"

स्थायी अस्थिरतामा प्रवेश

शुक्रबार, १७ कार्तिक २०७४, ०९ : ४७ युवराज गौतम


ब्रिटिस साहित्यकार सेक्सपियरको ‘जुलिअस सिजर’ जिसस क्राइस्टको जन्म हुनुभन्दा पहिलेको ऐतिहासिक घटनालाई लिएर लेखिएको कृति हो । नाटकमा केही क्रुर, निर्दयी र षड्यन्त्रकारी भारदार छन्, ‘मर्चेन्ट अफ भेनिस’को साइलकजस्तै । रोमन साम्राज्यमा सिजरलाई शान्ति र स्वतन्त्रताका घोर विरोधी भन्दै मारिएको प्रसंग आउँछ नाटकमा। सिजरको हत्या–योजनामा प्रयोग गरिएका सम्पूर्ण पात्रहरू मारिन्छन् र उदय हुन्छ अर्को दुर्दमनीय रक्तपिपासु तानाशाहको । त्यसपछि मात्र जनताले पुरानो र नयाँ युगको तुलना गर्न थाल्छन् । पाखण्डको अर्थ खोज्छन् ।
के भयो, के हुँदै छ र भोलि के हुनसक्छ भनेर बुझ्ने तीन दर्जाका जनता जहाँ पनि हुन्छन् । नेपालमा पनि ‘भोलि के हुनसक्छ ?’ भनेर विश्लेषण, मीमांसा र सूक्ष्म अध्ययन गर्नेहरू थोरै छन् । सञ्चारमाध्यमबाट केही सूचना पाए पनि ती कति सत्य छन् भनेर रुजु गर्दा अधिकांश सूचना र खबर बेरुजु, अपुष्ट र बेवारिस भेटिन्छन् । पहिले घटनास्थलमा पुगेर समाचार बनाइन्थ्यो । अचेल दातृ निकाय, विदेशी गुप्तचर, तस्कर, माफिया र राजनीतिका नटवरलालहरूले अधिकांश सञ्चारमाध्यमलाई द्रव्यको दबाई खुवाएर फन्फनी घुमाइरहेका छन् । त्यसैले नेपाली राजनीतिको प्रत्येक कालखण्डमा एउटा सिजर मारिन्छ, हराउँछ र अर्को ‘अक्टाभियस’ पैदा हुन्छ । त्यसैले राजनीतिक स्थायित्व हुनै सक्दैन।

सन् १९१२ मा रसियामा भविष्यवादी समूह (फ्युचरिस्ट) गठन भयो । दश हजारभन्दा थोरै संख्याका बोल्सेभिकहरूले बहुसंख्यक मिन्सेभिकहरूलाई चुनौती दिन थाले । सम्राट् निकोलसको हत्यापछि राष्ट्र नै अस्तव्यस्त भयो । अक्टोबर क्रान्तिका नाममा कम्युनिस्टहरू सन् १९१७ मा सत्तामा आए र झन्डै सत्तरी वर्ष खाए । त्यो क्रान्तिका नाममा अर्को ‘गठेमंगल’जस्तै थियो। 

संसद् र प्रदेशको चुनावले स्थिरता ल्याउने कुनै सम्भावना देखिँदैन । दलहरूको व्यवहार सत्ताकेन्द्रित देखिन्छ । बाहिरी शक्तिको दबाब र प्रभाव प्रायः सबै दलमा देखिएको छ । यो भनेको साम्राज्यवाद र विस्तारवादको स्थायी षड्यन्त्रको निरन्तरता मात्र हो । तसर्थ, अहिलेको राजनीति खरानी बेच्ने होडबाजी मात्र हो। 

सन् १७८९ देखि १७९९ सम्म फ्रान्स अत्यन्त अस्थिर, बेचैन, असुरक्षित र अन्यौलग्रस्त बन्यो । धेरै निर्दोष, योग्य र प्रतिभाशाली मानिस कथित ‘ग्लोरियस्’ (गौरवमय) क्रान्तिको सिकार भए । परिवर्तनका नाममा ठूलो रक्तपात भयो । त्यसपछि उदाए नेपोलियन । राजा लुई (सोह्रौँ) मारिएपछि उत्पन्न भएको विषम परिस्थितिको फाइदा उठाएर जनताका छोरा नेपोलियनले आफूलाई सम्राट् घोषणा गरे । उनले भनेका थिए, “फ्रान्सको राजमुकुट धुलोमा पुरिएको थियो, मैले तरबारले उठाएर शिरोधार्य गरेँ ।”

