"

दलीय सुसंस्कारको आशा

शुक्रबार, ०१ मङि्सर २०७४, १० : २८ डा.सरोज धिताल


संघीय गणतन्त्रको पहिलो प्रादेशिक तथा संघीय चुनाव आफैँमा ऐतिहासिक महŒव बोकेको अत्यन्त महŒवपूर्ण चुनाव हो । आफ्नै ऐतिहासिकता र महत्वबाहेक, केही महिनाअघि सम्पन्न स्थानीय चुनावपछि बनेका निकायहरूले पूर्णरूपेण काम गर्न सक्नका निम्ति पनि प्रादेशिक तथा संघीय सरकारहरू निर्माण आवश्यक छ । राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय विशिष्ट अवस्थामा हुन गइरहेका कारण यो चुनावको महत्व अझै थपिएको छ । अहिलेको राष्ट्रिय परिस्थितिका केही विशेषता छन् । तीमध्ये केही विशेषता सुखद र आशाजनक छन् भने अरु केही निराशाजनक ।

ठूला वाम पार्टीहरूको सहकार्य र एकता हुने हदसम्मकै घोषणा भएको छ । त्यसले स्वाभाविकरूपमा नयाँ ध्रुवीकरणको सुरुवात गरेको छ । यो आफैँमा नराम्रो कुरा हैन ।

