"

विज्ञान विरोधी पाठ्यक्रम

सोमबार, २८ जेठ २०७५

हालै सरकारले शिक्षा र विज्ञानका क्षेत्रमा गरेका निर्णय र प्रस्तुत योजनाले आममानिसलाई तरंगित बनाएको छ। समृद्धिको नारा दिएर सत्तारोहण गरेको सरकारबाट शिक्षा र विज्ञानलाई अनुसन्धानमुखी बनाउँदै देशमा रोजगारीका थप अवसर पहिल्याउनुपर्ने हो। तर त्यसतर्फ वर्तमान सरकारले कुनै सार्थक पहल गरेको देखिँदैन। जनआकांक्षा र देशको आवश्यकताअनुसार सरकारले काम नगरेपछि विरोध हुनु स्वाभाविक हो।

चुलिँदो बजेट असन्तुष्टि

सोमबार, २८ जेठ २०७५

सरकारको बजेटमा जनता, संस्था, व्यापारी, उपभोक्ता समूहहरूका अपेक्षा प्रशस्त हुन्छन्। आर्थिक छलाङ र समृद्धिका ठूलाठूला सपना राजनीतिक दलले चुनावी दौरानमा बाँडेको स्थितिमा त बजेटमा यस्तो अपेक्षा चुलिनु स्वाभाविक नै हो। अहिले बजेटलाई लिएर विभिन्न समुह, अर्थ्विदहरूले सञ्चारका सबै माध्यममा आफ्ना असन्तुष्टि पोखेका छन्।

नेकपाको खास दायित्व

सोमबार, २८ जेठ २०७५

देश बन्ने दिलले हो। एक असल राजनेताको राजनीतिक श्रेष्ठताको कसी उसको नबांगिएको नियत नै हो। महाकवि देवकोटाले ‘मानिस ठूलो दिलले हुन्छ’ भनेर त्यसै भनेका होइनन्। एसएस राजामौलीद्वारा निर्देशित साउथ इन्डियन चलचित्र वाहुवलीले गृह निर्माणका लागि चाहिने मूल तत्व महान् हृदय नै हो भन्ने सन्देश दिएको छ।

औचित्यहीन समानुपातिक व्यवस्था

सोमबार, २८ जेठ २०७५

नेपालको संविधान २०१९ अनुसार नेपाल अधिराज्यमा ७५ जिल्ला कायम रहेकामा नेपालको संघीय गणतान्त्रिक संविधान २०७२ घोषणापछि कार्यान्वयनको सिलसिलामा ७७ जिल्लाको बन्दोबस्त गरियो। राजा महेन्द्रले करिब ४ हजार गाउँ पञ्चायत र करिब ५० नगरपालिका व्यवस्था गरेका थिए। चौध अञ्चल कायम गरी अञ्चलाधीशलाई, छोटे राजा जस्तो प्रशासनिक, न्यायिक छुनछेक, कैद गर्ने अधिकार दिएर एक किसिमले निर्दलीय पञ्चायती प्रजातन्त्रको आवरणमा देशमा अधिनायकवादी शासन चलाएका थिए। त्यस्तो अधिनायकवादी शासनमा बाहिरको जगतले नदेखिँदो किसिमले भित्री आवरणमा सैनिक शासन नै चलाएका थिए। जसमा सबै राजनीतिक दल प्रतिबन्धित थिए।

स्वास्थ्य प्रतिबद्धताको स्थिति

आइतबार, २७ जेठ २०७५

सरकारले स्वास्थ्य सेवामा पहुँच बढाउँदै लैजाने प्रतिबद्धता बारम्बार गर्दै आए पनि व्यवहारमा त्यस्तो देखिँदैन। स्वास्थ्य क्षेत्रप्रतिको उत्तरदायित्वको सवालमा सरकारी प्रतिबद्धता सधैं कमजोर देखिन्छ। स्वास्थ्य सेवामा पहुँच बढाउन सरकारले त्यस क्षेत्रसँग सम्बन्धित पूर्वाधार निर्माण त गर्नपर्छ साथै मानव संसाधन विकासमा पनि उत्तिकै जोड दिनुपर्छ। त्यसका लागि स्थानीय स्तरमा सरकारी अस्पताल निर्माण गर्नुका साथै संस्थामा सरकारी डाक्टरको व्यवस्था गर्नुपर्ने हुन्छ।