इतिहास, धर्म, संस्कृति, मौलिकपन, प्राचीन गाथा, पुर्खाले स्थापना गरेका मूल्यमान्यता र राष्ट्रवादप्रति गर्व गर्ने प्रदीप्त चेतना भएका जनता राष्ट्रका शक्ति हुन् । हरेक राष्ट्रको सेनाले पनि त्यस्तै मान्यताको समर्थन गर्छ, गर्नुपर्छ । सरकार चलाउनेहरू राष्ट्रवादका विरोधी हुन सक्छन् । धर्म र संस्कृतिको घृणा गर्ने कपुत हुन सक्छन् । विदेशीका कठपुतली हुन सक्छन् । कार्यपालिका, न्यायपालिका र व्यवस्थापिकाका साथै बौद्धिक समुदायलाई स्वर्णमहलमा विराजमान गराएर विदेशीले डि–फ्याक्टो वा डि–जुरे शासन गर्न सक्छन् । त्यस्तो भयावह र कल्पनातीत परिस्थितिमा राष्ट्र बचाउने अन्तिम शक्ति सेना हुन्छ । “हामी त सरकारको आदेश मान्ने आज्ञाकारी मात्रै हौँ र राज्यको आदेशबेगर एक पाइला अघि बढ्दैनौँ” भन्ने सेना कतिपय राष्ट्रमा भोलिपल्टै ‘सिनो’ बनेको पाइन्छ । लाइबेरिया, सुडान, सियरालिओन, कंगोलगायतका उदाहरण धेरै छन् । राष्ट्र धुलिसात् भएपछि मात्र ब्यूँझिएका सेना केही दिनमै मर्सिनरी पनि हुन सक्छन् । 

टर्कीमा गणतन्त्र स्थापना भएको ९४ वर्ष भयो तर अस्थिरता झन् बढ्दै गएको छ । पहिलो महायुद्धपछि धेरै राष्ट्रले राष्ट्रवाद बिर्सेर प्रजातन्त्रको ‘रेसम फिरिरी’ गाउँदा राष्ट्रियता र राष्ट्रिय अस्तित्व नै लोप भएको छ । युरोपका कैयन् राष्ट्रको दासत्वबाट अमलेख भएका अफ्रिकी राष्ट्र साम्राज्यवाद र विस्तारवादका नयाँ स्वर्णपिँजरामा कैद भएका छन् । कथित भूमण्डलीकरण (ग्लोबलाइजेसन) र खुला बजार अर्थतन्त्रको डम्फु बजाउँदै ‘ग्लास्तनोस्त’ र ‘पेरेस्त्रोइका’ रागमा रमाउने मिखायल गोर्बाचोभ ‘धोती न टोपी’ हुन पुगे । बलियो सोभियत संघ पन्ध्र टुक्रामा खण्डित भयो । अखण्ड राष्ट्र खण्डखण्ड हुँदा हिजोको गौरवगाथा रहँदैन । त्यहाँ पनि त्यस्तै भयो । कतिपय रुसी लेखक – पत्रकार भन्छन्, “पश्चिमाको लहैलहैमा लागेर गोर्बाचोभले देश डुबाए ।”