जनताको अपेक्षा एकचोटि फेरी ह्वात्तै बढेको छ । संघीयता, विकेन्द्रीकरण, समावेशितालगायतका विभिन्न नयाँपनसँगै आउने सशक्तीकरणले स्थानीय विकासका विविध आयामका ढोका खुल्ने र सामाजिक न्यायसहितको समृद्धिको बाटोमा यात्रा सुरु हुने आशा जनतामा छाएको छ । केही व्यवस्थापकीय कौशल, अलिकति इमान्दारी र थोरै यत्न मात्रै हुँदा पनि विभिन्न अप्ठ्याराका बीचमा समेत जनजीवनमा सकारात्मक असर पार्न सकिँदोरहेछ भन्ने तथ्य पनि केही असल मानिसका कारण भर्खरै स्थापित भएको छ । जनताका आँखा चिलका झैँ चहकिला भएका छन् र कहाँ के बदमासी भइरहेको छ भनेर चनाखो आँखा खोलेर हेरिरहेका छन् । अल्पायु सरकारहरू बन्ने र भत्किने क्रममा जतिसुकै अक्षम सरकार बन्दासमेत नीतिनियम भने पहिले भन्दा कस्सिने क्रममा देखिन्छन् । पद्धति बसाल्नुपर्ने रहेछ भन्ने चेत विकास हुँदैछ ।    
अर्कोतिर यो आशासंँगसँगै जनतामा अनेक चिन्ता पनि व्याप्त छ । ‘स्थापित’ भनिने ठूला पार्टीहरूभित्र सांगठनिक सुसंस्कारको स्खलन, दिशाबिहीनता र विभिन्न किसिमका संकुचित मनस्थिति यस्ता मूर्खताजन्य आन्तरिक कारण हुन् जसले जनताका चिन्ता र भयलाई निरन्तर मलजल गरिरहेका छन् । दृश्य÷अदृश्य बाह्य प्रभावका कारण जनताका पंक्तिभित्रै छरिएका आपसी द्वेष र कलहका बीउ अझै टुसाइरहने सम्भावना ज्युँका त्युँ छ । भ्रष्टाचार र परनिर्भरताको असर चुनावी प्रक्रिया र खर्चसम्ममा पर्नसक्ने सम्भावना त्यत्तिकै छ ।
स्थिरता कति आवश्यकता हुँदोरहेछ भन्ने कुरा हालसालकै अनुभवले देखाइदिएका छन् । केही समयमात्र स्थिरता हुनेबित्तिकै जस्तै अक्षम सरकारले देश चलाएको बेला पनि विकासका सूचकाङ्क सप्रिने र अस्थिरता हुनेबित्तिकै बिग्रिने गरिरहेका छन् । त्यसैले स्थिरता र शान्तिको जनचाहना स्वाभाविक हो । यो चाहना अहिले फेरि आसन्न चुनावसँग जोडिन पुगेको छ ।
केही समयअघि अचानक र अप्रत्याशितरूपमा ठूला वाम पार्टीहरूको सहकार्य र एकता हुने हदसम्मकै घोषणा भएको छ । त्यसले स्वाभाविकरूपमा नयाँ ध्रुवीकरणको सुरुवात गरेको छ । यो आफैँमा नराम्रो कुरा हैन । सदाशयताका कारण भएका विभिन्न तहका एकता र ध्रुवीकरणले स्थिरतालाई नै सघाउँछन् । तर त्यस्तो सदाशयता छ कि छैन भन्ने कुरा भने हेर्न बाँकी नै छ । वामहरूका बीचमा पार्टी एकताकै हदसम्म पुग्ने गरी सहकार्यको कुरा जसरी भइरहेको छ, त्यो भार थेग्न सक्ने सांगठनिक संस्कार महŒवपूर्ण वाम घटकहरूभित्र बाँकी छ कि छैन ? बृहत् पार्टी एकताका लागि चाहिने संस्काररूपी जग यी दुवै कम्युनिस्ट नामका पार्टीभित्र अत्यन्त कमजोर भएका बेला यसरी अचानक÷अप्रत्याशितरूपमा भएको एकताको धरहरा कसरी उभिएला ? त्यो ढल्यो भने सबभन्दा पहिले किचिने यी दल स्वयं नै हुन्छन् । बाबुरामजीको अत्यन्त छोटो ‘चियर्स’ पछि तुरुन्तै गोरखा २ मा भइरहेको भिडन्तले धेरै कुरा भन्न खोजिरहेको छ । कमरेड दीपक मनाङेको कालो चस्मा र कमरेड कोमल वलीको छुनुमुनु धान्न बडा कमरेडहरूलाई अप्ठ्यारै भइरहेको होला । घटक पार्टीहरूभित्रका विभिन्न असन्तुष्टिको त बरु नेता कमरेडहरूलाई बानी परिसकेको हुनसक्छ । यी सबैले देखाइरहेका छन्– त्यो एकताको धरहराको जग, माने सांगठनिक संस्कार, बलियो छैन । वाम एकताको त्यो ‘धरहरा’ ढल्ने सम्भावना किन अरुका लागि धेरै ठूलो टाउको दुखाइ हुनुप¥यो र भन्ने स्थिति पनि छैन किनकि त्यसले ल्याउने अस्थिरताको नयाँ तरंगले सिँगै देशलाई न नराम्ररी प्रभावित पार्नेछ ।