खसीको टाउको र कुकुरको मासु

आइतबार, २७ जेठ २०७५

संसदीय व्यवस्था र कम्युनिस्ट पार्टीको सम्बन्धबारे साम्यवादी आन्दोलनका नेता लेनिनले भनेका कुरा यिनै हुन्। पहिलो सूत्रलाई आधार मान्दै संसारका कम्युनिस्ट संसदीय व्यवस्थाको सिकुवामा आइपुगे। लेनिनले भनेको पहिलो सूत्रमार्फत संसद्लाई उपयोग गर्न सकिने विचारकासाथ नेपाल, भारत, युरोपलगायत कतिपय देशका कम्युनिस्टसंसद्मा आइपुगे।

महिलामैत्री छ त बजेट?

आइतबार, २७ जेठ २०७५

बजेट मुलुकको आय/व्यय निर्धारण गर्ने माध्यम हो। मुलुकमा जति पनि विकास निर्माणका काम हुन्छन्, बजेटमा उल्लेख भएअनुसार नै हुन्छन्। यस अर्थमा बजेट मुलुकको आर्थिक पाटो सन्तुलनमा राख्ने हिसावले निकै महत्वपूर्ण छ। तर विडम्बना, नेपालमा यस्तो महत्वपूर्ण विषय भइकन पनि बजेट प्रस्तुति विवादमा पर्दै आएको थियो। कहिले जनप्रतिनिधिमूलक संस्था संसद्मा पेश गर्ने अवस्था नहुने तथा कहिले पेश गर्ने क्रममै अवरोध हुने प्रक्रियाले प्राथमिकता पाए। त्यसमाथि बजेट यही दिन पेश गर्ने भन्ने कुनै कानुनी प्रावधानसमेत नहुनाले पनि यो सत्तासीन दलहरूको स्वार्थअनुकूल प्रस्तुत गर्ने परिपाटी बस्दै आयो।

नेताजी! भो, भाषण पुग्यो

आइतबार, २७ जेठ २०७५

केही महिना अगाडि एक प्रदेशका सांसदहरूबाट ‘प्रदेशको स्वास्थ्य : समस्या र समाधान’बारेकेही बोलिदिन आग्रह गर्नुभयो। जलपान चियापान समेतको व्यवस्था थियो। ८ः३० बजे हुने कार्यक्रम झन्डै नौ बजे सुरु भयो। मलाई ९ः२० बजेदेखि ९ः४० सम्म बोल्नका लागि भनिएको थियो।

वातावरण संरक्षण र बदलिँदो चुनौती

आइतबार, २७ जेठ २०७५

नेपाल प्राकृतिक सम्पदाले धनी मानिन्छ तर नेपालको मुख्य सहर काठमाडौँ तथा अन्य सहरदूषित भइरहेका छन्। विदेशी पर्यटक नेपालको हिमाल हेर्ने सपना बुनेर आउँछन् त्रिभुवन अन्तर्र्रािष्ट्रय विमानस्थलमा अवतरण गर्नासाथ नाक खुम्च्याउँछन्।

के बहिरा अपराधी हुन्?

आइतबार, २७ जेठ २०७५

केही समयअघिको घटना। डेराबाट पुतलीसडकतिर लाग्दै थिए, कमलपोखरीमा चेकिङ रहेछ। अगाडिबाटै देखेँ। मोटरसाइकलको गति कम गरेँ। प्रहरीनजिकपुगेर अपाङ्गता परिचयपत्र देखाएँ, प्रहरी निहुरिएर मेरोखुट्टा हेर्न थाले। मैले संकेत गरी सुन्न सक्दिन भनेँ । उनले मेरो अपाङ्गता परिचयपत्र फिर्ता गरे र जान भने। शायदै ती प्रहरीलाई थाहा होला, बहिरा नागरिकलाई सवारी चालक अनुमतिपत्र प्रदान गर्न के कानुनी बाधा परिरहेको छ भनेर।