नेपालका बहुसंख्यक राजनीतिक दल र उनीहरूका पृष्ठपोषकहरू इतिहास बिर्सिरहेका छन् । परम्परावादी पृष्ठभूमिबाट उब्जिएका (वास्तवमा उब्जाइएका) राजनीतिज्ञहरू पनि आजको विकारका सिकार बनेका छन् । “संविधानवादसँग कतै मेल नखाने” भनेर संविधानविद्हरूले नै आलोचना गरेको संविधान ‘धरातलीय यथार्थ’ र ‘उत्कृष्ट’ भन्दै तत्कालको नाफाघाटा मात्र हेर्ने हिजोका केही राजतन्त्रवादीले फ्रान्सका दक्षिणपन्थी र रुसका मिन्सेभिकबाट केही सिक्नुपथ्र्यो । सन् १९३० पछि ब्रिटिस पार्लियामेन्टमा एकजना कन्जरभेटिभ सांसदले भनेका थिए, “हो, हामी धर्म र संस्कृतिमा आस्था राख्छौँ । हजारौँ वर्ष पुरानो इतिहासप्रति गर्वोन्मत्त छाँै । हाम्रो राष्ट्रिय एकतालाई राजमुकुटले मात्र एकताबद्ध, संगठित, संरक्षित, सम्पोषित र संवद्र्धित गर्छ भन्ने कुरामा विश्वास गर्छौं । सबैथोक उखेलेर ओलिभर क्रमवेल र उनका समर्थकले राष्ट्रलाई तहसनहस पार्न खोज्दा ब्रिटेनका जनताले रगतका अाँसु झार्नुप¥यो । त्यसैले हामी कन्जरभेटिभ नै हो । हामीलाई यसमा कुनै ग्लानि र लघुताभास छैन ।”

वेद, उपनिषद्, धर्म, परम्परा र संस्कृतिको अपमान गर्दै ईश्वरको अस्तित्व अस्वीकार गरेर पौरत्स्य राज्यव्यवस्थालाई धुलिसात् बनाउन खोज्दा राजा बेनको वध गरिएको प्रसंग आउँछ हाम्रै धर्मशास्त्रमा । बहुजनको हित हुन्छ भने दुष्टजनको हत्या गर्दा पाप लाग्दैन भन्ने शास्त्रीय वचन छ । महाभारतमा अर्जुनलाई सम्झाउँदा भगवान् कृष्णको वाणीको सार यस्तो छ, ‘सत्यको पक्षमा उभिएर असत्यको प्रतिकार गर्नुपर्छ । असत्यका पक्षमा उभिन्छन् भने नातागोता र कुटुम्बलाई पनि क्षमा गर्न सकिँदैन ।’

पाण्डवले मारेका दुस्मन सबै आफन्त नै थिए । सेनाले सलाम ठोक्ने गरेका राष्ट्रघातीहरू राष्ट्रका विभिन्न पदमा वा प्रतिपक्षमा होलान् तर ती राष्ट्रघाती हुन् भन्ने स्पष्ट प्रमाण छ भने माया र सम्मान गर्नुपर्ने कुनै कारण देखिँदैन । किनभने असत्यका पक्षमा उभिने अधिकार कसैलाई पनि छैन । राष्ट्रलाई कमजोर बनाउन खोज्नेहरू सबै राष्ट्रघाती हुन् । उनीहरू सेनाका मात्र होइन, राष्ट्रकै दुस्मन हुन् । 

आफैँ राजा बन्न राजाको हत्या गर्छन् म्याकबेथले । उनी थिए, स्वीडेनका सेनापति । राजा डंकन मारिएपछि डंकनकै छोरा म्यालकमको हातबाट मारिन्छन्, म्याकबेथ । त्यस्ता गद्दारहरू जहाँँ पनि हुन्छन् । कतै राजनीतिज्ञको भेषमा त कतै पत्रकार, कूटनीतिज्ञ, सुरक्षाकर्मी र उच्च तहको कर्मचारीको भेषमा । समयमै सूचना लिने अख्तियारी पाएका सापुर बख्तियारहरू आफैँले टेकेको धर्तीमुनि विदेशीले सुरुङ खनेको चाल पाउँदैनन् । “मेरो कम्मरको खुकुरी कुन हुस्सुले लग्यो” भनेर अरूलाई दोष लगाउँछन् । कतिपय ‘ठूल्ठूला’ पदमा बस्नेहरूले आफूजस्तै विवेकहीनलाई सल्लाहकार बनाएका छन् । यो अवस्था भनेको ‘दरिद्रस्य गृहे दरिद्र ः अभ्यागत’ (अर्थात् दरिद्रका घरमा दरिद्र पाहुना) भने जस्तै हो । राजनीतिको डाडुपन्यु लिनेहरूले कूटनीतिलाई समेत कार्यकर्ता भर्तीकेन्द्र बनाए । कुनै बेला मन्त्री, सचिव, राजदूत, आइजिपी, सांसद आदि पद गरिमामय मानिथ्यो । आज जनता ती शब्द सुन्दा नाक खुम्च्याउँछन् । राष्ट्रिय सुरक्षा, कूटनीति वा प्रशासनबारे कुनै सामान्य ज्ञान नभएका सांसदले संसदीय सुनुवाइका नाममा उच्चपदस्थ र अनुभवीहरूलाई केरकार गर्छन् । “जागिर मात्र खाने” सोच भएका निर्जीवजस्ता बबुरा प्राणीहरू नतमस्तक बन्छन् । मानौँ, ती यन्त्रमानव हुन् ।

