहरूको बिजोग मैलेमात्र देखेको र भोगेको होइन । तपार्इंहरू सबैले पनि देखेको र भोगेकै होला । तर मैले आज सहनै नसकिएर यो सानो जिज्ञासा पोखेको छु । सम्बन्धित निकाय र अधिकारीहरूले पनि यो मेरो जिज्ञासा जानून् र यसमा आ–आफ्ना तर्फबाट सक्दो सहयोग गरिदिनु होला भन्ने आशा गर्छु । र, ‘हाम्रो फुटपाथ जिन्दावाद’भन्दै सशक्त नागरिक दबाब दिन पनि पछि नपर्न म सबैसित अनुरोध गर्छु ।






यसमा तपाईको मत

अन्य समाचार

घरमा मोर्डन लाइटिंग

घरमा मोर्डन लाइटिंग

सही लाइटिंगको प्रयोगबाट घरलाई मोडर्न र नयाँ रुप दिन सकिन्छ । लाइटिंग मिलेको घर हेर्दामा साह्रै राम्रा हुन्छन । ...

वाशिंग मेसिन खरिद गाइड

वाशिंग मेसिन खरिद गाइड

वाशिंग मेसिन खरिद गर्दा ख्याल गर्नुपर्ने थुप्रै कुराहरु हुन्छन् | यस गाइड मार्फत तपाईले आफ्नो परिवारको लागि कस्तो फ्रिज खरिद...

घरेलु उपकरण सम्बन्धि सुरक्षा टिप्स

घरेलु उपकरण सम्बन्धि सुरक्षा टिप्स

घरेलु उपकरण सुरक्षित शैलीमा प्रयोग नगर्नाले ठूला ठूला दुर्घटना हुन सक्छ। यी सुझावहरु पालाना गर्नाले यस्तो दुर्घटना न्यून हुन्छ ।

फ्रिजको हेरचाह कसरी गर्ने?

फ्रिजको हेरचाह कसरी गर्ने?

फ्रिजको औसत आयु १३ वर्ष मानिन्छ | तर यी कुराहरु ध्यानमा राखेर फ्रिजलाई कथित औसत आयुभन्दा धेरै समयसम्म प्रयोग गर्न...

कोइरालालाई नोबेल सम्मान

नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानका कुलपति गङ्गाप्रसाद उप्रेतीले ‘नोबेल साकोस साहित्य प्रतिष्ठान’द्वारा स्थापित विभिन्न सम्मान तथा पुरस्कारहरू शनिबार स्रष्टाहरुलाई प्रदान गर्नुभयो । ...

‘अब थोरै फिल्ममा काम गर्छु’

‘अब थोरै फिल्ममा काम गर्छु’

कुनै समय अभिनेता दयाहाङ राई अभिनित फिल्म एक महिनामा झण्डै आधा दर्जनको हाराहारीमा रिलिज हुन्थे। ...

यल : फिल्म फेस्टिभल हुने

यल : फिल्म फेस्टिभल हुने

फिल्म तथा वृत्तचित्र निर्माणमा स्वतन्त्र रुपले काम गरिरहेका निर्देशकहरुलाई प्रोत्साहित गर्न ‘यल इन्टरनेसनल इन्डिपेन्डेन्ट फिल्म फेस्टिभल(यिफ)’ हुने भएको छ ।...

‘अक्षरदेखि अक्षरसम्म’माथि विमर्श

डा. बद्री पोख्रेलको जीवनदर्शन समेटिएको पुस्तक ‘अक्षरदेखि अक्षरसम्म’ नेपाल प्रज्ञाप्रतिष्ठानका कुलपति श्रीगंगाप्रसाद उप्रेतीले सार्वजनिक गरेका छन् । ...