आयोजनामा अनियमितता

शुक्रबार, २५ जेठ २०७५

मुलुकभरका आयोजनाको काम निर्धारित समयमा नसक्ने ठेकेदारहरुमाथि कारबाही गर्न सरकारले नामावली संकलन गरिरहेका बेला बहुचर्चित मुग्लिन–नारायणगढ सडक खण्डको कालोपत्रे गर्ने पहिलो काम सकिएको छ। राजधानी काठमाडौंका लागि ‘लाइफलाइन’ मानिएको यो सडक निर्माण निर्धारित समयभन्दा डेढ वर्ष ढिलो भएबाट सरकारको काम गर्ने र गराउने क्षमता कस्तो छ भन्ने देखिएको छ।

राष्ट्रिय लज्जा

शुक्रबार, २५ जेठ २०७५

छुवाछूत निषेध गर्ने कानुन उहिल्यै पञ्चायतकालमै आएको हो तर यो मुलुकले चोला फेरेर नेपाल अधिराज्यबाट लोकतान्त्रिक संघीय गणतन्त्र बनिसक्दासमेत दलितमाथिको पाशविक भेदभाव र छुवाछूतको कुरूपतम् रूप अझै कायम छ। त्यो पनि विशाल कम्युनिस्ट पार्टीले राज गरेको बेलामा! अझ त्यत्रो आमूल परिवर्तनकारी पार्टीकै आफ्नै सदस्य र नेताहरूमाथि नै ‘दलित’ भएकै कारण नृशंस दुव्र्यवहारका समाचार पढ्न, सुन्न, देख्न परिरहेको छ। साँच्चिकै तृणमूल जनताभित्र पनि पक्का भुइँमान्छेकै स्थितिमा रहेका र टेक्ने समाउने कुनै ठाउँ नभएका शिल्पीहरूको त झन् के हालत होला?

ठ्याहा र मठ्याहाको द्वन्द्व

शुक्रबार, २५ जेठ २०७५

बहुचर्चित पुस्तक ‘ब्रेकिङ इन्डिया’को लोकार्पण समारोहमा हार्वर्ड विश्वविद्यालयका पूर्वप्राध्यापक भारतीय विद्वान् डा. सुव्रमण्यम् स्वामीले उत्तर भारततिरका बासिन्दालाई आर्य तथा दक्षिण भारतीयलाई द्रबिड भनेर अंग्रेजहरू नै झगडाको बीउ रोपेको खुलासा गरेका छन्। दिल्ली नजिकै नोयडाको ब्राह्मण कुलमा जन्मेका रावणले श्रीलंका जितेपछि उतै बसाइँ सरेर राज्य गरे भने उनकी पत्नी मन्दोदरा मेरठमा जन्मेको कुरा पनि सुव्रमण्यम्ले सप्रमाण बोलेका छन्।

नाम लिक्वानको, काम क्वाँकको!

शुक्रबार, २५ जेठ २०७५

प्रधानमन्त्री केपी ओलीले मंगलबार विश्व वातावरण दिवसको उपलक्ष्यमा सिंहदरबारमा लिची र एभोकाडोका दुईवटा बिरुवा रोपेपछि देशलाई नै फलफूलमय बनाउने अभियान सुरुभएको दाबी गरेका छन्। तर ओलीले बिरुवा रोपिरहेको बेला उनकै आसेपासेले हजार फिट अग्लो ओलीको कदलाई डेढफुटमा झारिदिएका छन्। लाग्दैछ, ओलीलाई चाकरबाजहरूले यसैगरी डेढफुटको लिची र एभोकाडोको बिरुवाजस्तै गरी झार्दै लैजान सकेभने चाँडै नारायणहरि बनाइदिनेछन्।

अनुहार हेर्दै तल्लो जातजस्तो!