यो ‘वाम रतिआलिंगन’ का कारण चलेको आँंधिबेहरीले सबैभन्दा चिन्तित कांग्रेसको नेतृत्वमा अर्को ध्रुव सिर्जना भएको छ । जसरी आफूसँगै सरकारमा भएको एमाओवादीले अप्रत्याशितरूपमा र अचानक एमालेलाई स्वयम्बर नै ग¥यो, त्यसले कांग्रेसभित्र जन्माएको असुरक्षाबोध बुझ्न सकिने कुरा हो तर शेरबहादुरजीको विवेक, क्षमता र ज्ञानकै तहमा उभिएर उनकै स्वरमा स्वरमा मिलाउँदै सकल कांग्रेसजन जसरी आत्तिएर अभिव्यक्ति दिइरहेका छन् त्यो त उनीहरूका लागि नै अनुत्पादक भइरहेको देखिन्छ । त्यो ‘लोकतान्त्रिक गठबन्धन’ मा न लोकतन्त्रको कुनै गन्ध भेटिन्छ, न कुनै बन्धन् । देखिन्छ त केवल प्यारानोया– भयजन्य विक्षिप्तता !
यतिबेलाको अन्तर्राष्ट्रिय परिस्थितिका पनि आफ्नै विशिष्टता छन् । धनी र शक्तिशाली देशहरूले जतिसुकै स्वाङ पारे पनि उनीहरूभित्रको अन्ध राष्ट्रवाद इतिहासमा कहिल्यै कमजोर भएको थिएन । अहिले त झन् एकपछि अर्को शक्तिशाली देश खुलेरै अन्ध राष्ट्रवाद प्रदर्शन गरिरहेका छन् । तर तिनै देशका विभिन्न हैसियतमा रहेका व्यक्ति वा संस्था भने कमजोर देशभित्र लघुराष्ट्रवाद (सबस्टेट न्यासनलिज्म) निर्यात गर्न निरन्तर लागिरहेका छन् । वामवृत्तभित्र यतिबेला १०० वर्षअघि सोभियत संघ जन्माउने अक्टुबर क्रान्तिको शतवार्षिकी मनाउने काम भइरहेको छ । त्यो क्रान्तिको नेतृत्व गर्ने लेनिनले देखेको साम्राज्यवादभन्दा अहिलेको साम्राज्यवाद धेरै बढी भेदनशक्ति (पेनिट्रेटिभ पोटेन्सियल) भएको, मिहिन, सर्वव्यापी बहुरूपियामा अवतरित भएको छ । आधुनिक साम्राज्यवादले आज प्रयोग गर्ने हतियार ऊ बेलाको स्थुल स्थलसेनाले प्रयोग गर्ने तोपगोलामात्र हैन, अलि पछिको नाभिकीय हतियारमात्र पनि हैन, अझ साइबर हतियारमात्र पनि हैन, मनोवैज्ञानिक तथा सांस्कृतिक हतियारको आधुनिकतम र प्रभावकारी रूपहरू प्रयोग गरिरहेको छ । कमजोर देशका नागरिकको देशभक्तिलाई मोदीमार्का साँघुरो असहिष्णुतासँग मिसमास पारेर व्याख्या गर्ने, त्यसलाई अप्रगतिशील घोषित गर्ने र लघुराष्ट्रवादको विभाजनकारी मानसिकताका निम्ति बाटो बनाउने काम भइरहेको छ । यो तथ्यप्रति चनाखो हुँदै राष्ट्रिय स्वाधीनताको रक्षा गर्नु हाम्रो नयाँ लोकतान्त्रिक संघीय गणतन्त्रका निम्ति ठूलै चुनौती बनेको छ ।
अर्कोतिर लोकतन्त्र र समाजवादबारे नयाँ किसिमले बहस चल्न थालेको आभास हुन्छ । निकै लामो समयसम्म समाजवाद र निरङ्कुशता पर्यायवाची जस्ता देखिए । समाजवादकै बदनाम भयो । यी पर्यायवाची हैनन् भन्नेतर्फ द्रुत गतिमा जनमानस गइरहेको छ । त्यसैगरी लोकतन्त्र र ‘नव उदार’ नामधारी छाडा बजार अर्थतन्त्र र त्यसले जन्माएको असमानता पनि पर्यायवाची हुन सक्दैनन् भन्नेतर्फ पनि जनमत सिर्जना भइरहेको आभास हुन्छ ।
यीलगायत विभिन्न आयामका राष्ट्रिय, अन्तर्राष्ट्रिय यथार्थका बीचबाट हाम्रो लोकतान्त्रिक संघीय गणतन्त्र नेपाल सशरीर अवतरित हुँदैछ । चुनौती धेरै छन् । अझै पनि परम्परागत राजनीतिका कर्मकाण्डमा चुर्लुम्म डुबेका र संस्थागत सुसंस्कारबाट झन् झन् वञ्चित हुँदै गरेका ठूला पार्टीहरूले नै यो चुनावमा बहुमत हासिल गर्ने सम्भावना ज्यादा छ । तर ती पार्टीभित्रबाट समेत सानै संख्यामा सही, केही इमान्दार, विवेकी र स्पष्टद्रष्टा उम्मेदवारहरू प्रादेशिक र संघीय संसद्मा छानिए भने धेरै आशा गर्ने ठाउँ रहनेछ । तिनले पद्धति, पारदर्शिता, इमानदारी, कौशल, सुसंस्कार आदि सद्गुण बोकेर सामाजिक न्यायसहितको समृद्धिप्रति समर्पित भएको विवेकशील साझा जस्ता नयाँ दल र देशप्रेम, सांगठनिक सुसंस्कार, सामाजिक न्याय, समानतालाई विशेष ध्यान दिने गरेका नेमकिपा जस्ता पुराना दलसँगको सहकार्यमा धेरै असल काम गर्न सक्नेछन् । सुन्दर रंग, मीठो स्वाद र सुगन्ध भएको थोरै मसलाले ठूलो भाँडोमा पाकिरहेको खानालाई नै सुस्वादु बनाएझैँ थोरै संख्यामै भएका असल सांसदले पनि संसद्मा ठूलो भूमिका खेल्न सक्नेछन् । आशा गरौँ, यो निर्वाचनले यस्ता मानिसलाई ठाउँमा पु¥याउनेछ । अबका मतदाता निश्चय नै पहिलेभन्दा कम कर्मकाण्डीय, कम पूर्वाग्रहपीडित, बढी विवेकी तथा स्पष्टद्रष्टा भएका छन् भनी आशा गर्ने आधार छन् ।