२०४७ सालको संविधान मासेपछि दलहरूले संविधानसभाका दुईवटा निर्वाचनमा अर्बौँ रुपियाँ खर्च गरे । त्यसबाट फलेको एकथान संविधानलाई ‘टालाटुली बटुली कति राम्री पुतली’ भन्दै गीत गाइरहेका छन्, राजनीतिक फौबन्जारहरू । घर जलाएर खरानी बेच्ने होडबाजीमा छन् उनीहरू । दश–एघार वर्षसम्म ‘गणतन्त्रात्मक’ पद्धति चलाइए पनि राष्ट्र संक्रमणकालमै छ भन्छन्, राजनीतिज्ञहरू । झोले डाक्टरले बिरामीको रोग बल्झाइरहन चाहन्छन्, तराईका गाउँहरूमा । गानो, गोला, फोडा, फुन्सी, दाद, ग्यास्ट्रिक, क्यान्सर, पाठेघर, पेट, मुुटु, अण्डकोष, घुँडा, गर्दन, कम्मर, किड्नीलगायत पचासवटा रोगको विज्ञ ठान्छ झोले । गणतन्त्र, धर्मनिरपेक्षता र संघीयताको पाचकले दरिद्रता, अशिक्षा, बेरोजगारी, विकृति सबै हट्छ भनेर ढाँटेको बाह्र वर्ष भइसक्यो । प्रश्न गर्नुको सट्टा कैयन् टाठाबाठा र शिक्षितहरू पनि झोले नेताका झोले कार्यकर्ता बनेका छन् । नन्दीभृंगी र बब्रुबाहन बनेर दौडिएका छन् । खरानी बेच्ने होलसेलरका ‘रिटेलर’ बनेका छन्।

सत्कर्म गर्नेहरू निष्क्रिय, उपेक्षित, अपहेलित र मौन बसेपछि दुष्कर्मीहरू सक्रिय बन्छन् । पृथकतावादी, हत्यारा, अपराधी तथा कानुनविरोधीका पक्षमा बोल्दा मात्र मानव अधिकारको रक्षा हुन्छ भनेर त्यसैलाई पेसा बनाउनेहरूले रोग, भोक, अशिक्षा, बेरोजगारी र दरिद्रताले ग्रस्त जनताको मानव अधिकारबारे आवाज उठाएको पाइँदैन । गिठ्ठा–भ्याकुर र ‘भ्यातल’समेत खान नपाउने दुःखी जनताका पक्षमा न राजनीतिकर्मीहरू बोल्छन्, न कथित अधिकारकर्मीहरू । वर्षौंसम्म राष्ट्रलाई रोगी, भयाक्रान्त, असुरक्षित र अस्थिर बनाइरहने प्रणाली नै ‘गणतन्त्र’ हो भने त्यसको के औचित्य ?
निर्वाचनपछि राष्ट्र सिंगापुर, स्वीट्जरल्यान्ड वा जापानजस्तै बनाउँछौँ भनेर ढाट्नेहरूका ढाँटपत्र सार्वजनिक हुँदैछन् । लोहोरो पाकेपछि खान पाइन्छ भनेर पर्खिरहेका छौँ हामी । नयाँ संसद्मा पुनः सुरु हुन्छ सरकार बनाउने र ढाल्ने खेल । सातवटै प्रान्तमा सुरु हुन्छ सत्ताको रुवाबासी । त्यहाँबाट अस्थिरताको नयाँ युग सुुरु हुन्छ । त्यसैले चुनाव हुनेबित्तिकै सबै रोगको उपचार हुन्छ भनेर सोच्नु मूर्खता ठहरिन्छ।

राष्ट्र र जनताका समस्या थपिँदै जाने निश्चित छ । केही वर्ष व्याकुल बनेर हेरिरहन्छौँ हामी । बिरालोले बच्चा च्यापेर गुँड सारेझैँ नेताहरू दल बदल्दै हिँड्छन् र उनीहरूका सुण्ड–मसुण्डहरू पछिपछि पसिना पुछ्दै दौडिन्छन् । प्रहसन जस्तो छ, नयाँ नेपालको तस्बिर । तर हामीले के पायाँै ? किन सोच्दैनौँ हामी ?

