"

सेयरको अर्थ सरोकार

मङ्गलबार, २२ फागुन २०७४, १० : २० सम्पादकीय



सेयर बजार सूचकांक उकालो लाग्नु र ओरालो लाग्नुका पछाडि खासै ठूला कारण हुँदैनन् । बजारका उडन्ते खबरले पनि यसमा धक्का लाग्छ । कहिले सामान्य कारणले अचानक सकारात्मक प्रभाव पनि देखिन्छ । निर्वाचन, सरकार परिवर्तन, कम्पनीहरूको वार्षिकोत्सव र लाभांश घोषणा गर्ने समय आदिले सूचकांक उकालो लाग्छ।

अर्थमन्त्री डा. युवराज खतिवडाले गत साता कार्यभार समालेयता सर्वसाधारणको उत्साहको प्रतिबिम्ब  सेयर बजारमा देखिएको छैन । सप्ताहन्त बिदापछि आइतबार सेयर बजारमा नकारात्मक प्रवृत्ति देखिएको छ । आइतबार मात्रै यो ४१.५६ विन्दुले घट्दा लगानीकर्ताले करिब ४८ अर्ब रुपियाँ गुमाउनुपरेको छ । दोस्रो बजार सोमबार पनि करिब १७ अंकले घटेको छ।

अर्थमन्त्री खतिवडाले घरजग्गा, अटोमोबाइल र सेयर आदिमा हुने लगानीलाई अनुत्पादक मान्ने गरेका छन् । खतिवडा गभर्नर हुँदा पनि घरजग्गामा अत्यधिक कर्जा प्रवाह हुँदा अनुत्पादक क्षेत्र ठानेर नियन्त्रण गरेका थिए । त्यसले बैंकहरूलाई डुब्नबाट जोगाएको थियो । सेयर बजारमा पनि त्यतिबेला अत्यधिक कर्जा बंैकबाट लगानी भएको थियो । त्यसलाई पनि उनले रोकेका थिए । अर्थतन्त्रको दीर्घकालीन हितमा उनले अघि सारेका उपाय कसैका लागि अप्रिय भए पनि मुलुकका लागि अनिवार्य छन्।

अर्थमन्त्री खतिवडाले अनुत्पादक क्षेत्रमा लगानी गर्नुहुँदैन भनी राखेका मान्यता अर्थतन्त्रको दीर्घकालीन हितका निम्ति हुन् । घरजग्गा, सेयर, गाडी, घोडाजस्ता क्षेत्रको लगानीले उत्पादकत्व बढ्दैन । यसै पनि व्यापार घाटाको खाडल निकै फराकिलो छ । एक रुपैयाँ बराबरका सामान निर्यात गर्दा हामी १४–१५ रुपैयाँका सामान आयात गरिरहेका छौं । यसको अन्त्यका लागि पनि आयात प्रतिस्थापन उद्योगतर्फ ध्यान दिनुपर्ने अवस्था छ । लाखौं पर्यटक ल्याउने र सेवा क्षेत्रको विस्तारबाट पुँजी आर्जन गर्न सकिन्छ।

अहिलेको लगानीयोग्य पुँजी अभावलाई जसरी पनि अन्त्य गर्ने अर्थमन्त्री खतिवडाको अभिव्यक्तिले मात्र सेयर बजारमा पहिरो गएको नहुन सक्छ । सेयर यसै पनि एक वर्षदेखि घटिरहेको छ । यस वर्ष अधिकांश बैंक तथा वित्तीय संस्थाले दिने लाभांशको घोषणा गरिसकेका छन् । धेरै लगानीकर्ता कम्पनीले दिने लाभांश पाएपछि अर्को वर्षसम्मको लाभांश पर्खेर बस्दैनन् । लाभांश लिने अनि सेयर बेच्ने प्रवृत्ति धेरैको हुन्छ।

यस्ता प्रवृत्तिका लगानीकर्ताका लागि अहिले सेयर बच्ने समय हो । अर्कोतिर सेयर मूल्य घट्नुको कारण ब्याजदर बढ्नु पनि हो । बैंक ऋणको ब्याजदर घट्दा सेयर खरिद गर्ने बढ्छन् भने ब्याज बढ्दा सेयर बेच्ने पनि बढ्छन् । बैंकलाई ब्याज तिर्ने रकम सेयरको लगानीबाट नआउने देखेपछि सेयर बेच्नेको लर्को लाग्छ । अहिले एक किसिमले यही भएको हो । पहिले ७–८ प्रतिशतमा कर्जा पाइने गरेकामा अहिले १४–१५ प्रतिशत पुगेको छ । तरलता अभावले यसै पनि सेयरमा लगानी घटिरहेको छ।

एक वर्षअघि २०७३ साउनमा सबैभन्दा कीर्तिमान कायम गरेर सेयर बजार १८ सय ८१.४५ विन्दुमा पुगेको थियो । अहिले आएर १३ सय विन्दुभन्दा तल ओर्लिएको छ । पहिला बाबुराम भट्टराई अर्थमन्त्री हुँदा ‘जुवाघर’ को संज्ञाले सेयर ह्वात्तै घटेको थियो । अहिले पनि त्यही ‘ट्रेन्ड’ देखिएको छ । सेयर बजारको गहिरो विश्लेषण गर्ने प्रचलन छैन । सेयरका ठूला खेलाडीले साना लगानीकर्तालाई यस्तै हल्ला फिँजाएर र एकदुई दिन बजारको कारोबार नै प्रभावित पारेर पनि नाफा लिने गरेका धेरै उदाहरण छन् । राजनीतिमा अर्थमन्त्री को हुन्छ ? सरकार कसको बन्छ भन्ने चर्चाले पनि प्रभाव पार्छ।