यसमा तपाईको मत

अन्य समाचार

घरमा मोर्डन लाइटिंग

घरमा मोर्डन लाइटिंग

सही लाइटिंगको प्रयोगबाट घरलाई मोडर्न र नयाँ रुप दिन सकिन्छ । लाइटिंग मिलेको घर हेर्दामा साह्रै राम्रा हुन्छन । ...

वाशिंग मेसिन खरिद गाइड

वाशिंग मेसिन खरिद गाइड

वाशिंग मेसिन खरिद गर्दा ख्याल गर्नुपर्ने थुप्रै कुराहरु हुन्छन् | यस गाइड मार्फत तपाईले आफ्नो परिवारको लागि कस्तो फ्रिज खरिद...

घरेलु उपकरण सम्बन्धि सुरक्षा टिप्स

घरेलु उपकरण सम्बन्धि सुरक्षा टिप्स

घरेलु उपकरण सुरक्षित शैलीमा प्रयोग नगर्नाले ठूला ठूला दुर्घटना हुन सक्छ। यी सुझावहरु पालाना गर्नाले यस्तो दुर्घटना न्यून हुन्छ ।

फ्रिजको हेरचाह कसरी गर्ने?

फ्रिजको हेरचाह कसरी गर्ने?

फ्रिजको औसत आयु १३ वर्ष मानिन्छ | तर यी कुराहरु ध्यानमा राखेर फ्रिजलाई कथित औसत आयुभन्दा धेरै समयसम्म प्रयोग गर्न...

शाहरुखकी बहिनी पाकिस्तानमा चुनाव लड्दै

शाहरुखकी बहिनी पाकिस्तानमा चुनाव लड्दै

बलिउडका ख्याती प्राप्त अभिनेता शाहरुख खानकी बहिनी पाकिस्तानको आम निर्वाचनमा उम्मेदवार बनेकी छिन्। ...

सेलोमा भोट युद्ध र कविता

सेलोमा भोट युद्ध र कविता

शनिबारबाट राजधानीको शिल्पी थिएटरमा सुरु भएको ‘सेलो नाट्य महोत्सव–२०७५’को दोस्रो दिन दुई नाटक मञ्चन गरियो। ...

ख्वप सांस्कृतिक साँझ सम्पन्न

ख्वप सांस्कृतिक साँझ सम्पन्न

ख्वप मिडिया सर्कलको आयोजनामा ख्वप सांस्कृतिक साँझ २०७५ सम्पन्न भएको छ । चर्चित हास्य कलाकार मदनकृष्ण श्रेष्ठको उपस्थितिमा भएको कार्यक्रममा...

रामदेवीले ल्याइन् ‘हाइकिङ काठमाडौं ’

हाइकिङविज्ञ रामदेवी महर्जनको पुस्तक ‘हाइकिङ काठमाडौं’ राजधानीमा बिमोचन गरिएको छ । पुस्तकमा काठमाडौं उपत्यकाका ६४ हाइकिङ रुट, एक दर्जन होमस्टे...