बिहिबार, २४ जेठ २०७५

हाम्रो समाजमा भन्ने गरिन्छ, चम्किलो र गाढा रङका लत्ता कपडा लगाइयो भने ‘कस्तो कमिनी, दमिनीले लगाउने जस्तो लुगा लगाएकी ?’ शरीर हेरेर भनिन्छ, ‘यो त बाहुन भएर पनि दलितजस्तो देखिन्छ, कस्तो कालो–नराम्रो, अनुहार हेर्दै तल्लो जातजस्तो !’

योजना आयोगः पुनर्गठन कि खारेज ?

बिहिबार, २४ जेठ २०७५

२०१३ सालमा योजनाबद्घ विकास प्रक्रियाको प्रारम्भसँगै प्रधानमन्त्रीको अध्यक्षतामा योजना आयोग गठन भयो । त्यसअघि २०१० सालतिर योजना, विकास तथा कृषि मन्त्रालय पनि थियो । योजना आयोगले विभिन्न समयमा योजना मन्त्रालयसहितको विभिन्न रूप धारण गरी २०२५ सालतिर राष्ट्रिय योजना आयोग गठन भएको देखिन्छ ।

पुँजीवादी पांग्रामाथि समाजवादको यात्रा !

बिहिबार, २४ जेठ २०७५

वर्तमान सरकार विगतका अल्पमत र कमजोर गठबन्धनको जगमा बनेकोजस्तोकमजोर कम्युनिस्ट गठबन्धन सरकार होइन । यो इतिहासकै सर्वशक्तिमान, स्रोत र साधनले भरिपूर्ण सरकार हो । यस सरकारलाई भोट हाल्ने र नहाल्ने दुवै खाले मतदाताहरूले सरकारसँग उच्च आकांक्षा राख्नु स्वाभाविकै हो । सरकारका सबै सही कार्यहरूलार्ई निसर्त सहयोग र समर्थन गर्छन् भन्ने कुरा सिन्डिकेट उन्मूलनमा जनताले गरेको भरोसाबाट प्रमाणित हुन्छ ।

योजना आयोगः पुनर्गठन कि खारेज ?

बिहिबार, २४ जेठ २०७५

२०१३ सालमा योजनाबद्घ विकास प्रक्रियाको प्रारम्भसँगै प्रधानमन्त्रीको अध्यक्षतामा योजना आयोग गठन भयो । त्यसअघि २०१० सालतिर योजना, विकास तथा कृषि मन्त्रालय पनि थियो । योजना आयोगले विभिन्न समयमा योजना मन्त्रालयसहितको विभिन्न रूप धारण गरी २०२५ सालतिर राष्ट्रिय योजना आयोग गठन भएको देखिन्छ ।

अपरिपक्व अर्थ निर्णय

बिहिबार, २४ जेठ २०७५

वित्त विज्ञका रूपमा चिनिएका खतिवडाले ल्याएको आगामी वर्षको बजेट पनि करको दायरा बढाउनुभन्दा दर बढाउन बढी केन्द्रित भएको देखिन्छ । खतिवडाले उच्च वर्गलाई असर पर्ने एकाध विषयमा कर बढाएर ‘धनीलाई बढी कर’ भन्ने हल्ला फिँजाए पनि उनको बजेटबाट सबैभन्दा बढी मार मध्यम वर्गलाई परेको छ ।

भ्रष्टाचार नियन्त्रणको उपाय

बिहिबार, २४ जेठ २०७५

२०७४ साल नेपालको इतिहासमा अत्यन्त महŒवपूर्ण ऐतिहासिक वर्ष भएर बिदा भयो । २०७४ सालको वैशाख महिनाबाट स्थानीय तहको निर्वाचन प्रारम्भ भएर २०७४ असोजमा यसको तीन चरणको निर्वाचनशृङ्खला अन्त्य भयो । त्यसपछि भएको प्रतिनिधिसभा, प्रदेशसभा, राष्ट्रियसभा हुँदै तत्तत् सभाका पदाधिकारीका साथै राष्ट्रपतिको निर्वाचन पनि यसै अवधिमा सम्पन्न भयो ।