अहिलेको प्रवृत्तिप्रति डा. खतिवडाको आलोचनात्मक दृष्टिकोण रहेका कारण बजारले उनलाई विरोधी खेमाका रूपमा लिन्छ । उनी अर्थमन्त्री भएको एमालेभित्रकै एउटा पक्षलाई मन पनि परेको छैन । त्यसको विरोधमा उनीहरू होहल्ला मच्चाउन सक्रिय भइरहेको देखिन्छ । सेयरमा एमालेभित्रैका पनि ठूलो संख्यामा लगानीकर्ता छन् । साथै सेयर बजार ओरालो लागेको मौका पारेर फेरि त्यसलाई किन्न चाहने पक्ष पनि उत्तिकै सक्रिय भएको हुन सक्छ । हाम्रो अर्थतन्त्रमा भाडा लगाएर खाने, उद्यमशीलताभन्दा ब्याजमा पैसा लगाउने ‘रेन्ट सिकर’ मानसिकता छ । यो प्रवृत्ति रहेसम्म उत्पादक क्षेत्रभन्दा छिट्टै आम्दानी हुने नाफामूलक क्षेत्रमा लगानीकर्ताको ध्यान जान्छ।

मुलुकको व्यापार असन्तुलन घटाउन कृषि, पर्यटन, जलस्रोतजस्ता आयात प्रतिस्थापन गर्ने उत्पादनशील क्षेत्रमा लगानी गर्न सक्नुपर्छ । अहिलेसम्म मुलुक रेमिटेन्सबाट चलेको भन्ने छ । तर, रेमिटेन्स पनि आयातित कृषिजन्य उपभोग्य सामग्रीमा समेत खर्च हुने गरेको छ । रेमिटेन्सको झन्डै ९२ प्रतिशत उपभोगमा जान्छ । उत्पादनमूलक क्षेत्रमा लगानी हुन सके रेमिटेन्स स्वदेशमै बस्ने थियो । अर्थमन्त्री डा. खतिवडाले अर्थतन्त्रको दिगोपनका लागि व्यक्त गरेका धारणाकै भरमा सेयर बजार ओरालो लाग्नुको कुनै अर्थ छैन।

अमेरिकाजस्तो मुलुकले त आफ्ना उत्पादनमा जोड दिने र विदेशी आयातमा बढी कर लगाउने सोच्छ भने हामीले अर्थतन्त्रलाई बलियो बनाउन अप्रिय भए पनि निर्णय गर्न तयार हुनुपर्छ । यस्तो अवस्थामा अर्थमन्त्रीलाई सरकार, सत्तारुढ दल र तिनका नेताको समेत प्रोत्साहन आवश्यक छ ।

 






यसमा तपाईको मत

अन्य समाचार

घरमा मोर्डन लाइटिंग

घरमा मोर्डन लाइटिंग

सही लाइटिंगको प्रयोगबाट घरलाई मोडर्न र नयाँ रुप दिन सकिन्छ । लाइटिंग मिलेको घर हेर्दामा साह्रै राम्रा हुन्छन । ...

वाशिंग मेसिन खरिद गाइड

वाशिंग मेसिन खरिद गाइड

वाशिंग मेसिन खरिद गर्दा ख्याल गर्नुपर्ने थुप्रै कुराहरु हुन्छन् | यस गाइड मार्फत तपाईले आफ्नो परिवारको लागि कस्तो फ्रिज खरिद...

घरेलु उपकरण सम्बन्धि सुरक्षा टिप्स

घरेलु उपकरण सम्बन्धि सुरक्षा टिप्स

घरेलु उपकरण सुरक्षित शैलीमा प्रयोग नगर्नाले ठूला ठूला दुर्घटना हुन सक्छ। यी सुझावहरु पालाना गर्नाले यस्तो दुर्घटना न्यून हुन्छ ।

फ्रिजको हेरचाह कसरी गर्ने?

फ्रिजको हेरचाह कसरी गर्ने?

फ्रिजको औसत आयु १३ वर्ष मानिन्छ | तर यी कुराहरु ध्यानमा राखेर फ्रिजलाई कथित औसत आयुभन्दा धेरै समयसम्म प्रयोग गर्न...

सेलोमा भोट युद्ध र कविता

सेलोमा भोट युद्ध र कविता

शनिबारबाट राजधानीको शिल्पी थिएटरमा सुरु भएको ‘सेलो नाट्य महोत्सव–२०७५’को दोस्रो दिन दुई नाटक मञ्चन गरियो। ...

ख्वप सांस्कृतिक साँझ सम्पन्न

ख्वप सांस्कृतिक साँझ सम्पन्न

ख्वप मिडिया सर्कलको आयोजनामा ख्वप सांस्कृतिक साँझ २०७५ सम्पन्न भएको छ । चर्चित हास्य कलाकार मदनकृष्ण श्रेष्ठको उपस्थितिमा भएको कार्यक्रममा...

रामदेवीले ल्याइन् ‘हाइकिङ काठमाडौं ’

हाइकिङविज्ञ रामदेवी महर्जनको पुस्तक ‘हाइकिङ काठमाडौं’ राजधानीमा बिमोचन गरिएको छ । पुस्तकमा काठमाडौं उपत्यकाका ६४ हाइकिङ रुट, एक दर्जन होमस्टे...

बिहारी चाप्लिनको नेपाल यात्रा

बिहारी चाप्लिनको नेपाल यात्रा

भारतीय कलाकार राजन कुमार आफ्नो फिल्म प्रमोसनका लागि नेपाल आएका छन् । जुलाईको अन्तिम साता प्रदर्शन लक्ष्य राखिएको फिल्म ‘नमस्ते...