संसद् र प्रदेशको चुनावले स्थिरता ल्याउने कुनै सम्भावना देखिँदैन । दलहरूको व्यवहार सत्ताकेन्द्रित देखिन्छ । बाहिरी शक्तिको दबाब र प्रभाव प्रायः सबै दलमा देखिएको छ । यो भनेको साम्राज्यवाद र विस्तारवादको स्थायी षड्यन्त्रको निरन्तरता मात्र हो । तसर्थ, अहिलेको राजनीति खरानी बेच्ने होडबाजी मात्र हो । यसमा कुनै सन्देह छैन । 

 







यसमा तपाईको मत

अन्य समाचार

घरमा मोर्डन लाइटिंग

घरमा मोर्डन लाइटिंग

सही लाइटिंगको प्रयोगबाट घरलाई मोडर्न र नयाँ रुप दिन सकिन्छ । लाइटिंग मिलेको घर हेर्दामा साह्रै राम्रा हुन्छन । ...

वाशिंग मेसिन खरिद गाइड

वाशिंग मेसिन खरिद गाइड

वाशिंग मेसिन खरिद गर्दा ख्याल गर्नुपर्ने थुप्रै कुराहरु हुन्छन् | यस गाइड मार्फत तपाईले आफ्नो परिवारको लागि कस्तो फ्रिज खरिद...

घरेलु उपकरण सम्बन्धि सुरक्षा टिप्स

घरेलु उपकरण सम्बन्धि सुरक्षा टिप्स

घरेलु उपकरण सुरक्षित शैलीमा प्रयोग नगर्नाले ठूला ठूला दुर्घटना हुन सक्छ। यी सुझावहरु पालाना गर्नाले यस्तो दुर्घटना न्यून हुन्छ ।

फ्रिजको हेरचाह कसरी गर्ने?

फ्रिजको हेरचाह कसरी गर्ने?

फ्रिजको औसत आयु १३ वर्ष मानिन्छ | तर यी कुराहरु ध्यानमा राखेर फ्रिजलाई कथित औसत आयुभन्दा धेरै समयसम्म प्रयोग गर्न...

रोमियो र मुनासँग बादी बदिनी

रोमियो र मुनासँग बादी बदिनी

साउनको पहिलो साता र दोस्रो साता रिलिज हुने दुई फिल्म ‘रोमियो एन्ड मुना’ र ‘पण्डित बाजेको लौरी’को ट्रेलर सार्वजनिक भएको...

अर्पण र आर्या मिष्टर एन्ड मिस एसइई

अर्पण र आर्या मिष्टर एन्ड मिस एसइई

राजधानीमा आयोजना गरिएको ‘मिष्टर एण्ड मिस एसइई अफ द इयर २०१८’ को उपाधि अर्पण राई र आर्या पुडासैनीले जितेका छन्।

अर्पण र आर्या मिष्टर एन्ड मिस एसइई

अर्पण र आर्या मिष्टर एन्ड मिस एसइई

राजधानीमा आयोजना गरिएको ‘मिष्टर एण्ड मिस एसइई अफ द इयर २०१८’ को उपाधि अर्पण राई र आर्या पुडासैनीले जितेका छन्।

रायमाझीको ‘हेर यी आँखामा’ सार्वजनिक

रायमाझीको ‘हेर यी आँखामा’ सार्वजनिक

रेडियो नेपालका अंग्रेजी समाचार बाचक तथा प्रसिद्ध गायक महेन्द्र रायमाझीको आवाजमा रहेको ‘हेर यी आँखामा’ बोलको गीतको म्युजिक भिडियो सार्बजनिक...